India-EU Free Trade Agreement: યુરોપિયન કમિશનના અધ્યક્ષ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેને આ અઠવાડિયે જાહેરાત કરી કે ભારત અને EU (યુરોપિયન યુનિયન) એ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ડીલ કરી લીધી છે. તેમની વાત એકદમ સાચી હોઈ શકે છે. આ માત્ર અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો દ્વિપક્ષીય મુક્ત વ્યાપાર કરાર જ નથી, પરંતુ અત્યાર સુધીનો સૌથી વિગતવાર અને સહયોગાત્મક કરાર પણ છે.
સમયનું મહત્વ
આ ડીલને આકાર આપવામાં ભલે વર્ષો લાગ્યા, પરંતુ તે જે સમયે પૂર્ણ થઈ છે તેનું મહત્વ ખાસ છે. આ ડીલ આધુનિક FTA (ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ) માટે આદર્શ છે, જે દર્શાવે છે કે નિયમો અને ધોરણોમાં બહેતર તાલમેલ તેમજ એકબીજાની સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓનું સન્માન કર્યા વિના કોઈ પણ વ્યાપાર કરાર સાર્થક બની શકતો નથી.
ભારતમાં નિર્માણ
લાગુ થયા પછી આ કરાર લગભગ બે અબજ લોકોને આવરી લેશે. આનું આર્થિક કદ ૨૫ ટ્રિલિયન ડોલર એટલે કે વૈશ્વિક GDP ના ૨૫% અને કુલ વૈશ્વિક વ્યાપારનો ત્રીજો ભાગ હશે. આનાથી મેન્યુફેક્ચરિંગ, સર્વિસીસ અને રિસર્ચ તથા ઇનોવેશનમાં લાખો રોજગારીની તકો ઊભી થશે. વ્યાપારિક અવરોધો ઓછા થવાથી ભારતને વિકસિત બજાર સુધી પહોંચ મળશે. આનાથી યુરોપના ટેક સેક્ટરને પણ પ્રોત્સાહન મળશે. આ કરાર થતાની સાથે જ એક મોટી યુરોપિયન કંપનીના વડાએ મને કહ્યું કે તેઓ ભારતમાં ઉત્પાદન માટે તૈયાર છે. આવી જ લાગણી અન્ય કંપનીઓની પણ છે.
ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન
ભારત અને યુરોપ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર અત્યારે ૧૩૬ અબજ ડોલર છે. ૨૦૩૨ સુધીમાં તે વધીને ૨૫૦ અબજ ડોલર થઈ શકે છે. જ્યારે નવા બજાર સુધી પહોંચવાના અવરોધો દૂર થશે, ત્યારે બંનેના નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન મળશે. ભારતીય કમ્પોનન્ટ્સ પર ટેરિફ ઘટશે, તો અહીં બનેલા પાર્ટ્સ યુરોપિયન મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓમાં વાપરી શકાશે. ઉદાહરણ તરીકે, ભારતીય પ્લાસ્ટિક, કેમિકલ્સ, એન્જિનિયરિંગ અને ઇલેક્ટ્રિકલ કમ્પોનન્ટ્સ હવે એડવાન્સ મશીનરી, વૈકલ્પિક ઉર્જા અને સંરક્ષણ સપ્લાય ચેઈનનો ભાગ બની શકે છે. આ કરારમાં પશ્ચિમ યુરોપ અને ભારત વચ્ચે વિશ્વનો સૌથી મોટો આર્થિક કોરિડોર બનાવવાની ક્ષમતા છે. મારો વ્યક્તિગત અભિપ્રાય છે કે ભારતમાં સેંકડો નવી ફેક્ટરીઓ સ્થપાશે.
FTA થી ફાયદા:
યુરોપિયન કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ વધારશે.
ભારત ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈનનો ભાગ બનશે.
