National Herald ED Case: નેશનલ હેરાલ્ડ કેસ એ ફરી એકવાર રાજકીય હલચલ મચાવી દીધી છે. દિલ્હી પોલીસની આર્થિક અપરાધ શાખા (EOW) એ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધી અને તેમના પુત્ર રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ નવી FIR નોંધી છે. તેમાં ગુનાહિત ષડયંત્ર, છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાત જેવા ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. ED એ ૯ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, સુમન દુબે, સેમ પિત્રોદા અને ડૉટેક્સના પ્રમોટર વિરુદ્ધ નેશનલ હેરાલ્ડ/એસોસિયેટેડ જર્નલ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (AJL) સાથે જોડાયેલા કથિત મની લૉન્ડરિંગ કેસમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી.
ચાર્જશીટમાં આરોપીઓ અને વિવાદની શરૂઆત
આ મામલો ૨૬ જૂન, ૨૦૧૪ ના રોજ પટિયાલા હાઉસ કોર્ટના મેટ્રોપોલિટન મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા લેવામાં આવેલા આદેશથી શરૂ થયો હતો. ૨૦૧૩ માં સુબ્રમણ્યમ સ્વામી એ સોનિયા ગાંધી સહિત અન્ય લોકો વિરુદ્ધ ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.
આરોપીઓની યાદી: સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, સુમન દુબે, સેમ પિત્રોદા, મેસર્સ યંગ ઇન્ડિયન (YI), મેસર્સ ડૉટેક્સ મર્ચન્ડાઇઝ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ અને સુનીલ ભંડારી.
ED ની કાર્યવાહી: ED એ ૯ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ PMLA હેઠળ મની લૉન્ડરિંગના આરોપમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી, જેમાં કથિત રીતે ₹૫,૦૦૦ કરોડથી વધુના બજાર મૂલ્યની અપરાધની આવક સામેલ છે, જ્યારે કુલ અપરાધની આવક ₹૨,૦૦૦ કરોડ દર્શાવવામાં આવી છે.
₹૨૦૦૦ કરોડની સંપત્તિ હડપવાનો આરોપ
આરોપ છે કે ૨૦૧૦ માં, AJL (એક બિન-સૂચિબદ્ધ જાહેર કંપની) ના મુખ્ય અધિકારીઓ, YI અને અખિલ ભારતીય કોંગ્રેસ સમિતિ (AICC) ના મુખ્ય પદાધિકારીઓએ ₹૨૦૦૦ કરોડ (લગભગ) ની AJL ની સંપત્તિઓને હડપવાનું ગુનાહિત ષડયંત્ર રચ્યું. આ કાવતરું AJL ના ૯૯% શેર માત્ર ₹૫૦ લાખ માં યંગ ઇન્ડિયન (એક ખાનગી કંપની) ને ટ્રાન્સફર કરીને પૂરું કરવામાં આવ્યું.
લોનનું રૂપાંતરણ: આરોપ છે કે આરોપીઓએ ગુનાહિત ષડયંત્ર રચીને AICC દ્વારા AJL ને આપવામાં આવેલા ₹૯૦.૨૧ કરોડના બાકી લોન ને ₹૯.૦૨ કરોડના ઇક્વિટી શેરોમાં બદલી દીધું અને આ બધા શેર YI ને માત્ર ₹૫૦ લાખમાં ટ્રાન્સફર કરી દીધા.
ગાંધી પરિવારની ૭૬% ભાગીદારી
AJL ની વધુ ભાગીદારી YI ને ટ્રાન્સફર કરવાથી, AJL ની હજારો કરોડની તમામ સંપત્તિઓ પર સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધીનો કબજો થઈ ગયો.
નિયંત્રણ: તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે યંગ ઇન્ડિયનને અસરકારક રીતે રાહુલ ગાંધી અને સોનિયા ગાંધી નિયંત્રિત કરતા હતા, કારણ કે તેમની પાસે તેના ૭૬% શેર હતા. બાકીના ૨૪% શેર સ્વર્ગસ્થ મોતીલાલ વોરા અને સ્વર્ગસ્થ ઓસ્કર ફર્નાન્ડિસ પાસે હતા.
સખાવતી કંપનીનો દાવો: YI ને ધારા ૨૫ કંપની એક્ટ હેઠળ સખાવત (Charity) માટે રજિસ્ટર કરાવાયું હતું, પરંતુ તપાસમાં જણાયું કે કંપનીમાં સખાવતનું કોઈ કામ કરાયું નહોતું.
