PM Fasal Bima Yojana: પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના (PMFBY) એક પાક વીમા યોજના છે, જેને ૧૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૬ના રોજ કૃષિ મંત્રાલય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને કુદરતી આફતો જેવી કે કરા પડવા, દુષ્કાળ, પૂર, તેમજ જીવાત અને રોગોથી થતા પાક નુકસાન સામે આર્થિક સુરક્ષા આપવાનો છે. આ યોજના તમામ ભારતીય ખેડૂતોને ખૂબ જ ઓછા પ્રીમિયમ પર પાક વીમો ઉપલબ્ધ કરાવે છે. તેને સમગ્ર દેશમાં વીમા કંપનીઓ અને બેંકોના નેટવર્ક દ્વારા લાગુ કરવામાં આવે છે. આ યોજના દેશભરમાં ૫૦ કરોડથી વધુ ખેડૂતોને આવરી લે છે. ૫૦ થી વધુ પાકો માટે વીમા સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવે છે. તેને ખેડૂતો માટે સસ્તું, સરળ અને ફાયદાકારક પાક વીમા ઉત્પાદન માનવામાં આવે છે.
PMFBY ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો
ખેડૂતોને આર્થિક મદદ આપવી: જ્યારે પાક કોઈ કુદરતી કારણસર બગડે છે, ત્યારે ખેડૂતોને નુકસાનમાંથી બહાર આવવા માટે આર્થિક સહાય મળે છે.
ખેડૂતોની આવક સ્થિર રાખવી: ખેડૂત ડર્યા વગર ખેતી ચાલુ રાખી શકે અને તેમની કમાણી પ્રભાવિત ન થાય.
આધુનિક ખેતીની પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવું: વીમા સુરક્ષા મળવાથી ખેડૂતો નવી ટેકનોલોજી અને આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવા માટે પ્રેરિત થાય છે.
વિવિધ પાકોને પ્રોત્સાહન: ખેડૂતો વિવિધ પાકોની ખેતી કરી શકે છે, બેંકમાંથી લોન લેવાની ક્ષમતા પણ વધે છે અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધા અને વિકાસ ઝડપી બને છે.
PMFBY ના ફાયદા
કિફાયતી પ્રીમિયમ: ખરીફના ખાદ્ય અને તેલીબિયાં પાકો માટે ખેડૂત દ્વારા ચૂકવવાપાત્ર મહત્તમ પ્રીમિયમ ૨% હશે. રવીના ખાદ્ય અને તેલીબિયાં પાકો માટે આ ૧.૫% છે અને વાર્ષિક વ્યાપારી અથવા બાગાયતી પાકો માટે તે ૫% હશે. બાકીનું પ્રીમિયમ સરકાર દ્વારા સબસિડી આપવામાં આવે છે. સાથે જ, પૂર્વોત્તર રાજ્યો, જમ્મુ-કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશના ખેડૂતો માટે, સરકાર પૂરેપૂરી પ્રીમિયમ રકમની ચુકવણી પણ કરે છે.
સમયસર વળતર: પીએમએફબીવાય (PMFBY) નો લક્ષ્ય પાકની લણણીના બે મહિનાની અંદર દાવાઓ (claims) પર પ્રક્રિયા કરવાનો છે, જેથી ખેડૂતોને વહેલામાં વહેલી તકે વળતર મળી શકે અને તેમને દેવાના જાળમાં ફસાતા બચાવી શકાય.
પાકની પેદાશમાં થતી હાનિ
સરકાર તે પાક નુકસાન માટે વીમા કવચ પૂરું પાડે છે, જે રોકી ન શકાય તેવા જોખમો હેઠળ આવે છે, જેમ કે કુદરતી આગ અને વીજળી પડવી, વાવાઝોડું, કરા પડવા, વંટોળ વગેરે, પૂર, પાણી ભરાવા અને ભૂસ્ખલન, જીવાત અથવા રોગ વગેરેથી પ્રભાવિત થયા હોય.
પાક લણણી પછી થતા નુકસાન
સરકાર વ્યક્તિગત ખેતરના આધારે પાક લણણી પછી થતા નુકસાનની ભરપાઈ કરે છે. સરકાર “કાપીને પાથરેલી” સ્થિતિમાં સંગ્રહિત પાકો માટે લણણીથી મહત્તમ ૧૪ દિવસ સુધીનું કવરેજ પૂરું પાડે છે. આનો અર્થ એ છે કે સરકાર તે ખેડૂતોને કવર કરે છે, જેમણે લણણી પછી ખેતરોમાં તડકે સૂકવવા માટે રાખેલો પાક દેશભરમાં આવેલા ચક્રવાત અથવા ચક્રવાતી વરસાદને કારણે નાશ પામ્યો હોય.
PMFBY માં કેવી રીતે અરજી કરવી
પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના (PMFBY) માટે ઓનલાઇન અરજી સત્તાવાર વેબસાઇટ pmfby.gov.in અથવા ‘Crop Insurance’ મોબાઈલ એપ દ્વારા અથવા નજીકના CSC કેન્દ્ર કે બેંક દ્વારા કરી શકાય છે. આ માટે આધાર, બેંક પાસબુક, જમીનનો ખસરા નંબર (સર્વે નંબર) અને પાકની જાણકારી આવશ્યક છે. રવી અથવા ખરીફ પાકો માટે પ્રીમિયમ દર અલગ-અલગ છે.
