BIS Certification India: ભારતની જરૂરી બ્યુરો ઑફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) સર્ટિફિકેશન સિસ્ટમને લઈને જાપાની કંપનીઓની ચિંતાઓ વધી છે. આ દેશના ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર (QCO) ફ્રેમવર્કમાં મોટા ફેરફારની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI)ના એક અહેવાલમાં આ વાત કહેવામાં આવી છે.
અજય શ્રીવાસ્તવના નેતૃત્વ હેઠળના આ થિંક ટેન્કે હાઇ-ટેક્નોલોજી ઇન્ડસ્ટ્રીઝ માટે ફરજિયાત ક્વોલિટી સર્ટિફિકેશનની જરૂરિયાતોને સરળ બનાવવા અથવા દૂર કરવાના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલના તાજેતરના પ્રસ્તાવનું સ્વાગત કર્યું. પરંતુ સાથે જ કહ્યું કે કોઈ ચોક્કસ સેક્ટરને છૂટ આપવાથી સર્ટિફિકેશન સિસ્ટમની મોટી સમસ્યાઓનું સમાધાન નહીં થાય.
25 ઓગસ્ટે ટોક્યોમાં ગોયલે કહ્યું કે ભારત હાઇ-ટેક ઇન્ડસ્ટ્રીઝ માટે ફરજિયાત ક્વોલિટી સર્ટિફિકેશનને સરળ બનાવવા અથવા દૂર કરવા માટે એક ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરશે. આ પગલું ભારતની QCO સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા નિયમોનું પાલન કરવાના બોજ અંગે જાપાની કંપનીઓની ચિંતાઓ બાદ લેવામાં આવ્યું છે.
આ વિદેશી મેન્યુફેક્ચરર્સ માટે મહત્વનો મુદ્દો
GTRI અનુસાર, આ મુદ્દો એવા વિદેશી મેન્યુફેક્ચરર્સ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જેઓ ભારતમાં કામ કરવા અથવા રોકાણ કરવા ઇચ્છે છે. જાપાન એક્સટર્નલ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઇઝેશન (JETRO)ના નાણાકીય વર્ષ 2025ના સર્વેમાં જાણવા મળ્યું કે ભારતમાં 71.9% જાપાની મેન્યુફેક્ચરર્સે કહ્યું કે BIS સર્ટિફિકેશનથી તેમના કામકાજ પર અસર પડી છે અથવા આગળ અસર પડવાની આશંકા છે.
ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ ટાર્ગેટ્સ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા સેક્ટરની કંપનીઓમાં આ પ્રમાણ વધુ હતું. જનરલ-મશીનરી મેન્યુફેક્ચરર્સમાંથી 92.3% અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન-ઇક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સમાંથી 76.8%એ અસરની વાત કહી.
GTRIએ કહ્યું કે મોટાભાગની અસરગ્રસ્ત કંપનીઓએ આ અસરને ગંભીર અથવા ખૂબ ગંભીર ગણાવી.
મેન્યુફેક્ચરર્સ પર ખર્ચનો બોજ
શ્રીવાસ્તવના અહેવાલ અનુસાર, મંજૂરીની લાંબી પ્રક્રિયાઓ અને મુશ્કેલ નિયમો જાપાની કંપનીઓની સૌથી મોટી ચિંતાઓમાં સામેલ હતા. લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ લોકોએ વિલંબ અથવા જટિલ જરૂરિયાતોનો ઉલ્લેખ કર્યો. જ્યારે અન્ય લોકોએ કહ્યું કે તેમના પ્રોડક્ટ્સ માટે સર્ટિફિકેશન જરૂરી છે કે નહીં તે નક્કી કરવામાં મુશ્કેલી પડી અથવા તેમને નિયમોનું પાલન કરવા માટે વધુ ખર્ચનો સામનો કરવો પડ્યો.
BIS પ્રક્રિયામાં પ્રોડક્ટનું ટેસ્ટિંગ, ઘણા બધા ડોક્યુમેન્ટ્સ અને ભારતીય અધિકારીઓ દ્વારા વિદેશી ફેક્ટરીઓનું નિરીક્ષણ સામેલ હોઈ શકે છે. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વિદેશી મેન્યુફેક્ચરર્સને પણ આ ખર્ચ ઉઠાવવો પડે છે. પછી ભલે તેમના પ્રોડક્ટ્સ પહેલેથી જ જાપાની અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય સ્ટાન્ડર્ડ્સ અનુસાર હોય.
સર્ટિફિકેશનની જરૂરિયાતોની સપ્લાય ચેન પર પણ અસર પડી છે. કેટલીક જાપાની કંપનીઓએ પોતાના સપ્લાયર્સ બદલી નાખ્યા છે. કારણ કે વિદેશી મેન્યુફેક્ચરર્સ નાના ઓર્ડર માટે ભારત-વિશિષ્ટ સર્ટિફિકેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવા તૈયાર નહોતા. અન્ય લોકો એવા ભારતીય સપ્લાયર શોધી શક્યા નહીં જે તેમની ટેક્નિકલ જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે.