ગાંધી પરિવારને રાહત નહીં, ₹૭૫૨ કરોડની સંપત્તિ જપ્ત
ગાંધી પરિવારે પટિયાલા હાઉસ કોર્ટના આદેશને દિલ્હી હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ બંનેમાં પડકાર્યો, પરંતુ અદાલતોએ કોઈ રાહત ન આપી.
સંપત્તિ જપ્તી: આ મામલો હજારો કરોડની AJL ની સંપત્તિઓ અને શેરોના રૂપમાં અપરાધની આવક બનાવવા, કબજો કરવા અને ઉપયોગ કરવા સાથે સંબંધિત હોવાથી, ED એ ₹૭૫૨ કરોડ (લગભગ) મૂલ્યની AJL ની સંપત્તિઓને સુરક્ષિત કરવા માટે ૨૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૩ ના રોજ જપ્તીનો આદેશ આપ્યો હતો, જેની નિર્ણાયક પ્રાધિકારી (Adjudicating Authority) એ પુષ્ટિ કરી છે.
₹૪૧૪ કરોડની ટેક્સ ચોરી
ED ની તપાસ રિપોર્ટ આવકવેરા વિભાગના યંગ ઇન્ડિયનના મામલામાં ૨૭ નવેમ્બર, ૨૦૧૭ ના આદેશને વધુ આગળ વધારે છે.
IT વિભાગનો રિપોર્ટ: ૨૦૧૭ માં, IT વિભાગે YI ના હાથોમાં AJL ની સંપત્તિઓના ગેરકાયદેસર અધિગ્રહણ પર ₹૪૧૪ કરોડથી વધુની મોટી ટેક્સ ચોરી શોધી હતી.
ઉદ્દેશ્ય: આ રિપોર્ટમાં કહેવાયું કે, AJL પર કબજો કરવાનો હેતુ AJL ની વ્યવસાયિક સંપત્તિઓમાંથી પૈસા કમાવવાનો અને આવી આવક પર કોઈ ટેક્સ ન આપવાનો હતો.
‘ફર્ઝી’ દાન અને જાહેરાતનો ખુલાસો
વિગતવાર તપાસ, દસ્તાવેજી પુરાવા, નિવેદનો અને મની ટ્રેલના આધારે ED એ અન્ય ખુલાસા કર્યા છે:
ડીકે શિવકુમાર અને રેવંત રેડ્ડી: તપાસમાં ખુલાસો થયો કે ડી.કે. શિવકુમાર અને રેવંત રેડ્ડી બંનેએ YI ને ફર્ઝી દાન અપાવવામાં સહયોગ કર્યો. શિવકુમારે અંગત રીતે ₹૨૫ લાખ અને તેમના ટ્રસ્ટ દ્વારા ₹૨ કરોડનું દાન આપ્યું. રેવંત રેડ્ડીના કહેવા પર ₹૮૦ લાખ મૂલ્યના દાન કરાયા.
₹૧૮.૧૨ કરોડના ફર્ઝી દાન: તપાસમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે ₹૧૮.૧૨ કરોડના ફર્ઝી દાન મેળવવામાં આવ્યા, જેનો હેતુ YI ને ટેક્સ ભરવાનો હતો.
જાહેરાતની આવક પર સવાલ: AJL એ ૨૦૧૭-૧૮ થી ૨૦૨૦-૨૧ દરમિયાન તેના અખબારની જાહેરાતમાંથી ₹૨૯.૪૫ કરોડ ની કમાણીનો દાવો કર્યો. આમાંથી ₹૧૫.૮૬ કરોડ કોંગ્રેસ સાથે જોડાયેલા લોકો અને સંસ્થાઓમાંથી આવ્યા. જાહેરાતકર્તાઓએ ગવાહી આપી કે તેમણે કોંગ્રેસ નેતાઓના કહેવા પર પૈસા આપ્યા, અને કેટલાક કારોબારીઓએ એ પણ કહ્યું કે તેમણે પૈસા કોંગ્રેસ પાર્ટીને ‘પ્રોટેક્શન મની’ તરીકે આપ્યા.
અભિનંદન જાહેરાતો: આ જાહેરાતો મોટાભાગે કોંગ્રેસના મોટા નેતાઓને અભિનંદન અને જન્મદિવસની શુભેચ્છાઓ ની હતી, જે ડૉનર્સના વ્યવસાયિક ઉદ્દેશો સાથે મેળ ખાતી નહોતી.
₹૬૬૧ કરોડની સંપત્તિ અને ₹૯૦.૨ કરોડના શેર જપ્ત
ED ની તપાસમાં એ પણ ખુલાસો થયો કે YI અને AJL ની સંપત્તિઓનો ઉપયોગ ₹૧૮ કરોડના ફર્ઝી દાન, ₹૩૮ કરોડના ફર્ઝી એડવાન્સ ભાડા અને ₹૨૯ કરોડના ફર્ઝી જાહેરાતોના રૂપમાં અપરાધની આવક બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો.
