Gandhiji Jayaprakash Narayan Letter: ગાંધીજીએ જયપ્રકાશ નારાયણને તેમની પત્ની પ્રભાવતીથી અલગ થવા અને જરૂર પડે તો બીજા લગ્ન કરવા સલાહ આપી હતી

ગાંધીજીના 21 નવેમ્બર 1930ના જયપ્રકાશને લખેલા પત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખ્યું હતું કે જો પ્રભાવતીને દાંપત્ય સંબંધની ઇચ્છા ન હોય, તો જયપ્રકાશે તેને “મુક્તિ” આપવી અને બીજી પત્ની શોધવી. ગાંધીજીએ તો એવું પણ લખ્યું કે તેમને આમાં અનૈતિકતા દેખાતી નથી. આ મૂળ પત્ર Collected Works of Mahatma Gandhiમાં ઉપલબ્ધ છે.

વધુ રસપ્રદ વાત એ છે કે જયપ્રકાશ આ સલાહથી સહમત નહોતા. તેઓ પ્રભાવતીના નિર્ણયનો સન્માન કરીને તેમની સાથે જ રહ્યા અને આખરે બંનેનું લગ્નજીવન બ્રહ્મચર્યના નિર્ણય સાથે આગળ વધ્યું.

અને એક બીજો વિવાદાસ્પદ મુદ્દો: પ્રભાવતીએ બ્રહ્મચર્યનો સંકલ્પ જયપ્રકાશની પૂર્વ સંમતિ વગર લીધો હતો. ગાંધીજીના નજીકના સાથીઓના વર્ણનોમાં પણ આ વાત આવે છે કે ગાંધીજી પોતે પણ કહેતા હતા કે આવો સંકલ્પ પતિની સંમતિ વગર લેવો યોગ્ય નથી; પરંતુ એકવાર પ્રભાવતીએ સંકલ્પ લઈ લીધો પછી ગાંધીજી તેને પાછો ખેંચવા કહેતા નહોતા.

એટલે સૌથી ચોક્કસ રીતે વાત આવી બને છે:
👉 ગાંધીજીનો પ્રભાવ પ્રભાવતીના બ્રહ્મચર્યના નિર્ણય પર હતો.
👉 જયપ્રકાશ તેનાથી શરૂઆતમાં ખૂબ દુઃખી/નારાજ થયા હતા.
👉 ગાંધીજીએ પછી જયપ્રકાશને “બીજું લગ્ન કરો” એવી સ્પષ્ટ સલાહ આપી હતી.
👉 પરંતુ જયપ્રકાશે પત્નીને છોડવાનું પસંદ કર્યું નહીં.

આમાંથી “ગાંધીજી પ્રભાવતીને જયપ્રકાશથી છૂટા કરાવવા માંગતા હતા” એવો સીધો નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી; પરંતુ ગાંધીજીની ભૂમિકા અને તેમની બીજી લગ્નની સલાહ ચોક્કસપણે ઐતિહાસિક રીતે દસ્તાવેજિત છે.