Crude Oil Export: તેહરાન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચે થયેલા એક ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર પછી ઈરાનથી તેલની નિકાસ આખરે ઝડપથી વધવા લાગી છે. બ્લૂમબર્ગ દ્વારા જારી કરાયેલા શિપિંગ આંકડા મુજબ ઈરાનના ૧૧ ટેન્કરોનો એક મોટો કાફલો ઓમાનના અખાતના બંદરથી ૨ કરોડ બેરલ કાચું તેલ લઈને રવાના થયો છે. આ ભારત માટે પણ વ્યૂહાત્મક, આર્થિક અને ઉર્જા સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
અગાઉ આ તેલ ટેન્કરો અમેરિકી સૈન્ય નાકાબંધીને કારણે હિંદ મહાસાગરમાં આગળ વધી શકતા નહોતા, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની તેલની આવકને રોકવાનો હતો. ઈરાનની કુલ તેલ નિકાસનો એક મોટો હિસ્સો ચીનને મોકલવામાં આવે છે. તેલની નિકાસમાં આવેલી આ તેજી વચ્ચે ઈરાન હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) દ્વારા દરિયાઈ હેરફેરને નિયંત્રિત કરવાના તેના પ્રયાસોમાં પણ જોડાયેલું છે.
હોર્મુઝના સંચાલનની દેખરેખ
હોર્મુઝના સંચાલનની દેખરેખ રાખતી પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટેટ ઓથોરિટીએ એક નવી માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. આ અંતર્ગત વિદેશી જહાજોએ માત્ર નિર્ધારિત માર્ગોનું જ પાલન કરવું પડશે અને જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ટોલ પણ લગાવી શકાય છે.
ચાબહાર બંદર મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના કરાર પછી ઉર્જા શિપમેન્ટમાં વૃદ્ધિ માટે ચાબહાર બંદર (Chabahar Port) સૌથી મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. પાકિસ્તાનની સરહદની નજીક અને ફારસના અખાતની બહાર સ્થિત આ બંદર પર વધારાના તેલ પ્રવાહના સૌથી સ્પષ્ટ પુરાવા જોવા મળ્યા છે, જ્યારે અપેક્ષા એ હતી કે આ કરારથી સમગ્ર વિસ્તારમાં તેલ અને ગેસની હેરફેર સરળ થઈ જશે.
ભવિષ્ય પર અનિશ્ચિતતાના વાદળ
જોકે, લાંબા ગાળાના પરિદ્રશ્યને લઈને હજુ પણ અનિશ્ચિતતા બનેલી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક સ્થાયી શાંતિ કરાર પર સ્વિટ્ઝરલેન્ડમાં શુક્રવારથી શરૂ થનારી વાતચીતને હાલ પૂરતી મુલતવી રાખવામાં આવી છે. આ સ્થગિતતા દક્ષિણ લેબનોનમાં ઈઝરાયેલ અને ઈરાન સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ ચરમપંથીઓ વચ્ચે રાત્રિભર થયેલી અથડામણો પછી થઈ છે. હજુ એ સ્પષ્ટ નથી કે આ વિલંબની હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને ઓમાનના અખાત દ્વારા થતી શિપિંગ પ્રવૃત્તિઓ પર શું અસર પડશે.
શુક્રવાર સવારે વિસ્તારમાં દરિયાઈ ટ્રાફિક સામાન્ય કરતા ઘણો હળવો જોવા મળ્યો હતો. ફારસના અખાતમાંથી બહાર નીકળતા બિન-ઈરાની ટેન્કરોની સંખ્યા શૂન્ય જોવા મળી હતી. આની વિરુદ્ધ, ગુરુવારે લગભગ ૧૦ મિલિયન બેરલ તેલ લઈ જતા જહાજો કાં તો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા અથવા ત્યાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા.
આગામી દિવસોમાં કેટલાક વધુ કાર્ગો મૂવમેન્ટ સામે આવી શકે છે, કારણ કે ઘણા જહાજો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતી વખતે પોતાના ટ્રાન્સપોન્ડર (ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ) બંધ રાખી રહ્યા છે અને ઓમાનના તટની નજીકના માર્ગોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ભારત માટે મોટી વ્યૂહાત્મક જીત
શાંતિ કરાર પછી ચાબહાર બંદર ઉર્જા શિપમેન્ટમાં વૃદ્ધિ માટે સૌથી મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ભારતે ચાબહાર બંદરના વિકાસમાં ભારે રોકાણ કર્યું છે જેથી પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરીને અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી વ્યાપારિક પહોંચ બનાવી શકાય.
અખાતમાં મહિનાઓથી જારી સૈન્ય નાકાબંધીને કારણે ચાબહારનો સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી ઉપયોગ થઈ શકતો નહોતો. હવે ફારસના અખાતની બહાર સ્થિત આ બંદરથી તેલ અને ગેસનો પ્રવાહ વધવાથી ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ મજબૂત થશે અને આ વિસ્તારમાં રોકાણના નવા માર્ગો ખુલશે.
