Indian Rupee Depreciation: વિકાસ દરનો ઉંચો ગ્રાફ અને રૂપિયાનો નીચો ગ્રાફ: ૮.૨% GDP ગ્રોથ છતાં રૂપિયો કેમ ડૉલર સામે ગગડી રહ્યો છે?

પાંચ વર્ષમાં રૂપિયાની સતત નબળાઈ

૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ રૂપિયો ૮૯.૬૩ના સ્તરે જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે ગયા નાણાકીય વર્ષમાં નીચલું સ્તર ૮૪.૨૨ રૂપિયા પ્રતિ ડૉલર હતું. જાન્યુઆરી ૨૦૨૧માં જ્યાં દર ૭૨ રૂપિયા આસપાસ હતો, ત્યાંથી આજના આંકડાએ મોટો ફેર દર્શાવ્યો છે. અર્થવ્યવસ્થાના સ્થિર વિકાસ છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રૂપિયાની માંગ ઘટી રહી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે આ લાંબા ગાળાની નીતિગત સમસ્યાઓનું પરિણામ છે.

IMF દ્વારા આંકડાઓની ગુણવત્તા પર સવાલ

જ્યારે ભારતે ૨૦૩૦ માટે પોતાના અનુમાનિત જીડીપીના આંકડા રજૂ કર્યા, ત્યારે IMFએ તેને ‘C’ ગ્રેડ આપ્યો હતો. આ ગ્રેડ દર્શાવે છે કે ડેટામાં કેટલીક ખામીઓ છે, જે મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરે છે. આંકડાઓની આ ગુણવત્તા પર ઉઠેલા સવાલો દેશના આર્થિક મૂલ્યાંકનને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નબળા બનાવે છે. ઉપરાંત, શેર બજારમાં પણ વિકાસના આંકડાઓના અનુરૂપ કોઈ ઉત્સાહ જોવા મળ્યો નથી.

રૂપિયામાં ઘટાડાના મુખ્ય કારણો

નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન રૂપિયો ૬ ટકા કરતાં વધુ ઘટ્યો છે અને માત્ર એક મહિનામાં જ ૧.૩૫ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. એશિયામાં રૂપિયો હાલમાં સૌથી નબળી કરન્સીમાં ગણાય છે. પ્રોફેસર અરુણ કુમાર કહે છે કે ટ્રેડ ડેફિસિટ, એફડીઆઈ અને FIIના બહાર જવાના આંકડા અને અમેરિકા-ભારત વેપાર સમજૂતીમાં થઈ રહેલા વિલંબ રૂપિયાનું મૂલ્ય વધુ નબળું કરે છે. ટ્રમ્પ સરકારના ઊંચા ટેરિફથી ભારતીય નિકાસ પર નકારાત્મક અસર થઈ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિના રૂઝાનો પણ જવાબદાર

ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફાઇનાન્સની યામિની અગ્રવાલ કહે છે કે જીડીપીના આંકડા અને કરન્સીના મૂલ્યને સાથે જોડીને જોવું હંમેશા યોગ્ય નથી. વર્ષના અંતે આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારો પોતાની બેલેન્સ શીટ મજબૂત કરવા માટે મોટા પ્રમાણમાં વેચાણ કરતા હોય છે, જેના કારણે રૂપિયામાં તાત્કાલિક દબાણ ઊભું થાય છે. રોકાણકારોની નફાવસૂલીની આ પ્રક્રિયા પણ હાલની નબળાઈમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

ઘરેલું બજાર પર રૂપિયાનું પડતું મૂલ્ય

અરુણ કુમાર જણાવે છે કે આયાત મોંઘી થવાથી મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે, જ્યારે નિકાસમાં થોડો વધારો થઈ શકે છે. જો વિદેશી મૂડીબજાર પર દબાણ વધ્યું તો તેનો સીધો પ્રભાવ દેશના સ્ટોક માર્કેટ અને રોકાણના માહોલ પર પડી શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નીતિઓમાં ફેરફાર થવાથી ભારતના બેલેન્સ ઑફ પેમેન્ટ પર પણ અસર થાય છે, જેનાથી રૂપિયો વધુ ગગડી શકે છે.

જીડીપી ગ્રોથના આંકડાઓના સકારાત્મક સંકેત

ત્રિમાસિકમાં ૮.૨ ટકા વિકાસ દર ભારત માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવે છે. ગયા વર્ષની તુલનામાં આકરો વધારો નોંધાયો છે. ક્રિસિલના અર્થશાસ્ત્રી ડીકે જોશી માને છે કે ખાનગી વપરાશમાં વૃદ્ધિ અને ખાદ્ય મોંઘવારી ઘટવાથી બજારમાં માંગ વધેલી છે. આ કારણે ક્રિસિલે પોતાના વિકાસ દરના અનુમાનમાં વધારો કર્યો છે.

મુદ્રાસ્ફીતિમાં ઘટાડા અંગે ચિંતા

નોમિનલ જીડીપી દર ૮.૭ ટકા રહ્યો છે, જે વાસ્તવિક જીડીપીની સરખામણીએ ખૂબ નજીક છે. આ અંતર છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સૌથી ઓછું છે. અર્થશાસ્ત્રી યામિની અગ્રવાલ માને છે કે GST દરોમાં ઘટાડા અને કિંમતો ઘટવાથી ડિફ્લેશનની શક્યતા વધી રહી છે, જે લાંબા ગાળે જોખમરૂપ છે. ડીકે જોશી પણ કહે છે કે મોંઘવારીમાં ઘટાડો નામમાત્ર જીડીપીની ગતિ ધીમી કરી શકે છે.

આંકડાઓની વિશ્વસનીયતા અંગે નિષ્ણાતોની ચિંતા

પ્રોફેસર અરુણ કુમાર માને છે કે અસંગઠિત ક્ષેત્રના ડેટાના અભાવે જીડીપીની ગણતરીમાં ખામી રહે છે. ૨૦૧૧-૧૨ આધાર વર્ષ જૂનું થઈ ગયું છે અને CPI પણ અપડેટેડ નથી. ઉત્પાદન અને ખર્ચ આધારિત પદ્ધતિઓ વચ્ચેના અંતરના કારણે અને રાજ્યોના અપડેટેડ ડેટાના અભાવે દેશના વિકાસના આંકડા વિશ્વાસપાત્ર ગણાતા નથી. આ કારણોસર ૮.૨% વિકાસ દર પર સવાલ ઉઠતા રહે છે.