જપ્તી: ED એ દિલ્હી, મુંબઈ અને લખનઉમાં ₹૬૬૧ કરોડ મૂલ્યની સ્થાવર સંપત્તિઓ અને ₹૯૦.૨ કરોડ મૂલ્યના AJL ના શેર જપ્ત કર્યા હતા, જેની નિર્ણાયક પ્રાધિકારીએ પુષ્ટિ કરી દીધી છે.
AJL ના કબજાનો દાવો: ED એ ૧૧.૦૪.૨૦૨૫ ના રોજ PMLA ની ધારા ૮ હેઠળ AJL ની જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિઓનો કબજો લેવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી દીધી છે. મુંબઈના હેરાલ્ડ હાઉસમાં ૭મી, ૮મી અને ૯મી માળ પર કબજો કરનાર મેસર્સ જિંદાલ સાઉથ વેસ્ટ પ્રોજેક્ટ્સ લિમિટેડને પણ નોટિસ અપાઈ છે કે તેઓ દર મહિને ભાડાના પૈસા ED ડિરેક્ટરને ટ્રાન્સફર કરે.
કોંગ્રેસ ફંડના ગબનનો આરોપ
આરોપ છે કે ૨૩.૧૧.૨૦૧૦ ના રોજ સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધીએ અન્ય આરોપીઓ સાથે મળીને ગુનાહિત ષડયંત્ર રચ્યું અને યંગ ઇન્ડિયનનું ગઠન કર્યું.
ખોટો દાવો: ₹૫૦ લાખના લોનનું ટ્રાન્સફર આ ખોટા દાવા સાથે કરાયું કે AJL ની કોઈ નેટ વર્થ નથી અને તે કોંગ્રેસ પાર્ટીનું લોન ચૂકવવામાં અસમર્થ છે, જ્યારે વાસ્તવમાં AJL પાસે હજારો કરોડની સ્થાવર સંપત્તિ હતી અને જવાબદારીઓ ખૂબ ઓછી હતી.
₹૯૦ કરોડનો અધિકાર: આ પ્રકારે, માત્ર ₹૫૦ લાખનું ચુકવણું કરીને, YI એ AJL પાસેથી ₹૯૦.૨ કરોડ વસૂલવાનો અધિકાર મેળવી લીધો.
ગબન: આ રીતે, સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, સ્વર્ગસ્થ મોતીલાલ વોરા અને સ્વર્ગસ્થ ઓસ્કર ફર્નાન્ડિસે કોંગ્રેસ પાર્ટીના ફંડમાંથી ₹૮૯.૭૫ કરોડ નું ગબન કર્યું. કોંગ્રેસ પાર્ટીના ફંડ આ આરોપીઓની ખાનગી સંપત્તિ નહોતા. આ ફંડ પાર્ટીના ઉદ્દેશોને આગળ વધારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાના હતા.
રાહુલ અને સોનિયાના નિવેદનો
રાહુલ ગાંધી (૧૪.૦૬.૨૦૨૨ ના રોજ નોંધાયેલ નિવેદન): “જેમ કે મેં પહેલાં પણ જણાવ્યું છે, હું કોઈ પણ રીતે AJL સાથે ક્યારેય જોડાયેલો નહોતો. હું ન તો શેરધારક હતો કે ન તો ડિરેક્ટર, તેથી હું આમાંથી કોઈ પણ વિગતોથી માહિતગાર નથી.”
સોનિયા ગાંધી (૨૬.૦૭.૨૦૨૨ ના રોજ નોંધાયેલ નિવેદન): “AJL ના પ્રકાશન, ખાસ કરીને નેશનલ હેરાલ્ડ, કૌમી આવાઝ અને નવજીવન, જે ૧૯૩૦ ના દાયકામાં પ્રતિષ્ઠિત સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા, તે સ્વતંત્રતા આંદોલનની વાચા રહ્યા છે… જ્યારે AJL ના પ્રકાશન સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યા નહોતા, ત્યારે વોરાજી, એમડી અને અધ્યક્ષે AJL ને કેવી રીતે પુનર્જીવિત કરવું, તેના પર કાનૂની સલાહ લીધી, અને ત્યારે કાનૂની દિગ્ગજોના સમર્થનથી, યંગ ઇન્ડિયનની સ્થાપના કરવામાં આવી.” ED નું કહેવું છે કે AJL ના પુનરુત્થાનનું સમર્થન કરતો કોઈ દસ્તાવેજ રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી.
