GTF Advantage Engine: દુનિયાની સૌથી વધુ રેન્જ ધરાવતા ટ્વિન-એન્જિન જેટને મળ્યું નવું ટર્બોફેન, 8% વધુ થ્રસ્ટથી ભરશે ઉડાન, ભારતીય વિમાનોમાં કયા એન્જિનનો થાય છે ઉપયોગ?

GTF Advantage Engine: અમેરિકાની એક એરોસ્પેસ ઇક્વિપમેન્ટ બનાવતી કંપનીએ પોતાના નવા GTF એડવાન્ટેજ ટર્બોફેન એન્જિનથી ચાલતું પહેલું એરક્રાફ્ટ ડિલિવર કર્યું છે. આ એન્જિન ‘ટાઇમ ઑન વિંગ’ એટલે કે એન્જિનના મેન્ટેનન્સ વચ્ચેનો સમય બમણો અને ટેકઓફ થ્રસ્ટ 8 ટકા સુધી વધારી શકે છે. RTXની બિઝનેસ કંપની કનેક્ટિકટ સ્થિત પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટનીએ 24 સપ્ટેમ્બરે જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું કે તેનું GTF એડવાન્ટેજ એન્જિન યુનાઇટેડ એરલાઇન્સને સોંપવામાં આવેલા Airbus A321XLRમાં ઉપયોગ માટે તૈયાર થઈ ગયું છે. આશા છે કે તેનાથી સમગ્ર A320neo સિરીઝની કાર્યક્ષમતા વધુ સારી થશે. ભારતમાં પણ વિમાનોમાં ટર્બોફેન એન્જિનનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે.

GTF એડવાન્ટેજ ટર્બોફેન એન્જિન વધુ ટકાઉ અને થ્રસ્ટ

• RTXને અગાઉ રેથિયોન ટેક્નોલોજીસના નામથી ઓળખવામાં આવતી હતી અને તે એરોસ્પેસ તથા ડિફેન્સ સિસ્ટમ બનાવતી વૈશ્વિક કંપની છે. કંપની અનુસાર GTF એડવાન્ટેજ ટર્બોફેન જેટ એન્જિન Airbus A321XLRમાં વધુ ટકાઉપણું, વધુ થ્રસ્ટ અને લાંબા અંતર સુધી ઉડાન ભરવાની ક્ષમતા આપશે.
• A321XLR લાંબા અંતરનું સિંગલ-આઇલ જેટ છે, જે 5,400 માઇલ એટલે કે 8,700 કિલોમીટર સુધી ઉડી શકે છે. તેને એવા સ્થળોને જોડવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે જ્યાં અગાઉ સિંગલ-આઇલ જેટથી પહોંચવું મુશ્કેલ હતું.
• પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટની કમર્શિયલ એન્જિનના પ્રેસિડેન્ટ રિક ડ્યૂરલૂએ જણાવ્યું કે GTF એડવાન્ટેજ એન્જિન ધરાવતા વિમાનની યુનાઇટેડ એરલાઇન્સને પહેલી ડિલિવરી અમારા લગભગ એક સદી જૂના સંબંધમાં નવા અધ્યાયની શરૂઆત છે.

વધુ સારું એન્જિન, ટકાઉપણું અને વધારાની પાવર

• ડ્યૂરલૂએ જણાવ્યું કે નવું એન્જિન હાલના GTF મોડલની સરખામણીમાં 4થી 8 ટકા વધુ ટેકઓફ થ્રસ્ટ આપે છે. ઉત્પાદક અનુસાર વધારાની પાવર લાંબા અંતરની ફ્લાઇટમાં મદદ કરે છે.
• યુનાઇટેડ એવી પહેલી એરલાઇન છે જેને નવા એન્જિન સ્ટાન્ડર્ડવાળું એરક્રાફ્ટ મળ્યું છે. GTF એડવાન્ટેજ વધુ ટકાઉ પણ છે અને ‘ટાઇમ ઑન વિંગ’ એટલે કે મેન્ટેનન્સની જરૂરિયાત ઊભી થાય તે પહેલાં એન્જિન કેટલો સમય ચાલી શકે તે મામલે બમણો સમય આપી શકે છે.

