આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઈકેના વિરોધમાં વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન, 4 ઓક્ટોબર સુધી મુંબઈ પહોંચવાની શક્યતા
Maharashtra Tribal Students Protest: મહારાષ્ટ્રના આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઈકે વિરુદ્ધ વિરોધ પ્રદર્શન કરવા અને સરકારી નિવાસી શાળાઓમાં વધુ સારી સુવિધાઓ, સુરક્ષા અને જવાબદારીની માંગને લઈને સેંકડો આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકર્તાઓએ 28 સપ્ટેમ્બરથી નાસિકથી મુંબઈ માટે 180 કિલોમીટર લાંબી પદયાત્રા શરૂ કરી છે.
‘ટ્રાઇબલ જેન-જી ઉલ્ગુલાન’ નામથી આયોજિત આ માર્ચનું આયોજન સકલ આદિવાસી વિદ્યાર્થી આંદોલન કૃતિ સમિતિએ કર્યું છે. પદયાત્રા સવારે 11 વાગ્યે નાસિકના અનંત કાન્હેરે મેદાન (ગોલ્ફ ક્લબ ગ્રાઉન્ડ)થી શરૂ થવાની છે.
પ્રદર્શનકારીઓ છેલ્લા 40 દિવસથી નાસિકના ઈદગાહ મેદાનમાં ધરણા આપી રહ્યા છે અને શિક્ષણ તથા કલ્યાણ સાથે જોડાયેલા અનેક મુદ્દાઓ પર રાજ્ય સરકાર પાસે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમાં આદિવાસી વિકાસ મંત્રી અશોક ઉઈકેના રાજીનામા સાથે-સાથે આદિવાસી વિકાસ વિભાગના સચિવ અને કમિશનરની બદલીની માંગ પણ સામેલ છે. વિદ્યાર્થીઓ આદિવાસી શાળાઓ અને હોસ્ટેલોમાં જરૂરી સુવિધાઓમાં સુધારા ઉપરાંત નિવાસી શાળાઓમાં આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓના મૃત્યુની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી રહ્યા છે.
પ્રદર્શનકારીઓએ પીડિતો માટે નાણાકીય સહાય અને મહારાષ્ટ્રમાં ‘આશ્રમ’ શાળાઓ તથા નિવાસી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના સંચાલન સાથે સંબંધિત રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગ (NCPCR)ના માર્ગદર્શિકાઓને અસરકારક રીતે લાગુ કરવાની માંગ કરી છે. વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની ફરિયાદો અંગે ચર્ચા કરવા માટે મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ સાથે સીધી મુલાકાતની માંગ પણ કરી છે.
આદિવાસી નેતા રાહુલ પાવરાએ કહ્યું કે પહેલા દિવસે લગભગ 1,500 વિદ્યાર્થીઓના માર્ચમાં સામેલ થવાની આશા છે. તેમાં નાસિક, ખાનદેશ, ઉત્તર મહારાષ્ટ્ર, મરાઠવાડા અને વિદર્ભના વિદ્યાર્થીઓ સામેલ થશે.
ભોજનની ગુણવત્તા અને બેઝિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને લઈને ચિંતા
પ્રદર્શનકારીઓની મુખ્ય આપત્તિઓમાંની એક નિવાસી આદિવાસી શાળાઓમાં ભોજન પહોંચાડતી સેન્ટ્રલ કિચન વ્યવસ્થાને લઈને છે. તેમણે આ વ્યવસ્થાને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવાની માંગ કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે ભોજન ઘણા કલાકો પહેલાં તૈયાર કરવામાં આવે છે અને લાંબા અંતર સુધી લઈ જવામાં આવે છે, જેના કારણે તેની ગુણવત્તા શંકાસ્પદ બની જાય છે અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત જોખમ વધે છે.
પ્રદર્શનકારીઓએ આ કિચનમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણની વ્યવસ્થા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કાચા માલ પર લેબલ અને તેની સમાપ્તિ તારીખ (એક્સપાયરી)ની માહિતીનો અભાવ પણ સામેલ છે.
આદિવાસી શાળામાં વોર્ડન વિક્રમ ગવાણેએ કહ્યું, ‘અમને સેન્ટ્રલ કિચન બિલકુલ જોઈતું નથી. આ કિચનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કાચા માલ પર કોઈ લેબલ હોતું નથી. એક્સપાયરીની પણ કોઈ માહિતી આપવામાં આવતી નથી. ગુણવત્તા નિયંત્રણ ક્યાં છે? સરકાર કાગળો પર બધું બતાવવા માંગે છે. પરંતુ જમીન પર કંઈ જ નથી. કાગળોમાં અમારી શાળાઓમાં વહેંચવામાં આવતો ચોખા બાસમતી ચોખા છે. પરંતુ શાળાઓમાં પીરસવામાં આવતા ચોખાની ગુણવત્તા જોવી જોઈએ.’
આ આરોપોના જવાબમાં રાજ્ય સરકારે દાવો કર્યો છે કે સેન્ટ્રલ કિચન 50 કિલોમીટરના દાયરામાં આવેલા નિવાસી વિસ્તારોમાં ભોજન ઉપલબ્ધ કરાવે છે. સરકારે આ મુદ્દાની તપાસ માટે એક સમિતિની પણ રચના કરી છે. સમિતિ પાસેથી ત્રણ મહિનામાં રિપોર્ટ આપવાની અપેક્ષા છે, ત્યારબાદ આ સંબંધમાં નિર્ણય લેવામાં આવશે.
