Iran War Food Crisis: ઇરાન યુદ્ધને ત્રણ મહિનાથી વધુ સમય થઈ ચૂક્યો છે અને હાલમાં તેના ખતમ થવાની કોઈ આશા દેખાઈ રહી નથી. અમેરિકાએ આરોપ લગાવ્યો છે કે ઇરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના મોટાભાગના હિસ્સામાં માઇન બિછાવી દીધી છે. આનાથી ત્યાંથી જહાજોની અવરજવર ઠપ થઈ ગઈ છે. સાથે જ ઇરાને બાબ અલ મન્દેબને પણ બંધ કરવાની ધમકી આપી છે. આ લાલ સમુદ્રને અદનની ખાડી સાથે જોડે છે અને યુરોપ તેમજ એશિયા વચ્ચે Trade નો મહત્વનો રસ્તો છે. ઇરાન યુદ્ધના કારણે દુનિયામાં તેલ, ગેસ અને Fertilizers ની Supply ટાઇટ થવાથી આની કિંમતમાં ઘણી તેજી આવી છે. આનાથી દુનિયાના ભૂખે મરવાની નોબત આવી ગઈ છે.
ઇરાન યુદ્ધ પછી Fertilizer ની કિંમતમાં ૫૦% તેજી આવી છે. આની સીધી અસર ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ ખાસ કરીને ચોખા પર જોવા મળી રહી છે. મે મહિનામાં એશિયાઈ બેન્ચમાર્ક થાઇલેન્ડ વાઇટ પ્રાઇસની કિંમતમાં ૨૦ ટકા તેજી આવી જે ૨૦૦૮ માં આંકડા રાખવાની શરૂઆત થયા પછી એક મહિનામાં આવેલી સૌથી વધુ તેજી છે. એપ્રિલથી આ ૨૬ ટકા વધી ચૂક્યું છે. આની કિંમત ૪૮૦ ડોલર પ્રતિ ટન પહોંચી ચૂકી છે. આ જ રીતે શિકાગો રાઇસ ફ્યુચર્સમાં પણ પાછલા મહિને ૧૫ ટકા તેજી આવી.
અડધી વસ્તીનો મુખ્ય આધાર
દુનિયામાં અડધી વસ્તી એટલે કે ૩.૫ અબજથી ૪ અબજ લોકોનો મુખ્ય આહાર ચોખા છે. ડાંગરના પાકમાં Fertilizer નો ખૂબ ઉપયોગ થાય છે પરંતુ આગળ પણ આમાં રાહત મળવાની કોઈ આશા નથી. આનું કારણ એ છે કે Fertilizers ની કિંમતમાં આગળ વધુ તેજી આવવાની આશંકા છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ ઇરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછીથી થાઇલેન્ડ, કંબોડિયા અને ફિલિપિન્સમાં નાઇટ્રોજન Fertilizer ની કિંમતમાં ૫૦ ટકા તેજી આવી છે.
અમેરિકા જેવા દેશને પણ વેનેઝુએલાથી Fertilizer આયાત કરવું પડી રહ્યું છે કારણ કે ઇરાન યુદ્ધના કારણે આની કિંમતમાં ઘણી તેજી આવી છે. અમેરિકાએ વેનેઝુએલાથી તેલ અને ગેસની સાથે-સાથે યુરિયા અને ફોસ્ફેટ જેવા Fertilizers આયાત કરવા માટે નવા લાઇસન્સ જાહેર કર્યા છે. Fertilizer લઈને ભારત આવી રહેલા ૧૭ જહાજો પણ પર્શિયન ખાડીમાં ફસાયા છે. આગામી થોડા દિવસોમાં ખરીફ પાક માટે Fertilizer ની Demand ચરમસીમા પર હશે. સરકાર હવે આને ભારત લાવવા માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા પર વિચાર કરી રહી છે.
ચોખાની મોંઘવારી
ઇરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી Fertilizer ની કિંમતમાં ૫૦% તેજી આવી છે આનાથી ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ ખાસ કરીને ચોખાની કિંમતમાં ઘણો વધારો થયો છે પાછલા બે મહિનામાં ચોખાની કિંમતમાં આશરે ૨૬ ટકાની તેજી આવી છે દુનિયાની અડધી વસ્તી એટલે કે ૪ અબજ લોકોનો મુખ્ય આહાર ચોખા છે
ચોખાનો વપરાશ
ભારત દુનિયામાં ચોખાનો સૌથી મોટો Exporter છે અને દર વર્ષે ૨૧ થી ૨૨ મિલિયન ટન ચોખા Export કરે છે. ભારત પછી થાઇલેન્ડ, વિયેતનામ, પાકિસ્તાન અને અમેરિકા ચોખાના મોટા Exporter છે. એશિયા, પશ્ચિમ આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના ઘણા દેશોમાં ચોખા મુખ્ય આહાર છે. ચોખાના વૈશ્વિક વપરાશમાં એશિયાની ૯૦ ટકા ભાગીદારી છે. ચીન દુનિયામાં ચોખાનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક અને ઉપભોક્તા છે.
