SIR citizenship controversy India : છેલ્લા કેટલાક સમયથી બિહારે આખા દેશનું ધ્યાન ખેંચેલું છે.કેમ કે, અહીં SIR પ્રક્રિયાને લઈને એકસાથે અનેક વિવાદો ચાલી રહ્યા છે.જેમાં 65 લાખ મતદારોને દૂર કરવાની બાબતે મોટી બબાલ મચાવી છે.તો બીજી તરફ બિહારમાં મતદાર યાદી અપડેટ કરવા અને બિન-નાગરિકોના નામ દૂર કરવા માટે SIR પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. 2003 પછી પહેલી વાર આટલા મોટા પાયે થઈ રહ્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં, જે લોકોના નામ 2003 ની મતદાર યાદીમાં નથી તેમણે તેમના જન્મ સ્થળ અને ભારતીય નાગરિકત્વની સ્વ-ઘોષણાનો પુરાવો આપવો પડશે. ECI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આધાર કાર્ડ, મતદાર ID અને રેશનકાર્ડ નાગરિકત્વનો પુરાવો માનવામાં આવશે નહીં, કારણ કે આ ફક્ત ઓળખ માટે છે.
ECI કહે છે કે બિહારમાં 7.9 કરોડ મતદારોમાંથી, 6.5 કરોડ લોકોને કોઈ વધારાના દસ્તાવેજો આપવા પડશે નહીં, કારણ કે તેમના અથવા તેમના માતાપિતાના નામ 2003 ની યાદીમાં છે. પરંતુ વિપક્ષી પક્ષોને ડર છે કે લગભગ 2 કરોડ લોકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર થઈ શકે છે.
અરજદારોની ચિંતા
એડવોકેટ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે SIR પ્રક્રિયાનો સમય ખોટો છે. તેમણે પૂછ્યું કે આ પ્રક્રિયા 2003 માં ચૂંટણીના એક વર્ષ પહેલા કેમ શરૂ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ વખતે જુલાઈમાં, જ્યારે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ ખૂબ નજીક છે? તેમણે સૂચન કર્યું કે તે ડિસેમ્બરથી શરૂ થવું જોઈએ અને એક વર્ષનો સમય આપવો જોઈએ. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે પહેલા એવું માનવામાં આવતું હતું કે દરેક મતદાર નાગરિક છે, સિવાય કે કોઈ પુરાવા આપે. પરંતુ હવે ચૂંટણી પંચ દરેકને નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે કહી રહ્યું છે, જે ખોટું છે.
પ્રશાંત ભૂષણની દલીલો
વરિષ્ઠ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણનો દાવો છે કે રાહુલ ગાંધીએ 4 ઓગસ્ટના રોજ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ચૂંટણી પંચ પર મત ચોરીનો આરોપ લગાવ્યા પછી, ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટે કમ્પ્યુટર-સર્ચેબલ મતદાર યાદી દૂર કરી દીધી. તેમના મતે, આ યાદી 4 ઓગસ્ટ સુધી ઉપલબ્ધ હતી.
પ્રશાંત ભૂષણ કહે છે કે ચૂંટણી પંચની બદનામી SIR કરાવવામાં તેની ઉતાવળ, આધાર અથવા EPIC સ્વીકારવાનો ઇનકાર, 65 લાખ કાઢી નાખેલા મતદારોના નામ પ્રકાશિત કરવાનો ઇનકાર અને ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં નામ શોધવા માટેની સિસ્ટમને કાઢી નાખવા અને દૂર કરવાના કારણોથી સ્પષ્ટ થાય છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું, “હું ખાતરી આપી શકું છું કે BLOs ગણતરી ફોર્મ ભરી રહ્યા હતા અને સહી કરી રહ્યા હતા. તેથી જ ઘણા ‘મૃત’ લોકો ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સ્થાન મેળવી શક્યા છે.”ત્યારે આ અંગે દરેક પક્ષ પોતાનો અલગ અલગ મત રાખી રહ્યો છે.
જેમાં આ કમિશન અને તેના સમર્થનમાં ભાજપના લોકો કહી રહ્યું છે કે મતદાર માટે નાગરિક હોવું જરૂરી છે અને આ પ્રમાણપત્રો નિશ્ચિતપણે નાગરિકતા સાબિત કરતા નથી. પછી નકલી આધાર કાર્ડ, મતદાર ઓળખ કાર્ડ, રેશન કાર્ડ, 40 લાખ નકલી નામો તેમની યાદીમાંથી દૂર કરવા અથવા ઘણા જિલ્લાઓમાં મતદારોની સંખ્યા કરતા આધાર કાર્ડની સંખ્યા વધુ હોવા અંગે દલીલો થઈ છે. અને ચર્ચા ફરી મતદાર વિરુદ્ધ નાગરિકતા અને બાંગ્લાદેશી-રોહિંગ્યા ઘૂસણખોરી, હિન્દુ-મુસ્લિમ અને ‘દેશ માટે ખતરો’ ની ચર્ચા પર આવી છે.
ભાજપની રણનીતિ શું છે?
ભાજપ માને છે કે તેને ભાગ્યે જ મુસ્લિમ મતો મળે છે. વિપક્ષ, એટલે કે કોંગ્રેસ અને આરજેડી, મુસ્લિમ મતોને પોતાનો આધાર માને છે. આ માટે તેમની ચિંતા તાત્કાલિક જરૂરિયાત છે. અને મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા, દિલ્હી વગેરેમાં મતદાર યાદી સાથે છેડછાડનો આરોપ લગાવતો વિપક્ષ આ વખતે શરૂઆતથી જ ખૂબ જ સાવધ રહ્યો છે – અવાજ ઉઠાવવાથી લઈને બૂથ સ્તરના કાર્યકરોને સક્રિય કરવા અને કોર્ટના દરવાજા ખટખટાવવા સુધી. એટલા માટે આ મામલો ઝડપથી ચર્ચામાં આવ્યો અને આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરેકની નજર હેઠળ છે. આમાં, જ્યારે અજિત અંજુમ જેવા પત્રકાર તાલીમ વિના પ્રક્રિયામાં ખામીઓ અને નવી યાદી તૈયાર કરવા વિશે અહેવાલ આપે છે, ત્યારે તેમની સામે કેસ નોંધાય છે.
