Global Currency Crisis Iran War: ઈરાન યુદ્ધને કારણે કાચા તેલની કિંમતમાં ભારે તેજી આવી છે. આ કારણે ઘણા દેશોનું ઈમ્પોર્ટ બિલ વધવા લાગ્યું છે અને તેમની કરન્સીમાં ભારે ઘટાડો આવી રહ્યો છે. આ દેશોમાં ભારત, તુર્કી અને જાપાન સામેલ છે. પોતાની કરન્સીને પડતી બચાવવા માટે આ દેશોની કેન્દ્રીય બેંકોએ ખુલ્લા બજારમાં ડોલર વેચવા પડી રહ્યા છે. સાથે જ ઘણા દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકોએ યુએસ ટ્રેઝરીઝમાં પોતાની હોલ્ડિંગ્સ વેચવાનું શરૂ કરી દીધું છે. આ કારણે યુએસ ટ્રેઝરીઝમાં ફોરેન સેન્ટ્રલ બેંકોની હોલ્ડિંગ્સ ૨૦૧૨ના ન્યૂનતમ સ્તર પર પહોંચી ગઈ છે.
૨૫ ફેબ્રુઆરી પછીથી ન્યૂયોર્ક ફેડમાં રાખવામાં આવેલી સરકારી સંસ્થાઓની ટ્રેઝરીઝની વેલ્યુમાં ૮૨ અબજ ડોલરનો ઘટાડો આવ્યો છે. તેવી જ રીતે ઘણા દેશોની કેન્દ્રીય બેંકોએ પોતાની કરન્સીને થામવા માટે ઓપન માર્કેટમાં ડોલર ઠાલવ્યા છે. માત્ર તુર્કીની સેન્ટ્રલ બેંક જ ૨૭ ફેબ્રુઆરી પછીથી ૨૨ અબજ ડોલરની ફોરેન ગવર્નમેન્ટ સિક્યોરિટીઝ વેચી ચૂકી છે. તેવી જ રીતે જાપાનમાં પણ કેન્દ્રીય બેંકના હસ્તક્ષેપનું જોખમ વધતું જઈ રહ્યું છે. ડોલર સામે યેન જુલાઈ ૨૦૨૪ પછી પહેલીવાર ૧૬૦ને પાર પહોંચ્યો છે.
જાપાનની હાલત
એપ્રિલ ૨૦૨૫ થી ડોલર જાપાની કરન્સીની સરખામણીમાં ૧૪ ટકા મજબૂત થયો છે. યેનને સપોર્ટ કરવા માટે જાપાન પહેલા જ ૨૦૨૨ થી ૧૫૦ અબજ ડોલર ખર્ચ કરી ચૂક્યું છે. એપ્રિલ-જુલાઈ ૨૦૨૪ માં જાપાનના નાણા મંત્રાલયે યેનને સપોર્ટ કરવા માટે ૯૫ અબજ ડોલર ઠાલવ્યા હતા. જાપાનના વાઈસ ફાઈનાન્સ મિનિસ્ટર ફોર ઈન્ટરનેશનલ અફેર્સ અતસૂશી મિમૂરાનું કહેવું છે કે જો બજારમાં આ જ સ્થિતિ રહી તો પછી સરકારે હસ્તક્ષેપ કરવો પડશે.
ઈરાન યુદ્ધને કારણે કાચા તેલની કિંમતમાં ભારે તેજી આવી છે
આ કારણે ઘણા દેશોનું આયાતનું બિલ પણ વધવા લાગ્યું છે
કરન્સીમાં ભારે ઘટાડાને થામવા માટે તેઓ ડોલર ઠાલવી રહ્યા છે
ઘણા દેશોએ યુએસ ટ્રેઝરીઝમાં પોતાની હોલ્ડિંગ્સ વેચવાની શરૂ કરી દીધી છે
ભારતમાં પણ રૂપિયાની કિંમતમાં ડોલર સામે તાજેતરમાં ઘણી તેજી આવી છે. સોમવારે તે પહેલીવાર ૯૫ ને પાર પહોંચ્યો હતો. રૂપિયાની કિંમતમાં પાછલા ફાઈનાન્શિયલ યરમાં ૧૧ ટકા ઘટાડો આવ્યો જે ૨૦૧૧-૧૨ પછી સૌથી વધુ છે. પાછલા ૧૨ મહિનામાં વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતમાં ૧૯ અબજ ડોલરથી વધુની વેચવાલી કરી. માર્ચમાં તેમણે વેચવાલીનો નવો રેકોર્ડ બનાવી દીધો. કાચા તેલની કિંમતમાં તેજીથી ભારતનું ઈમ્પોર્ટ બિલ વધવાની આશંકા છે જેનાથી રૂપિયા પર દબાણ વધી રહ્યું છે.
ડોલર કેમ મજબૂત થઈ રહ્યો છે?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી લડાઈને કારણે તેલની કિંમતમાં ઘણી તેજી આવી છે. આનાથી મોંઘવારી વધવા લાગી છે અને વ્યાજ દરોમાં કાપની શક્યતા ઓછી થઈ રહી છે. આ કારણોથી ડોલર મજબૂત થઈ રહ્યો છે. કાચા તેલની કિંમતમાં તેજીનો અર્થ છે કે દુનિયાએ તેલ ખરીદવા માટે હવે વધુ ડોલર ખર્ચ કરવા પડશે જેનાથી દુનિયામાં અમેરિકી કરન્સીની માંગ વધશે. આ જ કારણ છે કે યુએસ ડોલર ઈન્ડેક્સ ૧૦૦ ને પાર પહોંચી ચૂક્યો છે.