આ બહાને પ્રદૂષણ ઘટાડવા પર કામ થશે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ફાયદો
કરારથી થનારો અબજો ડોલરનો લાભ દેશના તે ઉદ્યોગો સુધી પહોંચશે જ્યાં સૌથી વધુ લોકોને કામ મળે છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોની નાની ફેક્ટરીઓમાં. આમાં ટેક્સટાઇલ, રત્ન-ઝવેરાત, કપડાં, ફૂટવેર અને દરિયાઈ ઉત્પાદનો જેવા ક્ષેત્રો સામેલ છે. ભારતીય ગ્રાહકોને બજારમાં વધુ વેરાયટી મળશે. એકંદરે, આવનારા વર્ષોમાં આ સેક્ટર્સ ૧ થી ૧.૨ કરોડ રોજગારી પેદા કરી શકે છે. FTA થી લગભગ ૭૫ અબજ ડોલરના નવા ભારતીય ઉત્પાદનો માટે રસ્તો ખુલશે.
સ્પેશિયલાઇઝેશનનો લાભ
તાત્કાલિક મળતા ફાયદાઓ સિવાય આ ઐતિહાસિક કરારના લાંબા ગાળાના ફાયદાઓ પણ જોવા જોઈએ. બંને પક્ષોમાં પ્રગતિની સમાન ઈચ્છા છે. બંને વિજ્ઞાન, સંશોધન અને સંરક્ષણમાં નજીકનો સહયોગ ઈચ્છે છે. યુરોપ પાસે વસ્તુઓ બનાવવાનો વર્ષોનો અનુભવ છે, પરંતુ હવે તેને ઓછી કિંમત અને ઝડપ જોઈએ છે. બીજી તરફ, ભારતની તાકાત મોટા પાયે કામ કરવું, ટેકનિકલ સ્કિલ અને ઓછી કિંમતમાં ઝડપથી વસ્તુઓ બનાવવાનો અનુભવ છે.
રિસર્ચને પ્રોત્સાહન
આ FTA મોટા ફેરફારો લાવનાર છે, ખાસ કરીને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને ટેકનોલોજીમાં. ભારત ‘Horizon Europe’ સાથે જોડાવા પર વિચાર કરશે, જે વિશ્વનો સૌથી મોટો રિસર્ચ પ્રોગ્રામ છે. આનાથી ભારતીય સંશોધકોને યુરોપિયન સંશોધકો સાથે બરાબરીના સ્તરે કામ કરવાની તક મળશે. આ ઉપરાંત ભારત અને યુરોપ AI, સેમિકન્ડક્ટર, મટિરિયલ સાયન્સ, ક્લીન ટેકનોલોજી, હેલ્થ અને સેનિટેશન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ મળીને કામ કરશે. બંને પક્ષોના ડિજિટલ વોલેટને જોડવાનો પણ પ્રયાસ થશે.
સંસાધનો સુધી પહોંચ
ભારત પાસે ક્ષમતાની નહીં પણ સંસાધનોની અછત રહી છે. જ્યારે પણ આપણને સંસાધનો મળ્યા છે, ત્યારે આપણે મોટા સ્તરે સારું કરીને બતાવ્યું છે. કોરોનાકાળમાં આપણે એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ઝડપી પ્રગતિ કરી. એ નક્કી છે કે ભારત સેમિકન્ડક્ટર, એડવાન્સ બેટરી અને જરૂરી હાર્ડવેરના ક્ષેત્રમાં પણ ક્ષમતા વિકસાવી લેશે.
પ્રદૂષણ ઘટશે
આ ડીલ ડિફેન્સમાં પણ બંનેને સાથે લાવે છે. ભારતના લોકો યુરોપમાં કામ કરી શકશે અને વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં ભણી શકશે. તો બીજી તરફ, વૃદ્ધ થઈ રહેલી વસ્તી ધરાવતા યુરોપને કુશળ યુવાનો મળશે. આપણા ઉત્પાદન અને ઉપભોક્તા ધોરણો સુધારવા તેમજ કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે આપણને આટલું મોટું આર્થિક પ્રોત્સાહન ક્યારેય મળ્યું નહોતું. ભારત ગ્લોબલ વેલ્યુ ચેઈનનો મહત્વનો ભાગ બની શકે છે. દેશમાં કામદારો વધુ સુરક્ષિત અને સ્વસ્થ રહેશે અને પ્રદૂષણ પર લગામ લાગશે.
