બેંગલુરુ, ૧૬ જાન્યુઆરી, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ઇસરો) એ ગુરુવારે ‘સ્પેસ ડોકિંગ એક્સપેરિમેન્ટ’ (SPADEX) હેઠળ ઉપગ્રહોને સફળતાપૂર્વક ડોક કર્યા. અવકાશ એજન્સીએ એવી પણ જાહેરાત કરી હતી કે ‘ડોકિંગ’ પછી, બંને ઉપગ્રહોનું નિયંત્રણ એક જ પદાર્થ તરીકે સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા પણ સફળ રહી હતી.
“ભારતે અવકાશ ઇતિહાસમાં પોતાનું નામ નોંધાવ્યું છે,” ઈસરોએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર એક પોસ્ટમાં કહ્યું. ગુડ મોર્નિંગ ઇન્ડિયા, ઇસરોના સ્પેડએક્સ મિશનને ‘ડોકિંગ’માં ઐતિહાસિક સફળતા મળી છે. આ ક્ષણનો સાક્ષી બનવાનો મને ગર્વ છે.”
ઉપગ્રહોના સફળ ડોકીંગ સાથે, ભારત અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પછી આ સિદ્ધિ હાંસલ કરનાર ચોથો દેશ બન્યો છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ‘X’ પર એક પોસ્ટમાં આ સિદ્ધિ માટે વૈજ્ઞાનિકોને અભિનંદન આપ્યા. તેમણે કહ્યું, “અવકાશમાં ઉપગ્રહોના ડોકીંગના સફળ પ્રદર્શન બદલ આપણા ISRO વૈજ્ઞાનિકો અને સમગ્ર અવકાશ સમુદાયને અભિનંદન. આવનારા વર્ષોમાં ભારતના મહત્વાકાંક્ષી અવકાશ મિશન માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.”
ઇસરોએ જણાવ્યું હતું કે, “ડોકિંગ પછી બંને ઉપગ્રહોને એક જ વસ્તુ તરીકે નિયંત્રિત કરવાની પ્રક્રિયા પણ સફળ રહી હતી. આગામી દિવસોમાં ‘અનડોકિંગ’ અને ‘પાવર ટ્રાન્સફર’ પરીક્ષણો હાથ ધરવામાં આવશે.
ISRO ની પ્રશંસા કરતા, કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને અવકાશ રાજ્યમંત્રી જીતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું, “ISRO ને અભિનંદન. આખરે, અમે તે કરી બતાવ્યું. સ્પેડેક્સે અદ્ભુત કામ કર્યું છે… ડોકીંગ પૂર્ણ થયું છે… અને આ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી ભારતીય ડોકીંગ સિસ્ટમ છે.”
તેમણે કહ્યું કે આ સફળતા ભારતીય અવકાશ મથક, ચંદ્રયાન 4 અને ગગનયાન સહિતના ભવિષ્યના મહત્વાકાંક્ષી મિશનના સરળ સંચાલન માટે માર્ગ મોકળો કરશે.
સિંહે કહ્યું, “વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સતત સમર્થનથી બેંગલુરુમાં ISROનો ઉત્સાહ વધ્યો છે.”
ઈસરોના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને પણ મિશનને સફળ બનાવવા બદલ ટીમને અભિનંદન આપ્યા.
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પણ આ સિદ્ધિ માટે ઈસરોને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. “સ્પેડેક્સ મિશન હેઠળ સેટેલાઇટ ડોકીંગ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરીને ISROના વૈજ્ઞાનિકો અને અવકાશ ઇજનેરો દ્વારા કરવામાં આવેલા અસાધારણ કાર્ય પર અમને ખૂબ ગર્વ છે,” ખડગેએ X પરની એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું.
તેમણે કહ્યું કે આ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમના ભવિષ્ય તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જે વર્ષોની મહેનતથી બનાવવામાં આવ્યું છે અને રાષ્ટ્રની સામૂહિક સિદ્ધિ છે.
અગાઉ ૧૨ જાન્યુઆરીના રોજ, ઈસરોએ બે અવકાશયાનને ત્રણ મીટરના અંતરે લાવીને અને પછી તેમને સુરક્ષિત અંતરે પાછા મોકલીને ઉપગ્રહોના ડોકીંગનું પરીક્ષણ કર્યું હતું.
ઇસરો એ ૩૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ ના રોજ ‘સ્પેસ ડોકિંગ એક્સપેરિમેન્ટ’ (SPADEX) મિશન સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યું.
PSLV C60 રોકેટ, બે નાના ઉપગ્રહો, SDX01 (ચેઝર) અને SDX02 (લક્ષ્ય) ને 24 પેલોડ સાથે લઈને, શ્રીહરિકોટામાં સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરના પહેલા લોન્ચપેડ પરથી ઉડાન ભરી અને લગભગ 220 મીટરની ઊંચાઈએ ઉતર્યું, લગભગ 15 પ્રક્ષેપણ પછી થોડી મિનિટો પછી. ૧.૫ કિલો વજનના બે નાના અવકાશયાનને ૪૭૫ કિમીની ગોળાકાર ભ્રમણકક્ષામાં લક્ષ્યાંકિત રીતે લોન્ચ કરવામાં આવ્યા.
ISRO અનુસાર, SpadeX મિશન એ PSLV દ્વારા લોન્ચ કરાયેલા બે નાના અવકાશયાનનો ઉપયોગ કરીને અવકાશમાં ‘ડોકિંગ’ કરવા માટેનું એક ઓછા ખર્ચે ટેકનોલોજી મિશન છે.
જ્યારે સામાન્ય મિશન ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે બહુવિધ રોકેટ લોન્ચની જરૂર હોય ત્યારે ઇન-સ્પેસ ડોકીંગ તકનીકો જરૂરી છે.
આ ટેકનોલોજી ભારતની અવકાશ મહત્વાકાંક્ષાઓ જેમ કે ચંદ્ર પર ભારતીય મિશન, ભારતીય અવકાશ સ્ટેશન (BAS) ના સંશોધન, બાંધકામ અને સંચાલન માટે ચંદ્ર પરથી નમૂનાઓ લાવવા વગેરે માટે જરૂરી છે.
