IAF Sports Complex: PM આવાસ પાસેની IAFની 40 એકર જમીન પર વિવાદ, નિવૃત્તિ પહેલાં પૂર્વ એર ચીફ એપી સિંહે રાજનાથ સિંહને લખ્યો પત્ર

એરફોર્સ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સનો કબજો લેવા સામે એપી સિંહની અપીલ, કોંગ્રેસે મોદી સરકારને ગણાવી શરમજનક

IAF Sports Complex: 31 ઓક્ટોબરે નિવૃત્ત થવાના થોડા દિવસ પહેલાં એટલે કે 26 ઓક્ટોબરે એર ચીફ માર્શલ એપી સિંહે રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહને પત્ર લખીને અપીલ કરી હતી કે તેઓ વડાપ્રધાનના આવાસ પાસે આવેલી ‘રેસ કોર્સ એરફોર્સ સ્ટેશન’ની મહત્ત્વપૂર્ણ જમીન પર ભારતીય વાયુસેના (IAF)નું નિયંત્રણ જાળવી રાખે. તેમણે આ માટે કામગીરી સંબંધિત જરૂરિયાતો અને ત્યાં ઉપલબ્ધ સુવિધાઓનો હવાલો આપ્યો હતો. તેમાં એરફોર્સ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સને વાયુસેનાના નિયંત્રણ હેઠળ જાળવી રાખવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે. કોંગ્રેસે હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલનો ઉલ્લેખ કરીને આ ઘટનાને મોદી સરકાર માટે શરમજનક ગણાવી છે.

એપી સિંહનો વિદાય સમારોહ રદ કરવો પડ્યો હતો

ધ હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના એક અહેવાલ અનુસાર, આ પત્ર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA)એ સ્ટેશનની અંદર આવેલા એક મોટા સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સનો કબજો મેળવી લીધો છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આ કબજાને લઈને વિવાદ ચાલી રહ્યો છે અને તેના કારણે નિવર્તમાન વાયુસેના પ્રમુખ એપી સિંહનો વિદાય સમારોહ પણ રદ કરવો પડ્યો હતો.

1940ના દાયકામાં સ્થાપિત ‘રેસ કોર્સ એરફોર્સ સ્ટેશન’ની અંદર આવેલા ‘એરફોર્સ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ’ (AFSC)ને સરકાર દ્વારા IAFને ફાળવવામાં આવેલી જમીન પાછી લેવાની કવાયત વચ્ચે ગયા મહિને સભ્યો માટે આગામી સૂચના ન મળે ત્યાં સુધી બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું.

40 એકરમાં ફેલાયેલું છે આ એરફોર્સ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ

અહેવાલમાં એક અધિકારીને ટાંકીને જણાવવામાં આવ્યું છે કે ‘રેસ કોર્સ એરફોર્સ સ્ટેશન’ (અથવા એરફોર્સ સ્ટેશન, નવી દિલ્હી)માં MoHUA (આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય)ની જમીનના હસ્તાંતરણ અને નિયમિતીકરણ અંગે લખેલા પોતાના પત્રમાં એપી સિંહે કહ્યું છે કે AFSCની જમીન IAFના નિયંત્રણ હેઠળ જ રહેવી યોગ્ય રહેશે. આ જમીન લગભગ 40 એકરમાં ફેલાયેલી છે.

PM આવાસ પાસેની જમીનો પાછી લેવામાં આવી રહી છે

MoHUA (આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય)એ આ જમીન પાછી લેવાનું કોઈ કારણ જણાવ્યું નથી, પરંતુ આ પગલું વડાપ્રધાનના આવાસની આસપાસ આવેલી જિમખાના ક્લબ અને જયપુર પોલો ગ્રાઉન્ડ જેવી મોટી જમીનો પાછી લેવાના તેમના પ્રયાસોનો જ એક ભાગ છે.

સ્ટેશનની અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ

• અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે એપી સિંહે આ સ્ટેશનની અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમાં એર હેડક્વાર્ટરને આપવામાં આવતો વહીવટી સહયોગ અને 5,000થી વધુ કર્મચારીઓને આપવામાં આવતી સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

• એપી સિંહે લખ્યું હતું કે અહીં પરણિત અને અપરિણિત કર્મચારીઓ માટે રહેવાની વ્યવસ્થા, એરમેન અને અગ્નિવીરવાયુ માટે તાલીમ વિસ્તાર, સુરક્ષા માળખું, મનોરંજનની સુવિધાઓ, એક મેડિકલ સેન્ટર, એક શાળા અને યુનિટ દ્વારા સંચાલિત કેન્ટીન ઉપલબ્ધ છે.

જયરામ રમેશે આ ઘટનાને શરમજનક ગણાવી

કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું હતું, ‘IAF સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સનો લાંબો ઇતિહાસ રહ્યો છે. દાયકાઓથી તેણે અનેક જાહેર હેતુઓ પૂરા કર્યા છે અને સાથે જ તે ભારતીય વાયુસેનાના સામાજિક માળખાનો અભિન્ન ભાગ પણ રહ્યો છે. મોદી સરકારનાં પગલાં અત્યંત શરમજનક છે અને તે સમગ્ર IAF પરિવાર પ્રત્યે ઘોર અનાદર દર્શાવે છે.’

