Crypto SRO: ક્રિપ્ટોકરન્સી માટે એક સેલ્ફ રેગ્યુલેટરી ઓર્ગેનાઇઝેશન (SRO) બનાવવામાં આવવું જોઈએ. આ SRO હાલના નાણાકીય નિયામકો હેઠળ કાર્ય કરે. ક્રિપ્ટોકરન્સીને લઈને દેશમાં કોઈ સ્પષ્ટ કાયદો ન હોવા અને ક્રિપ્ટોથી મની લોન્ડરિંગ સહિતના અન્ય જોખમો અંગે RBI દ્વારા ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હોવાના વચ્ચે સંસદની એક સ્થાયી સમિતિએ આ ભલામણો કરી છે.
નાણાકીય બાબતો સાથે જોડાયેલી આ સમિતિએ સંસદને સોંપેલી પોતાની અહેવાલમાં જણાવ્યું છે કે ક્રિપ્ટો સહિત તમામ વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ એસેટ્સ (VDA) માટે એક આંતરિમ વ્યવસ્થા તરીકે SRO બનાવવામાં આવવું જોઈએ. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું કે આ દિશામાં આગળ વધવાથી રોકાણકારોના હિતોની વધુ સારી રીતે સુરક્ષા થઈ શકશે.
રોકાણકારોની સુરક્ષા થવી જોઈએ
પ્રસ્તાવિત સિક્યોરિટીઝ માર્કેટ્સ કોડ 2025 અંગે પોતાની અહેવાલમાં સમિતિએ જણાવ્યું છે કે સરકારે ક્રિપ્ટો, નોન-ફંજિબલ ટોકન અને ડીસેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ફાઇનાન્સ ટોકન સહિત VDA માટે યોગ્ય નિયમનકારી માળખું બનાવવાનો વિચાર કરવો જોઈએ.
સમિતિએ વધુમાં જણાવ્યું, “આવા માળખામાં ગવર્નન્સ, પારદર્શિતા, ખુલાસા, રોકાણકારોની સુરક્ષા, ફરિયાદોના નિરાકરણ, આચારસંહિતાના પાલન અને યોગ્ય નિયમનકારી દેખરેખની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. તેનાથી હાલમાં નિયમનના ક્ષેત્રમાં રહેલી ખાલી જગ્યા પરથી ઊભા થતા જોખમોનો સામનો કરવામાં મદદ મળશે, તેમજ બજારમાં શિસ્ત અને રોકાણકારોના હિતોની સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન મળશે.”
હાલ સ્થિતિ એવી છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં લેવડદેવડ અને તેમાંથી થતા નફા પર કર લાગે છે, તેમજ ક્રિપ્ટો ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ ખરીદ-વેચાણની માહિતી સરકારી એજન્સીઓને આપે છે. જોકે ક્રિપ્ટો માટે અલગથી કોઈ કાયદો અથવા નિયમનકારી માળખું નથી.
નિષ્ણાતો શું કહી રહ્યા છે?
Mudrex ના ફાઉન્ડર અને CEO એદુલ પટેલે જણાવ્યું, “સંસદીય સમિતિએ યોગ્ય રીતે ઓળખ્યું છે કે ભારતના સિક્યોરિટીઝ માળખાની બહાર VDA હોવું નિયમનના દૃષ્ટિકોણથી એક અસ્પષ્ટ ક્ષેત્ર છે. સમિતિએ જે કહ્યું છે, તે અંગે ઉદ્યોગ લાંબા સમયથી ચિંતા વ્યક્ત કરતો આવ્યો છે કે ગ્રાહક સુરક્ષા અને બજારના નિયમોની અછતને કારણે રોકાણકારો પાસે છેતરપિંડી, હેરફેર અને અન્ય જોખમોથી બચવા તથા તેનો ઉકેલ મેળવવાના મર્યાદિત રસ્તાઓ છે.”
પટેલે જણાવ્યું, “વ્યાપક નીતિગત માળખું આવે તે પહેલાં આંતરિમ વ્યવસ્થા તરીકે નિર્ધારિત નિયામકની દેખરેખ હેઠળ SROની વ્યવસ્થા એક વ્યવહારુ પગલું છે. ભારતનો ક્રિપ્ટો ઉદ્યોગ ગવર્નન્સ સ્ટાન્ડર્ડ, ડિસ્ક્લોઝર, રોકાણકારોની સુરક્ષા અને ફરિયાદોના નિરાકરણ માટે એક માળખું અપનાવવા તૈયાર છે. તેની સાથે વ્યાપક કાનૂની માળખા પર વિચાર-વિમર્શ ચાલુ રહે.”
શું છે મહત્વનું?
- સંસદની સ્થાયી સમિતિએ ક્રિપ્ટો અને ડિજિટલ એસેટ્સ (VDA) માટે SRO બનાવવાની ભલામણ કરી.
- આ SRO આંતરિમ વ્યવસ્થા તરીકે હાલના નાણાકીય નિયામકોના અધિન કાર્ય કરવું જોઈએ.
- હાલમાં ભારતમાં ક્રિપ્ટો પર કર લાગે છે, પરંતુ તેના માટે અલગ કાયદો નથી.
- ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોએ આ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું છે અને તેને રોકાણકારો માટે જરૂરી ગણાવ્યો છે.
અન્ય દેશોની સ્થિતિ
ભારતમાં હાલમાં કોઈ ક્રિપ્ટો નીતિ નથી, પરંતુ જાપાનમાં ક્રિપ્ટોને સિક્યોરિટીઝ લો હેઠળ સ્ટોક્સ અને બોન્ડ્સની જેમ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
અમેરિકામાં ક્રિપ્ટો પર હોવી ટેસ્ટ લાગુ પડે છે.
સિંગાપુરમાં પણ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ ફ્યુચર્સ એક્ટના દાયરામાં ક્રિપ્ટો એસેટ્સ આવે છે.
બ્રિટને આ વર્ષે ક્રિપ્ટો એસેટ્સ રેગ્યુલેશન્સ જાહેર કર્યા છે.
