Union Budget 2026: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે રવિવારે કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ રજૂ કર્યું. બજેટ ભાષણમાં તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં અનિશ્ચિતતા હોવા છતાં સરકારે દરેક ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા સુનિશ્ચિત કરી છે. ભારતની આર્થિક દિશા સ્થિર રહી છે અને દેશ ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત ભારત બનવાના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. સતત નવમું બજેટ રજૂ કરતા નાણામંત્રી સીતારમણે કહ્યું કે સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આર્થિક વિકાસને મજબૂત બનાવવાનો અને લોકોની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવાનો છે. આ બજેટ ‘સબકા સાથ, સબકા વિકાસ’ ના મંત્ર પર આધારિત છે.
નાણામંત્રી સીતારમણે કહ્યું કે અમારી સરકારે હંમેશા અસમંજસની જગ્યાએ નક્કર પગલાં લીધાં છે. અમે મોટા આર્થિક સુધારા કર્યા છે, નાણાકીય શિસ્ત જાળવી રાખી છે અને મુદ્રા સ્થિરતાની સાથે સાથે જાહેર રોકાણ પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે. જાણો નિર્મલા સીતારમણના બજેટ ભાષણની મોટી વાતો.
સતત ૯મી વખત રજૂ કર્યું બજેટ
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે લોકસભામાં કહ્યું કે આજે દુનિયામાં વ્યાપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પર સંકટ છે. સંસાધનો અને સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધો આવી રહ્યા છે. નવી ટેકનોલોજી ઉત્પાદનની પદ્ધતિઓ બદલી રહી છે અને પાણી, ઉર્જા અને જરૂરી ખનિજોની માંગ વધારી રહી છે. આવા વાતાવરણમાં ભારત સંતુલન અને સમાવેશ સાથે વિકસિત ભારત તરફ ડગ માંડતું રહેશે.
આવકવેરા રિટર્નને લઈને નાણામંત્રીએ કરી આ મોટી જાહેરાત
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે બજેટમાં સુધારેલા આવકવેરા રિટર્ન (Revised ITR) ફાઇલ કરવાની સમયમર્યાદા ૩૧ ડિસેમ્બરથી વધારીને ૩૧ માર્ચ કરવાની દરખાસ્ત કરી છે. નજીવી ફીની ચુકવણી સાથે આવકવેરાદાતાઓ આ સુવિધાનો લાભ લઈ શકશે. સીતારમણે આ સાથે લિબરેલાઈઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળ શિક્ષણ અને તબીબી શિક્ષણ મેળવવાના કિસ્સામાં લાગતા સોર્સ પર ટેક્સ કલેક્શન (TCS) ના દરને પાંચ ટકાથી ઘટાડીને બે ટકા કરવાની પણ દરખાસ્ત કરી હતી.
વિદેશ પ્રવાસ પેકેજ વેચાણ પર લાગતા TCS ના દરને પાંચ ટકાથી ઘટાડીને બે ટકા કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ દર પહેલા ૨૦ ટકા હતો. તેમણે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં નાના કરદાતાઓ માટે નિયમ-આધારિત સ્વચાલિત પ્રક્રિયાની પણ દરખાસ્ત મૂકી હતી. સીતારમણે પોતાના બજેટ ભાષણમાં મોટર અકસ્માત ક્લેમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા આપવામાં આવેલા વળતરને ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્તની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે આવકવેરા અધિનિયમ ૨૦૨૫ એ ૧ એપ્રિલથી લાગુ થશે અને તેના નિયમો તથા ટેક્સ રિટર્ન ફોર્મ જલ્દી જ અધિસૂચિત કરવામાં આવશે.
૧ એપ્રિલથી આવકવેરા અધિનિયમ ૨૦૨૫ લાગુ થઈ જશે, જે છ દાયકા જૂના ટેક્સ કાયદાનું સ્થાન લેશે. ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં ટેક્સ કાયદાઓમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોને નવા કાયદામાં સામેલ કરવામાં આવશે.