The IAF Sports Complex has a long history and has,over the decades, served many public purposes, as well as being an integral part of the Indian Air Force social infrastructure. The Modi Govt’s actions are an absolute disgrace and show utter disrespect to the entire IAF family.

— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) November 3, 2026

આ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સમાં કઈ કઈ સુવિધાઓ છે

• આ સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સમાં ગોલ્ફ કોર્સ, ગેસ્ટ કોટેજ, સ્વિમિંગ પૂલ, ફિટનેસ સેન્ટર અને રેસ્ટોરાં જેવી અનેક સુવિધાઓ છે. તેને અચાનક બંધ કરવામાં આવતાં 28 ઓક્ટોબરે યોજાનારી પૂર્વ એરફોર્સ ચીફ એપી સિંહની ફેરવેલ ગોલ્ફ ઇવેન્ટ રદ કરવી પડી હતી.

• આના કારણે કેન્દ્ર સરકારના આ પગલાના સમયને લઈને સવાલો ઊઠી રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે નિવૃત્ત થતા વડાઓ માટે ‘ગોલ્ફિંગ-આઉટ’ ઇવેન્ટનું આયોજન કરવામાં આવે છે. એરફોર્સ ચીફ ગોલ્ફ કોર્સના ‘પેટ્રન-ઇન-ચીફ’ (સંરક્ષક) હોય છે.

• અહેવાલ અનુસાર, ભારતીય વાયુસેના (IAF)એ રક્ષા મંત્રાલયને જાણ કરી છે કે ‘રેસ કોર્સ સ્ટેશન’ની જવાબદારી ‘દિલ્હી ઇન્ટિગ્રેટેડ એર ડિફેન્સ સેન્ટર’ (DIADC) દ્વારા સંચાલિત પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલીઓ (UAS) સાથે જોડાયેલા જોખમોનો સામનો કરવાની છે.

• MoHUA (આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય) હેઠળ આવતા ‘લેન્ડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓફિસ’ (L&DO)એ તે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સનો સર્વે પૂર્ણ કરી લીધો છે, જેનો હવે ઉપયોગ થતો નથી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે એપી સિંહે રક્ષા મંત્રીને અપીલ કરી છે કે તેઓ સંબંધિત અધિકારીઓને આ જમીન IAFને સોંપવાનો નિર્દેશ આપે. તેમણે કહ્યું હતું કે આ મામલે ફરીથી વિચાર કરવો જોઈએ.

• રવિવારે 29મા IAF પ્રમુખ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદ પોતાની પ્રથમ જાહેર ટિપ્પણીમાં એર ચીફ માર્શલ આશુતોષ દીક્ષિતે કહ્યું હતું કે વાયુસેનાના તમામ કર્મચારીઓની તાલીમ, વ્યાવસાયિક શ્રેષ્ઠતા, મનોબળ, સુરક્ષા, કલ્યાણ અને સન્માન પર તેમનું વ્યક્તિગત ધ્યાન રહેશે.

એરફોર્સ સ્ટેશનના વિકાસનો ઇતિહાસ

• ‘રેસ કોર્સ’ સાથે વાયુસેનાનો સંબંધ બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયથી છે. 1941થી પેરાશૂટ તાલીમાર્થીઓ નજીકના વિલિંગ્ડન એરપોર્ટ પર તાલીમ લઈ રહ્યા હતા અને 1942માં અહીં ‘રોયલ એરફોર્સ (RAF) સ્ટેશન, નવી દિલ્હી’ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

• સપ્ટેમ્બર 1947માં, આઝાદી અને ભાગલા બાદ થયેલા મોટા પુનર્ગઠન દરમિયાન ‘રોયલ ઇન્ડિયન એરફોર્સ’ (RIAF)એ અહીં ‘નંબર 10 એડમિનિસ્ટ્રેટિવ વિંગ’ (વહીવટી પાંખ)ની સ્થાપના કરી હતી. 1945થી 1950 સુધી વાયુસેનાને RIAF તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી.

1947થી 1971 સુધીની કહાની

• 1 સપ્ટેમ્બર 1947ના રોજ તેની સ્થાપનાના બરાબર પાંચ દિવસ બાદ દિલ્હીમાં કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યાં હતાં. તેના કર્મચારીઓએ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પેટ્રોલિંગ કર્યું હતું, શરણાર્થી શિબિરોમાં ફ્લડલાઇટ અને લાઉડસ્પીકર લગાવ્યાં હતાં અને પાકિસ્તાન સ્થિત સ્ટેશનો પરથી આવેલા લગભગ 900 વાયુસૈનિકો તથા 150 પરિવારોના રહેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં મદદ કરી હતી.

• 1947-48ના કાશ્મીર યુદ્ધ દરમિયાન આ સ્ટેશને પરિવહન અને લોજિસ્ટિક સહાય પૂરી પાડી હતી. 1971ના યુદ્ધમાં પણ આ સ્ટેશનની ખાસ ભૂમિકા રહી હતી. અહીં પાકિસ્તાની વાયુસેનાના 15 યુદ્ધકેદીઓને રાખવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ફ્લાઇટ લેફ્ટનન્ટ પરવેઝ મેહદી કુરેશી પણ સામેલ હતા, જેઓ પાછળથી પાકિસ્તાની વાયુસેનાના પ્રમુખ બન્યા હતા.