હૉંગકૉંગે હવાઈના રાજાને ભેટમાં આપ્યાં હતાં આઠ હરણ, હવે તેમની સંખ્યા 60 હજારને પાર
Hawaii Axis Deer Population: અમેરિકાના હવાઈ રાજ્યમાં એક્સિસ હરણ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી સ્થાનિક પાકો માટે મુશ્કેલીનું કારણ બની રહ્યાં છે. હવાઈના મોલોકાઈ ટાપુના લોકોનું કહેવું છે કે આ હરણ ખોરાકનો મહત્ત્વનો સ્રોત હોવાની સાથે તેમના ટાપુની પરિસ્થિતિકીય વ્યવસ્થા (ઇકોસિસ્ટમ) માટે જોખમ બની રહ્યાં છે. સ્થાનિક લોકો તેમને બહારથી આવેલાં પ્રાણીઓ માને છે, કારણ કે ભારતમાં જોવા મળતી એક્સિસ હરણની પ્રજાતિ હૉંગકૉંગથી અમેરિકાના આ વિસ્તારમાં પહોંચી હતી. તેની પાછળ 158 વર્ષ જૂની ભેટ છે.
વર્ષ 1868માં હૉંગકૉંગે હવાઈના રાજાને આઠ હરણ ભેટમાં આપ્યાં હતાં. તેમને મોલોકાઈ ટાપુ પર છોડવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યારથી મોલોકાઈ ટાપુના 7,500ની વસ્તી ધરાવતા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ હરણ શિકારીઓ અને તેમના પરિવારોને ખોરાક પૂરું પાડતાં આવ્યાં છે. હવે આ હરણ ખોરાકના સ્રોતની સાથે ટાપુના ઇકોસિસ્ટમને પણ નુકસાન પહોંચાડી રહ્યાં છે. એક્સિસ હરણ (ચીતલ) મૂળભૂત રીતે ભારત, શ્રીલંકા અને નેપાળનાં છે.
હજારોની સંખ્યામાં પહોંચ્યાં હરણ
મોલોકાઈ ટાપુ પર 158 વર્ષ પહેલાં છોડવામાં આવેલાં આઠ એક્સિસ હરણની સંખ્યા હવે 60,000થી વધી ગઈ છે. આ હરણ પાકો અને અહીંના મૂળ વનસ્પતિઓને ખાઈ જાય છે, જેના કારણે જંગલોને નુકસાન થાય છે. US જિયોલોજિકલ સર્વે અનુસાર, હવાઈની મૂળ વનસ્પતિઓ એવા વાતાવરણમાં વિકસિત થઈ હતી, જ્યાં ઘાસ ચરતાં પ્રાણીઓ નહોતાં. આ કારણે આ પ્રાણીઓ દ્વારા વનસ્પતિઓ ચરાઈ જવાનું જોખમ વધારે છે.
હવાઈમાં મનુષ્યોના આગમન પહેલાં અહીં ચામાચીડિયાં સિવાય જમીન પર રહેતાં કોઈ મૂળ સસ્તન પ્રાણીઓ નહોતાં. અહીં હરણ, ઘેટાં કે ઢોર જોવા મળતાં નહોતાં. તેથી જ્યારે અહીં ખરીવાળાં પ્રાણીઓ આવ્યાં, ત્યારે તેમણે ઝડપથી નુકસાન પહોંચાડ્યું. વર્ષ 1778 પછીથી હવાઈની આશરે 10 ટકા મૂળ વનસ્પતિઓ લુપ્ત થઈ ચૂકી છે, જેનું એક મોટું કારણ બહારથી આવેલી હરણની પ્રજાતિઓ છે.
ચીતલ કેવી રીતે જમીનનું સ્વરૂપ બદલી રહ્યાં છે
એક્સિસ હરણ પાકો, હવાઈની મૂળ વનસ્પતિઓ અને શોભાનાં છોડ ખાઈ જાય છે. તેઓ વૃક્ષોની છાલ પણ ઉતારી નાખે છે. ભારે દુકાળ દરમિયાન તેઓ વૃક્ષોની છાલ પણ ખાઈ જાય છે. નર હરણ પોતાનાં શિંગડાં વૃક્ષોની છાલ પર ઘસીને તેમને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે મોટાં અને પરિપક્વ વૃક્ષો પણ મરી જાય છે.
પૂર્વી મોલોકાઈમાં જંગલી ભૂંડ, બકરાં અને એક્સિસ હરણ દ્વારા વનસ્પતિઓ ખાઈ જવા તથા જમીન દબાઈ જવાને કારણે અહીંનું વર્ષાવન હવે ઘાસવાળી ઝાડીદાર જમીનમાં ફેરવાઈ ગયું છે. આ જમીન પરથી વહીને આવતો કાંપ ટાપુના દક્ષિણ કિનારે આવેલા પરવાળાના ખડકો માટે જોખમ બની શકે છે.
તેમનાં ટોળાંની સંખ્યા ઝડપથી વધે છે
તેમના મૂળ વિસ્તારોમાં એક્સિસ હરણ વાઘ, દીપડા અને જંગલી કૂતરાંનો શિકાર બને છે, પરંતુ હવાઈમાં આવાં કોઈ શિકારી પ્રાણીઓ નથી. શિકારી પ્રાણીઓ ન હોવાને કારણે આ હરણની વસ્તી દર વર્ષે 20થી 30 ટકા સુધી વધી શકે છે.
લાનાઈ અને મોલોકાઈમાં કેટલીક માદા હરણ માત્ર 4થી 6 મહિનાની ઉંમરે પ્રજનન કરવા લાગે છે. જે વર્ષોમાં ખોરાક પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હોય છે, તે વર્ષોમાં 90 ટકાથી વધુ પુખ્ત માદા હરણ બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