બજેટ ભાષણની મોટી વાતો
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે હું લિબરેલાઈઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ, જેને LRS તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેના હેઠળ શિક્ષણ અને મેડિકલ હેતુ માટે TCS દરને ૫ ટકાથી ઘટાડીને ૨ ટકા કરવાની દરખાસ્ત કરું છું. કેન્દ્રીય નાણામંત્રીએ કહ્યું કે જીડીપીની સામે દેવાનો ગુણોત્તર (Debt-to-GDP ratio) જીડીપીના ૫૫.૬ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
નાણામંત્રીએ કહ્યું કે ભારતને મેડિકલ ટૂરિઝમ હબ તરીકે પ્રોત્સાહન આપવા માટે, હું રાજ્યોને દેશમાં ૫ રિજનલ હબ સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરવા માટે એક યોજનાની દરખાસ્ત કરું છું. નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ ટકાઉ પેસેન્જર સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, અમે શહેરો વચ્ચે ગ્રોથ કનેક્ટર તરીકે ૭ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર બનાવીશું: મુંબઈથી પુણે, પુણેથી હૈદરાબાદ, હૈદરાબાદથી બેંગલુરુ, હૈદરાબાદથી ચેન્નાઈ, ચેન્નાઈથી બેંગલુરુ, દિલ્હીથી વારાણસી, વારાણસીથી સિલીગુડી.
કેન્દ્રીય નાણામંત્રીએ કહ્યું કે ૨૦૨૬-૨૭ માં, હું પબ્લિક કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (જાહેર મૂડી ખર્ચ) ને વધારીને ૧૨.૨ લાખ કરોડ રૂપિયા કરવાની દરખાસ્ત કરું છું. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર, કેન્દ્રીય નાણામંત્રી સીતારમણે કહ્યું કે અમે ૫ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરો, એટલે કે ટિયર ૨ અને ટિયર ૩ શહેરોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ ચાલુ રાખીશું. દર્દીઓ, ખાસ કરીને કેન્સરથી પીડિત લોકોને રાહત આપતા નાણામંત્રીએ કહ્યું કે હું ૧૭ દવાઓ પર બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત કરું છું. હું દવાઓ અને ખાસ મેડિકલ હેતુ માટે વપરાતા ખોરાકની પર્સનલ ઈમ્પોર્ટ પર ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાના હેતુથી વધુ ૭ દુર્લભ બીમારીઓને જોડવાની પણ દરખાસ્ત કરું છું.
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે સંરક્ષણ ક્ષેત્રના યુનિટો દ્વારા મેન્ટેનન્સ, રિપેર અથવા ઓવરઓલ જરૂરિયાતો માટે વપરાતા એરક્રાફ્ટના પાર્ટ્સ બનાવવા માટે આયાત કરવામાં આવતા કાચા માલ પર બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત છે. નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ ટકાઉ કાર્ગો મૂવમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, હું પૂર્વમાં ડંકુનીને પશ્ચિમમાં સુરત સાથે જોડતા નવા ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર બનાવવાની દરખાસ્ત કરું છું, આગામી ૫ વર્ષમાં ૨૦ નવા જળમાર્ગો ચાલુ કરવામાં આવશે.
સીતારમણે કહ્યું કે તેની શરૂઆત ઓડિશામાં નેશનલ વોટરવે ૫ થી થશે, જે તાલચેલ અને અંગુલના ખનિજ-સમૃદ્ધ વિસ્તારો અને કલિંગનગર જેવા ઔદ્યોગિક કેન્દ્રોને પારાદીપ અને ધમરા બંદર સાથે જોડશે. વારાણસી અને પટનામાં પણ અંતર્દેશીય જળમાર્ગો માટે એક શિપ રિપેર ઈકોસિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય નાણામંત્રીએ કહ્યું કે હું ભવિષ્યના ચેમ્પિયન બનાવવા માટે ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું MSME ગ્રોથ ફંડ બનાવવાની દરખાસ્ત કરું છું.
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે હું ચેલેન્જ મોડમાં મેગા ટેક્સટાઈલ પાર્ક સ્થાપિત કરવાની દરખાસ્ત કરું છું. હું ખાદી અને હાથવણાટને મજબૂત કરવા માટે મહાત્મા ગાંધી ગ્રામ સ્વરાજ પહેલ શરૂ કરવાની દરખાસ્ત કરું છું. સીતારમણે કહ્યું કે હાઈ-વેલ્યુ, ટેકનોલોજી-એડવાન્સ્ડ CIE ની ઘરેલું મેન્યુફેક્ચરિંગને મજબૂત કરવા માટે કન્સ્ટ્રક્શન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇક્વિપમેન્ટને બહેતર બનાવવાની એક યોજના શરૂ કરવામાં આવશે. આમાં આગ ઓલવવાના ઉપકરણોથી લઈને લિફ્ટ અને ટનલ બોરિંગ મશીન સુધીના સાધનો સામેલ હોઈ શકે છે.
નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે ૨૦૨૫ માં રેર અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ માટે એક યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી. હવે અમે ઓડિશા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુ જેવા ખનિજ-સમૃદ્ધ રાજ્યોને સમર્પિત રેર-અર્થ કોરિડોર સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરવાની દરખાસ્ત કરીએ છીએ. કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે અમે ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન ૨.૦ લોન્ચ કરીશું અને ટેકનોલોજી તથા સ્કીલ્ડ વર્કફોર્સ ડેવલપ કરવા માટે ઈન્ડસ્ટ્રી-લેડ રિસર્ચ અને ટ્રેનિંગ સેન્ટર્સ પર પણ ફોકસ કરીશું.
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે આજે અમે એક એવા બાહ્ય વાતાવરણનો સામનો કરી રહ્યા છીએ જેમાં વ્યાપાર અને બહુપક્ષવાદ જોખમમાં છે અને સંસાધનો તથા સપ્લાય ચેઈન સુધીની પહોંચ ખોરવાયેલી છે. નવી ટેકનોલોજી પ્રોડક્શન સિસ્ટમને બદલી રહી છે, જ્યારે પાણી, ઉર્જા અને જરૂરી ખનિજોની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. નાણામંત્રીએ કહ્યું કે ભારત વિકસિત ભારત તરફ આત્મવિશ્વાસથી ડગ માંડતું રહેશે, જેમાં મહત્વાકાંક્ષા અને સમાવેશને સંતુલિત કરવામાં આવશે. વધતી અર્થવ્યવસ્થા અને વધતા વ્યાપાર તથા મૂડીની જરૂરિયાતો સાથે, ભારતે વૈશ્વિક બજારો સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા રહેવું જોઈએ, વધુ નિકાસ કરવી જોઈએ અને સ્થિર લાંબા ગાળાના રોકાણને આકર્ષવું જોઈએ.
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે નાળિયેર ઉત્પાદનમાં સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે હું એક નાળિયેર સંવર્ધન યોજનાની દરખાસ્ત કરું છું જેથી અલગ-અલગ રીતે ઉત્પાદન વધારી શકાય અને ઉત્પાદકતા બહેતર થઈ શકે. આમાં મુખ્ય નાળિયેર ઉગાડતા રાજ્યોમાં નકામા વૃક્ષોની જગ્યાએ નવી જાતના રોપા વાવવાનો સમાવેશ થાય છે. નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે ભારતીય કાજુ અને કોકો માટે એક ખાસ પ્રોગ્રામની દરખાસ્ત છે જેથી ભારત કાચા કાજુ અને નાળિયેરના ઉત્પાદન અને પ્રોસેસિંગમાં આત્મનિર્ભર બની શકે, નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધે અને ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતીય કાજુ અને ભારતીય કોકોને પ્રીમિયમ ગ્લોબલ બ્રાન્ડમાં બદલી શકાય.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે આર્થિક વિકાસને ઝડપી બનાવવા અને જાળવી રાખવા માટે હું છ ક્ષેત્રોમાં સુધારા કરવાની દરખાસ્ત કરું છું- ૭ વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં મેન્યુફેક્ચરિંગને વધારવું, જૂના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોને ફરીથી પુનર્જીવિત કરવા, ચેમ્પિયન MSME બનાવવા, ઈન્ફ્રાને પ્રોત્સાહન આપવું, લાંબા ગાળાની સુરક્ષા અને સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવી, શહેરી આર્થિક ક્ષેત્રોનો વિકાસ કરવો.
બજેટને લઈને નાણામંત્રીએ કર્યો આ મોટો દાવો
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે કહ્યું કે આત્મનિર્ભરતાને અમારો માર્ગદર્શક માનતા, અમે ઘરેલું મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા, ઉર્જા સુરક્ષા બનાવી છે અને જરૂરી આયાત પરની નિર્ભરતા ઓછી કરી છે. સાથે જ, અમે એ પણ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે સરકારના દરેક કાર્યથી નાગરિકોને ફાયદો થાય. રોજગાર પેદા કરવા, કૃષિ ઉત્પાદકતા, પરિવારોની ખરીદ શક્તિ અને લોકોને યુનિવર્સલ સર્વિસ આપવા માટે સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંથી લગભગ ૭% નો હાઈ ગ્રોથ રેટ મળ્યો છે અને આપણને ગરીબી ઘટાડવામાં તથા આપણા લોકોના જીવનને બહેતર બનાવવામાં ઘણી મદદ મળી છે.