JETROના સર્વેમાં જાણવા મળ્યું કે અસરગ્રસ્ત 42.7% બિઝનેસને વેચાણ અટકવા અથવા ડિલિવરીમાં વિલંબનો સામનો કરવો પડ્યો. કંપનીઓએ એવા ઇમ્પોર્ટ માટે ‘નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ’ (NOC) મેળવવામાં પણ મુશ્કેલીની વાત કરી, જેને અગાઉ સંપૂર્ણ સર્ટિફિકેશન વિના મંજૂરી મળી ગઈ હતી.
GTRIએ કહ્યું કે નિયમોનું પાલન કરવાનો બોજ નાના ભારતીય બિઝનેસ માટે ખાસ કરીને નુકસાનકારક થઈ શકે છે.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું, ‘હાઇ-ટેક સેક્ટર માટે રાહતની જાહેરાત કરવી, એક અયોગ્ય સર્ટિફિકેશન મોડલમાં મોટા સુધારાનો વિકલ્પ બની શકે નહીં.’
થિંક ટેન્કે સવાલ ઉઠાવ્યો કે શું હાઇ-ટેક મશીનરીને કડક સર્ટિફિકેશન નિયમોમાંથી છૂટ આપવી યોગ્ય છે, જ્યારે ફૂટવેર અને ફર્નિચર જેવા ઉત્પાદનો પર QCO લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યાં સુરક્ષાનો તર્ક પ્રમાણમાં નબળો છે અને નિયમોનું પાલન કરવાનો ખર્ચ MSME પર ખૂબ વધારે પડી શકે છે.
₹60 લાખ ખર્ચ કરવા છતાં ખાલી હાથ
GTRIએ વર્તમાન સિસ્ટમના સંભવિત ખર્ચને સમજાવવા માટે વિયેતનામની એક સ્ક્રૂ બનાવતી કંપનીનું ઉદાહરણ આપ્યું.
અહેવાલ અનુસાર, કંપનીએ BIS દ્વારા નિયુક્ત લેબમાં ટેસ્ટિંગ પર લગભગ ₹20 લાખ અને કન્સલ્ટન્સી, ઇન્સ્પેક્શન તથા સંબંધિત ખર્ચ પર ₹40 લાખ ખર્ચ્યા. પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા છતાં તેને BISનો અંતિમ નિર્ણય મળ્યો નહીં.
શ્રીવાસ્તવે દલીલ કરી કે આવી અનિશ્ચિત પ્રક્રિયાઓથી ક્વોલિટી-એશ્યોરન્સ મિકેનિઝમ ખરેખર એક મોંઘી લાઇસન્સિંગ સિસ્ટમમાં બદલાઈ જવાનું જોખમ છે.
અહેવાલમાં ભારતને યુરોપિયન મોડલ અપનાવીને રિસ્ક-બેઝ્ડ રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક તરફ આગળ વધવાનું કહેવામાં આવ્યું.
યુરોપિયન યુનિયનમાં અનેક ઉત્પાદનો માટે સ્ટાન્ડર્ડ નક્કી કરવામાં આવે છે. જ્યારે ઉત્પાદકો દરેક કિસ્સામાં સરકાર પાસે અગાઉથી રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યા વિના જ નિયમોનું પાલન કરવાની જાહેરાત કરી શકે છે. એટલું જ નહીં, CE માર્કના ઉપયોગની પણ મંજૂરી હોય છે. તેના બદલે, રેગ્યુલેટર્સ બજારની દેખરેખ અને નિયમોનું પાલન ન કરવા બદલ દંડ પર વધુ આધાર રાખે છે.
GTRIએ કહ્યું કે ભારત પણ આવી જ પદ્ધતિ અપનાવી શકે છે. તેમાં ફરજિયાત રીતે પહેલા ટેસ્ટિંગ, રજીસ્ટ્રેશન અને ફેક્ટરી ઇન્સ્પેક્શન માત્ર એવા ઉત્પાદનો માટે હોવા જોઈએ, જેનાથી આરોગ્ય, સુરક્ષા, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અથવા પર્યાવરણને વાસ્તવિક જોખમ હોય.
ઓછા જોખમવાળા ઉત્પાદનો માટે ઉત્પાદકોને નિયમોનું પાલન કરવાની જાહેરાત કરવાની મંજૂરી આપી શકાય છે. સ્ટાન્ડર્ડનું ઉલ્લંઘન થવા પર રેગ્યુલેટર્સ બજારની તપાસ અને દંડનો સહારો લઈ શકે છે.
ડબલ સર્ટિફિકેશન અંગે ચિંતા
આ થિંક ટેન્કે તે વ્યવસ્થાને પણ ખતમ કરવાની માંગ કરી છે, જેને તેણે ‘ડબલ સર્ટિફિકેશન’ કહ્યું છે. આ ખાસ કરીને સ્ટીલ જેવા સેક્ટર માટે છે, જ્યાં QCOની જરૂરિયાતો ઇનપુટ અને તૈયાર ઉત્પાદનો બંને પર અલગ-અલગ લાગુ થઈ શકે છે.
