Pakistan Province Division: પાકિસ્તાનની વર્ષ ૧૯૭૧ માં પહેલીવાર વહેંચણી થઈ હતી અને એક આઝાદ દેશ બાંગ્લાદેશનું નિર્માણ થયું હતું. પરંતુ પાકિસ્તાન એકવાર ફરી વહેંચાવાની તૈયારીમાં છે. આ વખતે આઝાદ દેશનું નિર્માણ થવાનું નથી, પરંતુ આ વહેંચણી કંઈક અલગ પ્રકારની છે. પાકિસ્તાનમાં હવે નવા પ્રાંતો બનાવવાની તૈયારી ચાલી રહી છે, જેના હેઠળ અશાંત પ્રદેશોને નાના-નાના પ્રાંતોમાં તોડી દેવામાં આવશે.
રવિવારે, પાકિસ્તાનના ફેડરલ કમ્યુનિકેશન મિનિસ્ટર, અબ્દુલ અલીમ ખાને કહ્યું કે નાના પ્રાંત “જરૂર બનાવવામાં આવશે.” તેમણે કહ્યું કે આ પગલાથી ગવર્નન્સ અને સર્વિસ ડિલિવરીમાં સુધારો થશે.
ચારમાંથી બાર પ્રાંત બનાવવાની યોજના
પાકિસ્તાનમાં હાલમાં ચાર પ્રાંતો છે: સિંઘ, પંજાબ, ખૈબર પખ્તુનખ્વા (KP) અને બલૂચિસ્તાન. પરંતુ હવે તેમને ૧૨ અલગ-અલગ પ્રાંતોમાં તોડવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. પાકિસ્તાનમાં દાયકાઓથી વધુ પ્રાંતો બનાવવા માટે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.
ઈતિહાસ: આઝાદીના સમયે, એટલે કે ૧૯૪૭ માં પાકિસ્તાનમાં પાંચ પ્રાંત હતા. પૂર્વી બંગાળ, એટલે કે આજનું બાંગ્લાદેશ, પાકિસ્તાનનો પાંચમો પ્રાંત હતો.
૧૯૭૧ પછી: ૧૯૭૧ ના લિબરેશન વૉર પછી પૂર્વી બંગાળ આઝાદ થઈને બાંગ્લાદેશ બની ગયું, જ્યારે પશ્ચિમી પંજાબને પંજાબ નામ આપવામાં આવ્યું. NWFP નું નામ બદલીને ખૈબર પખ્તુનખ્વા કરી દેવામાં આવ્યું અને સિંઘ અને બલૂચિસ્તાનમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
બલૂચિસ્તાન, ખૈબર પખ્તુનખ્વાનું થશે વિભાજન?
શહબાઝ શરીફની સરકારને સમર્થન આપતી ઘણી પાર્ટીઓ, જેમ કે ઇસ્તેહકામ-એ-પાકિસ્તાન પાર્ટી (IPP) અને MQM-P, નવા પ્રાંતોના નિર્માણના વિચારને સમર્થન આપી રહી છે. એટલા માટે આ વખતે વહેંચણીની વાત વધારે ગંભીર છે.
પાકિસ્તાની મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, નવી વહેંચણીની યોજના હેઠળ સિંઘ, પંજાબ, બલૂચિસ્તાન અને KP ને તોડીને ત્રણ-ત્રણ પ્રાંત બનાવવાની વાત ચાલી રહી છે. એટલે કે, કુલ મળીને પાકિસ્તાનના ચાર મોટા પ્રાંત બાર નાના પ્રાંતોમાં વહેંચાઈ શકે છે.
સરકારી સમર્થન: IPP ના નેતા અબ્દુલ અલીમ ખાને કહ્યું કે આ પગલાથી “એડમિનિસ્ટ્રેટિવ કંટ્રોલ” ને મજબૂત કરવા અને નાગરિકોને બહેતર સેવાઓ આપવામાં મદદ મળશે. તેમણે કહ્યું કે “અમારા બધા પાડોશી દેશોમાં નાના-નાના પ્રાંતોનો મોડેલ છે.”
પીપીપીનો વિરોધ: સત્તા ગુમાવવાનો ડર
શાહબાઝ શરીફની સરકારને સમર્થન આપતી બિલાવલ ભુટ્ટોની પાકિસ્તાન પીપુલ્સ પાર્ટી (PPP), વહેંચણીના મોડેલનો વિરોધ કરી રહી છે.
PPP ની સિંઘમાં ના ફક્ત સરકાર છે, પણ એકતરફી બહુમત પણ છે. એટલા માટે તેને પોતાનો જનાધાર ખસકવાનો ડર છે.
સિંધના મુખ્યમંત્રી અને PPP ના નેતા મુરાદ અલી શાહે ચેતવણી આપી હતી કે તેમની પાર્ટી પ્રાંતને બે કે ત્રણ હિસ્સાઓમાં વહેંચવાના કોઈપણ પગલાને સ્વીકાર નહીં કરે.
સવાલ: શું વિભાજનથી સમસ્યા હલ થશે?
પાકિસ્તાનના વરિષ્ઠ નોકરશાહ અને પૂર્વ શીર્ષ પોલીસ અધિકારી સૈયદ અખ્તર અલી શાહનું કહેવું છે કે આ વિચાર ન તો નવો છે અને ન જ કારગર સાબિત થશે, કારણ કે સમસ્યા પ્રાંતોની સંખ્યામાં નહીં, પરંતુ શાસન, કાયદા-વ્યવસ્થા અને સંસ્થાકીય નબળાઈમાં છુપાયેલી છે.
પાકિસ્તાન-આધારિત થિંક ટેન્ક PILDAT ના ચેરમેન અહેમદ બિલાલ મહેબૂબએ પણ ચેતવણી આપી છે. તેમણે કહ્યું કે “મોટા પ્રાંત સમસ્યા નથી, સમસ્યા એ છે કે સ્થાનિક સ્તરે શક્તિઓનું હસ્તાંતરણ થયું નથી.” તેમના મતે, નવા પ્રાંત બનાવવું રાજકીય રીતે વિવાદાસ્પદ, આર્થિક રીતે મોંઘું અને વહીવટી રીતે જટિલ હશે, જે પહેલાંથી જ તણાવગ્રસ્ત સંઘીય માળખાને વધુ અસ્થિર કરી શકે છે.
