Skyroot Vikram-1 Launch: ભારતના પહેલા ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ ‘વિક્રમ-1’ એ અંતરિક્ષની સફળતાપૂર્વક ઉડાન ભરી લીધી છે. તેને હૈદરાબાદની કંપની સ્કાઈરૂટ એરોસ્પેસ (Skyroot Aerospace) એ બનાવ્યું છે. તેને આજે શનિવારે બપોરે 12 વાગ્યે ઈસરો (ISRO) ના શ્રીહરિકોટા લોન્ચ સેન્ટરથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ લોન્ચિંગને ‘મિશન આગમન’ નામ આપવામાં આવ્યું છે.
આ અંતર્ગત વિક્રમ-1 રોકેટ પોતાની સાથે ટેકનોલોજીથી લઈને કલા સાથે જોડાયેલા પેલોડ્સ અંતરિક્ષમાં લઈને જઈ રહ્યું છે. આ આખા મિશનની કિંમત લગભગ 2 થી 3 મિલિયન ડોલર (લગભગ 19 કરોડ થી 28 કરોડ રૂપિયા) છે. લગભગ ચાર વર્ષ પહેલા કંપનીએ વિક્રમ-S નામની સબ-ઓર્બિટલ રોકેટનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું.
કોણે શરૂ કરી સ્કાઈરૂટ એરોસ્પેસ કંપની
ભારતના ખાનગી અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં મોટો ઈતિહાસ રચવા જઈ રહેલી સ્કાઈરૂટ એરોસ્પેસની શરૂઆત વર્ષ 2018 માં ભારતીય સ્પેસ એજન્સી ઈસરો (ISRO) ના બે પૂર્વ વૈજ્ઞાનિકો પવન કુમાર ચંદના (Pawan Kumar Chandana) અને નાગા ભરત ડાકા (Naga Bharath Daka) એ કરી હતી. બંનેએ સરકારી નોકરી છોડીને ભારતની પહેલી ખાનગી રોકેટ લોન્ચ કંપની બનાવવાનું સપનું જોયું, જે આજે સાકાર થતું જોવા મળી રહ્યું છે.
LIFT-OFF! 🚀 Vikram-1 has left the pad at Sriharikota. India’s first privately developed orbital rocket is flying. History is being made. 🇮🇳 #Vikram1 #JourneyToOrbit #SkyrootAerospace
— Skyroot Aerospace (@SkyrootA) July 18, 2026
પવન કુમાર ચંદના કંપનીના કો-ફાઉન્ડર અને મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) છે, જ્યારે નાગા ભરત ડાકા કો-ફાઉન્ડર અને મુખ્ય પરિચાલન અધિકારી (COO) ની જવાબદારી સંભાળી રહ્યા છે. બંનેએ ઈસરોમાં રોકેટ અને લોન્ચ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કર્યું હતું. પવન કુમાર ચંદનાને ‘ફોર્બ્સ 30 અંડર 30 એશિયા’ ની યાદીમાં પણ સ્થાન મળી ચૂક્યું છે. તેમણે IIT ખડગપુરથી અભ્યાસ કર્યો છે. આજે તેમની કંપનીની વેલ્યુએશન લગભગ 10,500 કરોડ રૂપિયા છે.
ભારતીય સ્પેસ સેક્ટરને શું થશે ફાયદો?
સ્પેસ સેક્ટરમાં ખાનગી કંપનીઓના આવવાથી ભારતના સ્પેસ સેક્ટરને પણ મોટો ફાયદો થશે. અત્યાર સુધી સેટેલાઈટ લોન્ચ કરવાનું કામ મુખ્ય રીતે ઈસરો કરતું હતું. સ્કાઈરૂટ જેવી ખાનગી કંપનીઓના આવવાથી હવે પ્રાઈવેટ સેક્ટર પણ આ ક્ષેત્રમાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે.
ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ ઓછી કિંમતમાં સેટેલાઈટ લોન્ચ કરવાની સુવિધા આપશે. તેનાથી દુનિયાની ઘણી કંપનીઓ પોતાના સેટેલાઈટ લોન્ચ કરાવવા માટે ભારત તરફ વળશે.
ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારી વધવાથી સ્પેસ સેક્ટરમાં નવા સ્ટાર્ટઅપ્સને તક મળશે. સાથે જ રોકાણ વધશે, નવી નોકરીઓ પેદા થશે અને ભારતનો અંતરિક્ષ ઉદ્યોગ ઝડપથી આગળ વધશે.
સ્પેસ સેક્ટરમાં ઝડપથી વધી રહ્યા છે સ્ટાર્ટઅપ્સ
કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ 2023 માં ભારતીય અંતરિક્ષ નીતિ લાગુ કરી હતી. ત્યારબાદ દેશમાં ખાનગી કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં કામ કરવાની વધારે તકો મળી.
2015 થી 2024 ની વચ્ચે ઈસરોએ 393 વિદેશી અને 3 ભારતીય કોમર્શિયલ સેટેલાઈટ લોન્ચ કર્યા. તેનાથી ભારતને લગભગ 439 મિલિયન અમેરિકી ડોલર (લગભગ 4227 કરોડ રૂપિયા) ની કમાણી થઈ.
સરકારે 2024 થી અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં 100% પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) ની પણ મંજૂરી આપી દીધી છે. તેનાથી વિદેશી કંપનીઓ હવે ભારતના સ્પેસ સેક્ટરમાં સરળતાથી રોકાણ કરી શકે છે.
સરકારના મતે, છેલ્લા 12 વર્ષોમાં દેશમાં 400 થી વધારે સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ શરૂ થઈ ચૂક્યા છે. ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઈઝેશન સેન્ટર (IN-SPACe) ના આંકડાઓ અનુસાર, 30 સપ્ટેમ્બર 2025 સુધી 376 સ્ટાર્ટઅપ્સે રજીસ્ટ્રેશન માટે આવેદન કર્યું હતું.
ઝડપથી વધી રહી છે હિસ્સેદારી
વર્ષ 2021 માં વૈશ્વિક સ્પેસ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ભારતની હિસ્સેદારી લગભગ 2% (8.4 અબજ ડોલર) હતી. સરકારનું અનુમાન છે કે વર્ષ 2030 સુધી ભારતની સ્પેસ ઇકોનોમી 40 થી 45 અબજ ડોલર સુધી અને 2040 સુધી 100 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી જશે. સાથે જ સ્પેસ એક્સપોર્ટ 11 અબજ ડોલરના સ્તર સુધી પહોંચી શકે છે.