હૉટ સેક્શન સૌથી એડવાન્સ

• GTF એડવાન્ટેજમાં કંપની અનુસાર સિંગલ-આઇલ એરક્રાફ્ટ માર્કેટનું સૌથી એડવાન્સ્ડ ‘હૉટ સેક્શન’ છે. હૉટ સેક્શનમાં એવા પાર્ટ્સ હોય છે જે જેટ એન્જિનની અંદર સૌથી વધુ તાપમાનના સંપર્કમાં આવે છે.
• આ ફેરફારો છતાં GTF એડવાન્ટેજ હાલના GTF એન્જિન સાથે કમ્પેટિબલ છે. તેનાથી એવી એરલાઇન્સ માટે ઑપરેશન સરળ બની શકે છે જે બંને એન્જિન સ્ટાન્ડર્ડવાળા એરક્રાફ્ટ ઑપરેટ કરે છે. પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટનીનો લક્ષ્ય 2028 સુધી પોતાની સમગ્ર PW1100G-JM પ્રોડક્શન લાઇનને GTF એડવાન્ટેજ સ્પેસિફિકેશનમાં બદલવાનો છે.

યુનાઇટેડ એરલાઇન્સના સિનિયર VP અને ચીફ એર ઑપરેશન્સ ઑફિસર અંકિત ગુપ્તાએ એક વેબસાઇટ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું, ‘GTF-પાવર્ડ એરક્રાફ્ટ અમને ફ્યુઅલની ખપત ઘટાડવામાં અને વિશ્વસનીયતા સુધારવામાં મદદ કરી રહ્યા છે, કારણ કે અમે અમારા કસ્ટમર્સ માટે સમગ્ર દુનિયામાં નવી ડેસ્ટિનેશન ઉમેરી રહ્યા છીએ.’

હાલના ફ્લીટને અપડેટ કરવું

• RTXએ જણાવ્યું કે હાલના GTF એન્જિન ઑપરેટર્સને પણ ડ્યુરેબિલિટી એટલે કે ટકાઉપણામાં કરવામાં આવેલા કેટલાક સુધારાનો લાભ મળશે. પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટની હાલના PW1100G-JM એન્જિન માટે પોતાનું GTF હૉટ સેક્શન પ્લસ અથવા HS+ અપગ્રેડ આપવાની યોજના બનાવી રહી છે.
• કંપની અનુસાર આ અપગ્રેડથી હાલના એન્જિન GTF એડવાન્ટેજથી મળતા ડ્યુરેબિલિટીના લાભમાંથી 90થી 95 ટકા સુધીનો લાભ મેળવી શકશે. જ્યારે HS+ ઑપ્શન આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં મેન્ટેનન્સ દરમિયાન ઇન્સ્ટોલેશન માટે ઉપલબ્ધ થઈ જશે.
• આ એન્જિન એક નવી લાઇનનું પહેલું એન્જિન છે, જે બેઝલાઇન GTF એન્જિન પર આધારિત છે.

સૌથી નવા GTF એન્જિનનું સ્વાગત

• અંકિત ગુપ્તાએ જણાવ્યું, ‘અમે અમારા ફ્લીટમાં પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટનીના સૌથી નવા GTF એન્જિનનું સ્વાગત કરવા માટે ઉત્સાહિત છીએ.’ પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટની અમારા લાંબા અને સહિયારા ઇતિહાસ દરમિયાન યુનાઇટેડ એરલાઇન્સ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર રહી છે અને યુનાઇટેડના અનેક પ્રકારના એરક્રાફ્ટને પાવર આપતી રહી છે.
• પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટની 1925થી એરક્રાફ્ટ પ્રોપલ્શન ટેક્નોલોજી વિકસાવી રહી છે. કંપની હાલમાં સમગ્ર દુનિયામાં પોતાના મેન્ટેનન્સ, રિપેર અને ઓવરહૉલ નેટવર્ક દ્વારા 90,000થી વધુ એન્જિનને સપોર્ટ કરે છે.

