Snow Leopard facts: હિમ દીપડો, જેને ‘પહાડોનો ભૂત’ અથવા ‘ઘોસ્ટ ઓફ ધ માઉન્ટેન્સ’ (Ghost of the Mountains) પણ કહેવામાં આવે છે, તે મધ્ય અને દક્ષિણ એશિયાના ઊંચા પહાડોનો રહેવાસી છે. આ દુર્લભ અને સુંદર ‘બિગ કેટ’ પોતાની ચાલાકી અને ઠંડા વાતાવરણમાં જીવિત રહેવાની અનોખી અનુકૂલન ક્ષમતા માટે જાણીતી છે. હિમ દીપડો સુંદર પણ માયાવી પ્રાણી માનવામાં આવે છે. હકીકતમાં, તે એટલી ચાલાકીથી છુપાઈ જાય છે કે તેને જોવો લગભગ અશક્ય હોય છે. તેના ધુમાડા જેવા ભૂખરા-સફેદ રૂંછાદાર શરીર પર ઘેરા ડાઘ અને રોસેટ નિશાન હોય છે, જે બરફીલી ખડકો અને સીધા ઢોળાવમાં પૂરી રીતે ભળી જાય છે. બરફમાં સફેદ રૂંવાટીને કારણે તે વધુ અદ્રશ્ય બની જાય છે. આ પ્રાણીઓ ઊંચા પહાડોમાં રહે છે, જ્યાં માણસો ખૂબ ઓછા પહોંચે છે. જોકે, IUCN રેડ લિસ્ટમાં તેને હાલમાં સંકટગ્રસ્ત શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યાં તેની વસ્તીમાં ઘટાડો ચાલુ છે.
૧૨ સેમી જાડી રૂંવાટી તેને ઠંડીથી બચાવે છે
શિયાળામાં રૂંવાટી ઘટ્ટ અને લાંબી થઈ જાય છે, પેટ પર ૧૨ સેમી સુધી જાડી રૂંવાટી હોય છે, જે તેને ઠંડીથી બચાવે છે. હિમ દીપડાનું માથું, ગરદન અને પગ કાળા ડાઘથી ઢંકાયેલા હોય છે, આંખો આછી લીલી કે ભૂખરા રંગની હોય છે અને નાના, ગોળ કાન હોય છે. તેની મજબૂત છાતી, લાંબા પગ અને મોટા પંજા બરફમાં સરળતાથી ચાલવામાં મદદ કરે છે. સૌથી ખાસ તેની લાંબી પૂંછડી હોય છે. તે સીધા ઢોળાવ પર સંતુલન જાળવી રાખવા અને ઠંડીમાં પોતાની જાતને લપેટીને ગરમ રાખવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે.
પહાડોનો સૌથી ચપળ શિકારી
હિમ દીપડો પહાડોનો સૌથી ચપળ શિકારી છે. જાણકારી અનુસાર, તે એક કૂદકામાં ૫૦ ફૂટ સુધી કૂદી શકે છે, જે ખૂબ ઊંચી ચોટીઓ અને સીધા ખડકો પર શિકાર પકડવામાં મદદ કરે છે. પોતાના શક્તિશાળી પાછળના પગને કારણે તે ઝડપથી આગળ વધે છે અને સંતુલન માટે લાંબી પૂંછડીનો ઉપયોગ કરે છે. એક જ જગ્યાએ ઊભા રહીને તે ૩૦ ફૂટ અને સીધા કૂદકામાં ૨૦ ફૂટ સુધી કૂદી શકે છે. તે ઝડપી અને ચાલાક શિકારી હોય છે.
મ્યાઉં જેવો અવાજ કાઢે છે
હિમ દીપડો ભારતની સાથે જ અફઘાનિસ્તાન, ભૂતાન, ચીન, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, મંગોલિયા, નેપાળ, પાકિસ્તાન, રશિયા, તાજિકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાન સહિત અન્ય ઘણા દેશોમાં પણ જોવા મળે છે. તે સીધા ખડકો, પથરાળ વિસ્તારો, ઘાસના મેદાનો અને સ્ટેપીમાં જોવા મળે છે, પરંતુ ઘટ્ટ જંગલોથી દૂર એકાંતમાં રહે છે અને શિકાર માટે સવાર-સાંજ સક્રિય રહે છે. તે મ્યાઉં જેવો અવાજ કાઢે છે. શિકાર મુખ્યત્વે જંગલી ઘેટાં-બકરાં જેવા કે વાદળી ઘેટાં (ભરલ), સાઇબેરીયન આઇબેક્સ, માર્ખાર, અર્ગલી, હિમાલયન તાહર અને કસ્તુરી મૃગ હોય છે. તે માર્મોટ, પિકા જેવા નાના શિકાર પણ ખાય છે.
તેના સંરક્ષણ માટે હિમ દીપડો નેટવર્ક, વૈશ્વિક સંમેલન અને રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજનાઓ ચાલી રહી છે. ઘણા દેશોમાં સુરક્ષિત વિસ્તારો બનાવવામાં આવ્યા છે. આબોહવા પરિવર્તન, આવાસનો નાશ, ગેરકાયદેસર શિકાર અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ મુખ્ય જોખમો છે.
