Saharanpur Mosque Demolition: અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે સહારનપુર કલેક્ટરેટ પરિસરમાં આવેલી મસ્જિદને તોડી પાડવાને પડકારતી અરજી પર શુક્રવાર (11 સપ્ટેમ્બર)ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર પાસેથી જવાબ માગ્યો છે.
અહેવાલ મુજબ અદાલતે મસ્જિદ વ્યવસ્થાપન પર લગાવવામાં આવેલા 6.41 કરોડ રૂપિયાના વળતરની વસૂલાત પર પણ રોક લગાવી છે. હવે આ મામલે આગામી સુનાવણી ઑક્ટોબરમાં થશે.
આ સંબંધમાં જસ્ટિસ રોહિત રંજન અગ્રવાલે વકીલ મોહમ્મદ તનવીર અહમદ તરફથી દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ અરજી પર સુનાવણી કરતાં ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર અને મસ્જિદના વ્યવસ્થાપક/મૌલવી અબ્દુલ હમીદને નોટિસ જારી કરી છે. અદાલતે બંનેને ત્રણ સપ્તાહની અંદર જવાબ દાખલ કરવા જણાવ્યું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ મામલો સહારનપુર કલેક્ટરેટ પરિસરમાં 315 વર્ગ મીટર વિસ્તારમાં બનેલી મસ્જિદ સાથે સંબંધિત છે. શહેરના મેજિસ્ટ્રેટે ઉત્તર પ્રદેશ જાહેર પરિસર (બેદખલી અને અનધિકૃત કબજેદારો) અધિનિયમ, 1972 હેઠળ મસ્જિદ ખાલી કરાવવા અને તોડી પાડવાનો આદેશ આપ્યો હતો. સાથે જ મસ્જિદ વ્યવસ્થાપન પર 6.41 કરોડ રૂપિયાનું વળતર પણ લગાવવામાં આવ્યું હતું.
આ આદેશ સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને જિલ્લા અદાલતે 2 સપ્ટેમ્બરે ફગાવી દીધી હતી અને તેના ત્રણ દિવસ બાદ, 5 સપ્ટેમ્બરે મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી હતી.
આ મામલે અરજદાર તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ આશિષ કુમાર સિંહે અદાલતમાં દલીલ કરી હતી કે પ્રશાસને જમીનની માલિકીનું યોગ્ય નિર્ધારણ કર્યા વિના જ બેદખલી અને ધ્વંસનો આદેશ પસાર કરી દીધો.
તેમણે કહ્યું કે મહેસૂલ રેકોર્ડમાં વહીદ ખાન અને યાકૂબ ખાનના નામ નોંધાયેલા છે અને મસ્જિદનું નામ વકફ રજિસ્ટરમાં પણ નોંધાયેલું છે.
બીજી તરફ, ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર તરફથી વધારાના મહાધિવક્તા મનીષ ગોયલે અરજીનો વિરોધ કરતાં કહ્યું કે અરજદારે મિલકતની માલિકી અંગે વિરોધાભાસી દાવા કર્યા છે. એક તરફ તેઓ તેને ‘જમીનદારો’ની મિલકત ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ તેને વકફને સમર્પિત હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
ગોયલે કહ્યું કે કથિત વકફ ક્યારે સમર્પિત કરવામાં આવ્યો હતો, તે સાબિત કરતો કોઈ દસ્તાવેજ રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે સુન્ની સેન્ટ્રલ વકફ બોર્ડને આ મામલે પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યો નથી.
સરકાર તરફથી એવી પણ દલીલ કરવામાં આવી કે સરકારી રેકોર્ડમાં મિલકત કલેક્ટરેટ/કચેરી તરીકે નોંધાયેલી છે અને અધિકારીઓએ ખાનગી માલિકી સંબંધિત નોંધોને બનાવટી ગણાવી છે.
ગોયલના જણાવ્યા મુજબ, અધિકારીઓ સમક્ષ મિલકતની ખાનગી માલિકી સાબિત કરતો કોઈ દસ્તાવેજ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
જોકે, અરજદારે આ દલીલોને ફગાવી દેતાં કહ્યું કે જૂના મહેસૂલ રેકોર્ડમાં વહીદ ખાન અને યાકૂબ ખાનના નામ નોંધાયેલા છે. તેમણે અદાલતને જણાવ્યું કે 1956ની એક નોંધમાં પણ વહીદ ખાન, કલેક્ટરેટ/કચેરી અને યાકૂબ ખાનના નામ નોંધાયેલા છે.
અરજદારે એવી પણ દલીલ કરી કે મસ્જિદનું વકફ રજિસ્ટરમાં નોંધણી હોવા છતાં નીચલી અદાલતોએ આ હકીકત પર વિચાર કર્યો નહોતો.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ પહેલાં ધ વાયર દ્વારા કરવામાં આવેલા એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે સહારનપુર કલેક્ટરેટ પરિસરમાં આવેલી આશરે 115 વર્ષ જૂની હોવાનું જણાવાતી મસ્જિદને જિલ્લા અદાલતના નિર્ણયના ત્રણ દિવસ બાદ 5 સપ્ટેમ્બરે બુલડોઝરથી તોડી પાડવામાં આવી હતી.
આ પછી વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓને ઘટનાસ્થળે જતાં રોકવામાં આવ્યા હતા, જેના પગલે આ કાર્યવાહી અંગે રાજકીય વિવાદ જોવા મળ્યો હતો. વિપક્ષે તેને ગેરકાયદેસર અને બિનજરૂરી ગણાવતાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં મુસ્લિમ સમુદાયના ધાર્મિક સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે.
આ મામલે જિલ્લા અદાલતે 2 સપ્ટેમ્બરે મસ્જિદ વ્યવસ્થાપનની અપીલ ફગાવી દેતાં શહેરના મેજિસ્ટ્રેટની અદાલતના 16 જુલાઈના બેદખલીના આદેશને યથાવત રાખ્યો હતો. મેજિસ્ટ્રેટની અદાલતે 315 વર્ગ મીટર સરકારી જમીન પર કથિત ‘અનધિકૃત કબજા’ માટે મસ્જિદ વ્યવસ્થાપન પર 6.41 કરોડ રૂપિયાનો દંડ પણ લગાવ્યો હતો.
પોતાના 26 પાનાના નિર્ણયમાં જિલ્લા જજ સત્યેન્દ્ર કુમારે કહ્યું હતું કે મસ્જિદ વ્યવસ્થાપન મિલકત પર પોતાની માલિકી અને કાયદેસર કબજાના સમર્થનમાં પૂરતા પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ મામલો 2025માં બજરંગ દળના કાર્યકર વિકાસ ત્યાગીની ફરિયાદ બાદ સામે આવ્યો હતો. રાજ્ય સરકારનો દાવો છે કે સરકારી રેકોર્ડમાં આ જમીન કલેક્ટરેટ/કચેરી માટે નોંધાયેલી છે અને મૂળરૂપે મુકદ્દમાકારો માટે વિશ્રામગૃહ તરીકે બનાવવામાં આવી હતી, જેને બાદમાં ધાર્મિક સ્થળમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યું.
બીજી તરફ, મસ્જિદના મુતવલ્લી મોહમ્મદ તનવીર અહમદનો દાવો છે કે મસ્જિદ 115 વર્ષથી વધુ જૂની છે અને 1911 પહેલાં બનાવવામાં આવી હતી. તેમણે તેને પૂજા સ્થળ (વિશેષ જોગવાઈઓ) અધિનિયમ, 1991 હેઠળ સંરક્ષિત ગણાવી છે.