ટર્બોફેન એન્જિન શું હોય છે અને કેવી રીતે કામ કરે છે

• ટર્બોફેન એન્જિન આધુનિક જેટ એન્જિન છે, જેનો ઉપયોગ વ્યાવસાયિક અને સૈન્ય બંને પ્રકારના વિમાનોમાં મોટા પ્રમાણમાં થાય છે. એન્જિનના આગળ લગાવેલો મોટો પંખો મોટા પ્રમાણમાં હવા ખેંચે છે. ખેંચાયેલી હવા બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે. હવાનો એક નાનો ભાગ એન્જિનના કોરમાં જાય છે, જ્યાં તેને ઇંધણ સાથે ભેળવીને સળગાવવામાં આવે છે.
• જ્યારે હવાનો મોટો ભાગ કોરની બહારથી એટલે કે બાયપાસ થઈને સીધો પાછળ નીકળે છે અને જોરદાર ધક્કો એટલે કે થ્રસ્ટ પેદા કરે છે. તેનાથી જૂના ટર્બોજેટ એન્જિનની સરખામણીમાં ઇંધણની ખપત ઓછી થાય છે. તે ઉડાન દરમિયાન અવાજ પણ ઓછો કરે છે. સાથે જ સબસોનિક એટલે કે ધ્વનિની ગતિ કરતાં ઓછી ઝડપે ઉડતા વિમાનો માટે તે સૌથી યોગ્ય છે.

ભારતના લડાકુ વિમાનોમાં કયા પ્રકારના એન્જિન છે?

• ભારતમાં સૈન્ય અને નાગરિક વિમાનોમાં અલગ-અલગ પ્રકારના શક્તિશાળી એન્જિન લગાવવામાં આવે છે, જેમાં વિદેશી કંપનીઓની સાથે હવે સ્વદેશી ટેક્નોલોજી પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. સ્વદેશી લડાકુ વિમાનો જેવા કે તેજસ Mk1/Mk1Aમાં અમેરિકન કંપની GE Aerospaceના F404 એટલે કે ખાસ કરીને F404-IN20 ટર્બોફેન એન્જિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
• જ્યારે પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાનો જેવા કે Advanced Medium Combat Aircraft એટલે કે AMCA માટે ભારત ફ્રાન્સની Safran કંપની સાથે મળીને 120થી 140 કિલોન્યુટન એટલે કે kN ક્ષમતાવાળું નવું ટર્બોફેન એન્જિન વિકસાવવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે.
• DRDOની સંસ્થા GTRE દેશમાં જ કાવેરી ટર્બોફેન એન્જિન વિકસાવવાના પ્રયાસમાં લાગી છે, જેથી ભવિષ્યમાં વિદેશી એન્જિન પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. તાજેતરમાં ભારતે 350 કિલોગ્રામ થ્રસ્ટ ક્ષમતાવાળું સ્વદેશી ટર્બોજેટ એન્જિન પણ તૈયાર કર્યું છે, જે મિસાઇલ અને ડ્રોન માટે ઉપયોગી છે.

ભારતના નાગરિક વિમાનોમાં કયા એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે?

• ભારતની એરલાઇન્સ જેમ કે ઇન્ડિગો અને એર ઇન્ડિયા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના મોટા પેસેન્જર વિમાનોમાં દુનિયાની અગ્રણી એરોસ્પેસ ઉત્પાદક કંપનીઓના એન્જિન લગાવવામાં આવે છે.
• તેમાં મુખ્યત્વે CFM International એટલે કે CFM International-Safran અને GEનું સંયુક્ત સાહસ, જેમ કે CFM LEAP એન્જિન, પ્રૈટ એન્ડ વ્હિટની, રોલ્સ-રોયસ અને GE Aerospaceના ટર્બોફેન અથવા ટર્બોપ્રોપ એન્જિનનો સમાવેશ થાય છે.