Dr Ambedkar Constitution Burning Truth: આજે દેશના બંધારણ નિર્માતા અને દલિતો તથા પછાત વર્ગના મસીહા કહેવાતા બાબાસાહેબ ડો. ભીમરાવ આંબેડકરની ૧૩૬મી જન્મજયંતિ છે. આ પ્રસંગે તેમના સૌથી મોટા યોગદાન પૈકીના એક એવા બંધારણને લઈને પણ ઘણી વાતો કહેવામાં આવે છે. તેમાંથી એક ‘બંધારણ બાળવાની વાત’ પર ઘણી ચર્ચા થાય છે. ચાલો જાણીએ તેની પાછળનું પૂરું સત્ય શું છે.
ભીમરાવ રામજી આંબેડકરને લોકો ભારતના બંધારણ નિર્માતા, મહાન વિચારક, સમાજ સુધારક, મહાન વિધિવેત્તા અને અર્થશાસ્ત્રી તરીકે ઓળખે છે, ત્યારે બંધારણ બાળવાની વાત પર ચર્ચા થવી તો સ્વાભાવિક છે. કારણ કે તેમની કહેલી દરેક વાતને સામાજિક, નૈતિક અને લોકતાંત્રિક સંદેશ માનવામાં આવતો હતો. તેથી બંધારણને બાળવાની વાત લોકો પચાવી શકતા નથી. આનું એક કારણ એ પણ છે કે આંબેડકર કોઈ પણ વાત મોટા અધિકાર સાથે બોલતા હતા.
ડો. ભીમરાવ આંબેડકર અને સમિતિના સભ્યોએ લગભગ 60 દેશોના બંધારણોનો અભ્યાસ કરીને 251 પાનાનું ભારતીય બંધારણ તૈયાર કર્યું હતું. પરંતુ એ પણ સત્ય છે કે ડો. આંબેડકરે બંધારણને બાળવાની વાત પણ કહી હતી. બાબાસાહેબે પોતે 19 માર્ચ 1955ના રોજ રાજ્યસભામાં આનો જવાબ આપ્યો હતો કે તેમણે બંધારણ બાળવાની વાત કેમ કહી હતી?
આંબેડકરે બંધારણ બાળવા અંગે શું કહ્યું હતું?
બાબાસાહેબ આંબેડકરે 1953માં રાજ્યસભામાં બંધારણ સુધારા અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચા દરમિયાન બંધારણ બાળવાની વાત કહી હતી. તેમણે કહ્યું હતું, ‘લોકો હંમેશા મને કહેતા રહે છે કે ઓહ, તમે તો બંધારણ બનાવનારા છો. મારો જવાબ છે કે હું એક ભાડૂતી લેખક (Hack) હતો. મને જે કરવાનું કહેવામાં આવ્યું, મેં મારી મરજી વિરુદ્ધ ઘણું બધું કર્યું.’ તેમણે ગુસ્સામાં કહ્યું હતું, ‘મારા મિત્રો કહે છે કે મેં બંધારણ બનાવ્યું છે. પરંતુ, હું એ કહેવા માટે પૂરો તૈયાર છું કે બંધારણને બાળનારી પ્રથમ વ્યક્તિ હું હોઈશ. મને આની જરૂર નથી. આ કોઈના માટે સારું નથી.’
તે સમયે ડો. ભીમરાવ આંબેડકરની આ વાતથી ખળભળાટ મચી ગયો હતો. બધા લોકો સ્તબ્ધ હતા કે બાબાસાહેબ આવું કેવી રીતે કહી શકે. પરંતુ બહુ ઓછા લોકો તેની પાછળનું સત્ય જાણે છે.
રાજ્યસભામાં બે વર્ષ પછી ફરી ઉઠી બંધારણ બાળવાની વાત
19 માર્ચ 1955ના રોજ રાજ્યસભામાં બંધારણ (ચોથો સુધારો) બિલ પર ચર્ચા ચાલી રહી હતી. ચર્ચા દરમિયાન પંજાબના એક સભ્ય ડો. અનૂપ સિંહે ડો. આંબેડકરને કહ્યું કે પાછલી વખતે જ્યારે તમે બોલ્યા હતા, ત્યારે તમે કહ્યું હતું કે તમે બંધારણ બાળી નાખશો.
રાજ્યસભામાં નોંધાયેલી ચર્ચા (Debate) મુજબ આના પર જવાબ આપતા ડો. આંબેડકરે કહ્યું- શું તમે આનો જવાબ ઈચ્છો છો? હું તમને અહીં જ આપી દઈશ. મારા મિત્રનું કહેવું છે કે પાછલી વખતે જ્યારે હું બોલ્યો હતો, ત્યારે મેં કહ્યું હતું કે હું બંધારણ બાળવા માંગુ છું. ખેર, ઉતાવળમાં મેં કારણ નહોતું જણાવ્યું. હવે જ્યારે મારા મિત્રએ મને તક આપી છે, તો મને લાગે છે કે હું કારણ જણાવી દઉં. કારણ એ છે કે અમે એક ભગવાનના આવવા અને રહેવા માટે એક મંદિર બનાવ્યું, પરંતુ ભગવાન સ્થાપિત થાય તે પહેલાં, જો શેતાને તેના પર કબજો કરી લીધો, તો અમે મંદિરનો નાશ કરવા સિવાય બીજું શું કરી શકતા હતા? અમારો ઈરાદો નહોતો કે તેના પર શેતાનોનો કબજો થાય. અમે ઈચ્છતા હતા કે આના પર દેવતાઓ વાસ કરે. એટલા માટે જ મેં કહ્યું કે હું આને બાળી નાખવા માંગુ છું.’
આંબેડકરે બંધારણ બાળવાની વાત કેમ કહી હતી?
હકીકતમાં, તેમનું માનવું હતું કે બહુમતી લોકો નાના તબક્કા અને લઘુમતી લોકોને દબાવીને રાખી શકે છે. ઘણા લોકો બંધારણમાં કેટલાક લોકોની શક્તિઓ વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યા હતા અને આંબેડકર આ મુદ્દા પર અડગ હતા, જેમને તેઓ પાછળથી શેતાન સુધી કહી દે છે. તેમનું કહેવું હતું કે બહુમતી લોકો લઘુમતીઓને નજરઅંદાજ ન કરી શકે, આવું કરવાથી લોકશાહીને નુકસાન થશે.
તેમને ચિંતા હતી કે બંધારણની કેટલીક ધારણાઓના ઉપયોગથી નાના સમુદાયોના અધિકાર છીનવી ન લેવામાં આવે. તેઓ તત્કાલીન બંધારણમાં લખેલી વાતોથી ખુશ નહોતા. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે તેમાં સુધારો થાય જેથી લોકોને સમાન અધિકાર અને સુરક્ષા મળી શકે. બંધારણને બાળવાનો અર્થ માત્ર પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરવાનો હતો.