અહેવાલ અનુસાર, ડાઉનસ્ટ્રીમ ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિએશનના દબાણ અને મીડિયાના ધ્યાન બાદ આ જરૂરિયાતને સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી માટે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવી છે. GTRIનું કહેવું છે કે તેના બદલે આ છૂટને કાયમી કરી દેવી જોઈએ.
તેણે મશીનરી અને ચોક્કસ પ્રકારના ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઇનપુટ્સ માટે પણ કાયમી છૂટની માંગ કરી.
અહેવાલમાં સરકાર દ્વારા QCOના દાયરાની બહારના ઉત્પાદનો સાથે કરવામાં આવતા વ્યવહાર સાથે જોડાયેલા અન્ય એક મુદ્દા તરફ પણ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું.
ગૌબા કમિટીની ભલામણો બાદ સ્ટીલ મિનિસ્ટ્રીએ એવા ઉત્પાદનો માટે ‘નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ’ (NOC)ની જરૂરિયાત દૂર કરી દીધી, જે QCOના દાયરામાં આવતા નહોતા. જોકે, GTRI અનુસાર, તેના સ્થાને છૂટ આપવામાં આવેલા ઉત્પાદનોની એક અલગ યાદી બનાવી દેવામાં આવી.
અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સમસ્યા એ છે કે QCOના દાયરાની બહારના ઘણા ઉત્પાદનો છૂટવાળી યાદીમાં સામેલ નથી. પરિણામે, ઇમ્પોર્ટર્સને વધારાની મંજૂરી લેવી પડે છે. તેનાથી ખર્ચ વધે છે અને વિલંબ થાય છે.
GTRIએ કહ્યું કે જે ઉત્પાદનો QCOના દાયરામાં આવતા નથી, તેમને અલગ છૂટવાળી યાદીમાં સામેલ કર્યા વિના જ આપમેળે મંજૂરી મળવી જોઈએ.
QCO વેપારમાં અડચણો ઊભી કરી શકે છે
આ થિંક ટેન્કે જૂતાં અને ફર્નિચર જેવા રોજિંદા ઉત્પાદનો પર ફરજિયાત સર્ટિફિકેશન લાગુ કરવાના તર્ક પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. GTRIએ કહ્યું, ‘ફરજિયાત સર્ટિફિકેશનથી ખર્ચ વધે છે. MSMEને નુકસાન થાય છે. સામાન મોંઘો થઈ જાય છે.’
તેણે દલીલ કરી કે આવા ઉત્પાદનો માટે ક્વોલિટી, ડિઝાઇન અને આરામ નક્કી કરવામાં ગ્રાહકની પસંદગી અને સ્પર્ધા વધુ સારી છે.
અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો અન્ય દેશો પણ આવી જ જરૂરિયાતો અપનાવે છે તો ભારતના આ અભિગમની અસર તેના એક્સપોર્ટર્સ પર પણ પડી શકે છે.
ભારતીય કંપનીઓને અલગ-અલગ દેશો અનુસાર સર્ટિફિકેશનની માંગનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ભલે તેમના ઉત્પાદનો પહેલેથી જ માન્ય ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સને પૂર્ણ કરતા હોય. તેનાથી એક્સપોર્ટર્સને વધારાના ટેસ્ટિંગ, લાઇસન્સિંગ અને રિન્યુઅલ ફી ઉપરાંત વિદેશી ઇન્સ્પેક્શન માટે મુસાફરી અને રહેવાના ખર્ચનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે.
GTRIએ કહ્યું કે આવી જરૂરિયાતોથી એક્સપોર્ટનો ખર્ચ વધી શકે છે, શિપમેન્ટમાં વિલંબ થઈ શકે છે અને વેપારમાં નવી અડચણો ઊભી થઈ શકે છે.
આ થિંક ટેન્કે QCO ફ્રેમવર્કની ઉચ્ચ-સ્તરીય સમીક્ષાની માંગ કરી છે, જેથી ખાતરી કરી શકાય કે ક્વોલિટી રેગ્યુલેશન ગ્રાહકોની સુરક્ષા કરે, ન કે વાસ્તવમાં ઇમ્પોર્ટ પર રોક અથવા લાઇસન્સિંગની અડચણો બની જાય.
શ્રીવાસ્તવે કહ્યું કે જો મોટા પાયે સુધારા કરવામાં નહીં આવે તો વર્તમાન સિસ્ટમ MSMEને નબળી બનાવી શકે છે, કિંમતો વધારી શકે છે અને તે મેન્યુફેક્ચરિંગ રોકાણને નિરુત્સાહિત કરી શકે છે, જેને ભારતની ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ વ્યૂહરચના આકર્ષવા માંગે છે.