સુરગાણાની એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં નર્સ જ્યોતિ ગાવિતે જણાવ્યું કે આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી પ્રવેશ ફી, ડોનેશન અને અન્ય ફીના નામે 1 લાખ રૂપિયા સુધીની માંગ કરવામાં આવી રહી છે, જ્યારે સરકારનો દાવો છે કે આદિવાસી સમુદાયો માટે શિક્ષણ મફતમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા સરકારને સોંપવામાં આવેલા મેમોરેન્ડમમાં કથિત રીતે એવી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વિરુદ્ધ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે, જે નબળા અને અસુરક્ષિત વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી અનધિકૃત ફી વસૂલે છે.
અન્ય મુખ્ય માંગોમાં નિવાસી શાળાઓના બેઝિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સુધારો અને વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા તથા તેમના માટે જરૂરી જીવન પરિસ્થિતિઓ સુનિશ્ચિત કરવાના પગલાં સામેલ છે.
વળતર અને ફંડ
+પ્રદર્શનકારીઓએ ગઢચિરોલીમાં મૃત વિદ્યાર્થીઓના પરિવારો માટે 1 કરોડ રૂપિયા અને ઘાયલ વિદ્યાર્થીઓ માટે 50 લાખ રૂપિયાના વળતરની માંગ કરી છે. તેમણે ‘સ્વયં’ યોજના હેઠળ પેન્ડિંગ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT)ની રકમ જાહેર કરવાની અને આ યોજના હેઠળ મળતી સહાયમાં વધારો કરવાની પણ માંગ કરી છે.
કેટલીક માંગણીઓ સ્વીકારવામાં આવી
25 સપ્ટેમ્બરે આદિવાસી વિકાસ વિભાગે વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે બેઠક કરી અને સાત પાનાનો એક પત્ર જાહેર કર્યો, જેમાં સ્વીકારવામાં આવેલી અને સ્વીકારવામાં ન આવેલી માંગણીઓની વિગતો આપવામાં આવી છે.
વિભાગનું કહેવું છે કે કેટલીક માંગણીઓ માટે વર્ક ઓર્ડર અને ટેન્ડર જાહેર કરવામાં આવી ચૂક્યા છે. તેમાં આદિવાસી નિવાસી શાળાઓના બાથરૂમમાં ગરમ પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગ પણ સામેલ છે. જ્યારે અન્ય ઘણી માંગણીઓ હજુ સ્વીકારવામાં આવી નથી. સરકારે કહ્યું છે કે તેના માટે વ્યાપક નીતિગત નિર્ણયની જરૂર છે.
આ છતાં પ્રદર્શનકારીઓએ પોતાનું આંદોલન ચાલુ રાખ્યું છે અને તેઓ સરકાર પાસેથી લેખિત ખાતરી અને નક્કર કાર્યવાહીની માંગ કરી રહ્યા છે.
4 ઓક્ટોબર સુધી ચાલુ રહેશે પદયાત્રા
પ્રશાંત ગાવંધેએ જણાવ્યું કે પદયાત્રામાં સામેલ લોકો દિવસ દરમિયાન મુસાફરી કરશે અને રાત્રે ખુલ્લી જગ્યાઓ પર રોકાઈને આરામ કરશે. પ્રદર્શનકારીઓના 4 ઓક્ટોબર સુધી મુંબઈના રાજભવન પહોંચવાની આશા છે.
આ ઘટનાક્રમ આદિવાસી સમુદાયના લગભગ એક મહિનાથી ચાલી રહેલા આંદોલનની પૃષ્ઠભૂમિમાં સામે આવ્યો છે. આ દરમિયાન 18 ઓગસ્ટ, 19 ઓગસ્ટ અને 1 સપ્ટેમ્બરે પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓએ આ પહેલાં અનિશ્ચિતકાળની ભૂખ હડતાળ પણ શરૂ કરી હતી. કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સ્થાપક અભિજીત દિપકેએ 3 સપ્ટેમ્બરે પ્રદર્શનકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને તેમની પાસેથી અનશન સમાપ્ત કરીને આંદોલનને રાજ્યની રાજધાની સુધી લઈ જવાનો આગ્રહ કર્યો હતો.
ગાવંધેએ જણાવ્યું કે આ પહેલાં ફડણવીસ, ઉઈકે અને નાસિકના જિલ્લા કલેક્ટર આયુષ પ્રસાદ સાથે ફોન પર વાતચીત પણ યોજવામાં આવી હતી. તે દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ કહ્યું હતું કે જો તેમની માંગણીઓ પર સરકારનો પ્રતિભાવ લેખિત સ્વરૂપમાં આપવામાં આવે, તો તેઓ તેને સાંભળવા માટે તૈયાર છે. હવે તેઓ પોતાની માંગણીઓ સીધી મુખ્યમંત્રી સમક્ષ રજૂ કરવા માટે તેમની સાથે મુલાકાતની માંગ કરી રહ્યા છે.