આ સર્વેના પ્રશ્ન પર ફક્ત બિહાર, બંગાળ જ કેમ ગરમાગરમી કરવા લાગ્યા છે. દરેક ગામમાં ગભરાટ છે કારણ કે જન્મ અને રહેઠાણના પ્રમાણપત્રો મેળવવાનું સરળ નથી અને જ્યારે કરોડો લોકો કામ માટે બહાર ગયા છે, ત્યારે આ કાર્ય વધુ મુશ્કેલ બની ગયું છે. બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચ અને સરકાર આ કાર્ય ઝડપથી પૂર્ણ કરવા અને 80 કે 85 ટકા મતદારોને તેમના ફોર્મ કેટલી ઝડપથી મળ્યા છે તે જણાવવા માટે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. આનાથી વિપક્ષી ઝુંબેશ ધીમી પડી નથી પરંતુ LJP અને JDU જેવા સાથી પક્ષો મૂંઝવણમાં છે અને હવે એવા સમાચાર છે કે ભાજપ પોતે જ નુકસાનનો ડર રાખવા લાગ્યો છે.
SIR સામે શું વાંધો છે?
હવે આ પ્રક્રિયા મતદાર યાદીના પ્રકાશન, વાંધાઓનો નિકાલ અને કેટલાક કેસ-સુનાવણી જેવી સામાન્ય પ્રક્રિયામાં સમાપ્ત થવા જઈ રહી છે. અને આ લેખક જેવા ઘણા લોકો માને છે કે આ સઘન ઝુંબેશથી યાદીમાં કોઈ મોટો ફરક પડશે નહીં. બધા નામ પાછા આવશે અને નવા નામો પણ સરળતાથી ઉમેરવામાં આવશે. જો કંઈક થયું હોય તો રાજકીય ચર્ચામાં નાગરિકતા અને હિન્દુ મુસ્લિમનો મુદ્દો નવી રીતે ઉઠાવવામાં આવ્યો છે અને તેના પોતાના ફાયદા અને ગેરફાયદા છે. પરંતુ ખરું નુકસાન પંચ અને દેશની મોટી યોજનાને થવાનું છે જેમાં દેશના તમામ મતદારોની ઓળખ અને ફોટો ઓળખ આગામી વર્ષ સુધીમાં નવી ટેકનોલોજી સાથે જોડીને પુષ્ટિ કરવાની હતી. બિહારમાં જે રીતે બિનપ્રશિક્ષિત લોકો ફોર્મ ભરી રહ્યા છે, તેઓ તેમના કામ અન્ય લોકો પાસેથી કરાવી રહ્યા છે, ફોર્મ સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો અને ફોટામાં જે રીતે ઘણી બેદરકારીઓ સાંભળવા મળે છે, તે સ્પષ્ટ છે કે પંચની તૈયારી અડધી છે, તેણે આ કામ ખૂબ જ ઓછા સમયમાં પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, તે વિપક્ષના હોબાળાના દબાણ હેઠળ છે અને કદાચ તેનાથી પણ વધુ શાસક પક્ષના દબાણ હેઠળ કામ કરી રહ્યું છે. રાજકીય હોબાળા પછી, દિલ્હી, હરિયાણા અને મહારાષ્ટ્ર જેવા નામો કાઢી નાખવા અને ઉમેરવાનું શક્ય બનશે નહીં, જેનો વિપક્ષ આરોપ લગાવી રહ્યો છે.
ચૂંટણી પંચનો ડેટા શું છે?
અને તે ફક્ત વિપક્ષના આરોપો અથવા ચૂંટણી પછી રાહુલ ગાંધી દ્વારા આપવામાં આવેલા ડેટા વિશે નથી. ખુદ પંચનો ડેટા પણ આ અભિયાનના હેતુ અને સુસંગતતા પર પ્રશ્નો ઉભા કરી રહ્યો છે. સામાન્ય પેટર્ન એવી રહી છે કે દર વર્ષે 1.5 થી 2 કરોડ નવા મતદારો નવી યાદીમાં સામેલ થાય છે. નવા મતદારો બનેલા છોકરાઓ અને છોકરીઓને ઉમેરીને અને દુનિયા કે શહેર/ગામ છોડીને નવી જગ્યાએ ગયેલા લોકોની સંખ્યા બાદ કરીને આ સંખ્યા મેળવવામાં આવી હતી. પરંતુ વસ્તી વૃદ્ધિ દરમાં કોઈ ફેરફાર જોવા મળ્યો નથી પરંતુ 2023 થી મતદાર યાદીના કદમાં 18 લાખનો ઘટાડો થયો છે. દેખીતી રીતે, આટલા બધા નામો કાઢી નાખવાનું, અથવા તેમને નોટિસ આપવામાં આવી હોવાના કે સુનાવણીના કોઈ સમાચાર હોવાનું કોઈ કારણ નથી. એટલે કે, નામો જાતે જ કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા અને કોઈ કાનૂની ઔપચારિકતા પૂર્ણ કરવામાં આવી ન હતી. આ બિહારમાં, મતદાર યાદી હજુ પણ કાઢી નાખવામાં આવી રહી છે.
