Exam paper controversies India: દેશમાં જ્યારે પણ કોઈ મોટી પરીક્ષાને લઈને વિવાદ થાય છે ત્યારે સૌથી પહેલો સવાલ ઊભો થાય છે કે આખરે પરીક્ષા પ્રણાલી કેટલી સુરક્ષિત છે. મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ, યુનિવર્સિટી અને બોર્ડ પરીક્ષાઓ સાથે જોડાયેલા કરોડો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય પર આ પરીક્ષાઓની અસર પડે છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં NEET, UGC-NET, JEE અને CBSEને લઈને ઘણા મોટા વિવાદો સામે આવ્યા, જોકે દરેક વિવાદનો અર્થ પેપર લીક નહોતો. ક્યાંક ગ્રેસ માર્ક્સ પર સવાલો ઊભા થયા, ક્યાંક ઉત્તર કુંજી પર, ક્યાંક ટેક્નિકલ ગડબડીઓ થઈ તો ક્યાંક સોશિયલ મીડિયા પર નકલી પેપર લીકની અફવાઓ ફેલાવવામાં આવી. આવો જાણીએ કે છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં આ ચાર મોટી પરીક્ષાઓને લઈને આખરે શું-શું થયું?
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન ક્યારે શિક્ષણ મંત્રી બન્યા?
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને 7 જુલાઈ 2021ના રોજ કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી તરીકે શપથ લીધી હતી. તેમણે રમેશ પોખરિયાલ ‘નિશંક’નું સ્થાન લીધું. ત્યારથી તેઓ શિક્ષણ મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષા એજન્સી (NTA) સાથે જોડાયેલી તમામ મુખ્ય પરીક્ષાઓની દેખરેખ રાખી રહ્યા છે. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન NEET, JEEથી લઈને CBSE સુધીના ઘણા મામલાઓ સામે આવ્યા, જેને લઈને ભારે વિવાદ મચ્યો છે.
NEET: પાંચ વર્ષમાં સૌથી મોટો વિવાદ 2024માં
NEET દેશની સૌથી મોટી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા છે. દર વર્ષે 20 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ તેમાં ભાગ લે છે. 2021માં કોવિડ દરમિયાન પરીક્ષા યોજાઈ. 2021માં કોરોના મહામારીના કારણે પરીક્ષાની તારીખને લઈને વિવાદ થયો. ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા મોકૂફ રાખવાની માંગ કરી અને મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, જોકે અદાલતે પરીક્ષા યોજવાની મંજૂરી આપી દીધી. તે વર્ષે પેપર લીક અંગે ક્યાંયથી કોઈ માહિતી મળી નહોતી. 2022માં પરીક્ષા બાદ ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ ઉત્તર કુંજી અને કેટલાક પ્રશ્નો સામે વાંધો નોંધાવ્યો. કેટલાક રાજ્યોમાં અનિયમિતતાના આરોપો લાગ્યા, પરંતુ પેપર લીકની પુષ્ટિ થઈ નહોતી. 2023માં પણ ઉત્તર કુંજી, પરીક્ષા કેન્દ્ર અને કેટલાક પ્રશ્નોને લઈને ફરિયાદો સામે આવી, જોકે કોઈ મોટો રાષ્ટ્રીય વિવાદ થયો નહોતો અને પરીક્ષા પ્રક્રિયા સામાન્ય રહી.
2024: અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સંકટ
2024 NEETના ઇતિહાસનું સૌથી વધુ વિવાદાસ્પદ વર્ષ સાબિત થયું. બિહાર અને ઝારખંડમાંથી પ્રશ્નપત્ર લીક થયાના આરોપો સામે આવ્યા. બિહાર પોલીસે ઘણા લોકોને ધરપકડ કરી અને બાદમાં મામલો CBIને સોંપવામાં આવ્યો. NTAએ સમયની અછતના આધારે 1,563 વિદ્યાર્થીઓને ગ્રેસ માર્ક્સ આપ્યા. ત્યારબાદ ઘણા વિદ્યાર્થીઓના ગુણ 720 સુધી પહોંચી ગયા અને 67 વિદ્યાર્થીઓને AIR-1 મળતા દેશભરમાં વિવાદ શરૂ થયો. મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન માન્યું કે કેટલાક કેન્દ્રોમાં ગડબડીઓ થઈ હતી, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં ફરી પરીક્ષા યોજાય એટલું સિસ્ટમિક ફેલ્યોર સાબિત થયું નહોતું, તેથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે રી-એગ્ઝામ લેવામાં આવ્યો નહોતો. 2024ના વિવાદ બાદ વર્ષ 2025માં સુરક્ષા વધારવામાં આવી. પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં ઘણા નવા સુરક્ષા ઉપાયો લાગુ કરવામાં આવ્યા અને 2025માં 2024 જેવી કોઈ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પુષ્ટિ થયેલી પેપર લીકની ઘટના સામે આવી નહોતી.
UGC-NET: 2024માં પ્રથમ વખત સંપૂર્ણ પરીક્ષા રદ
UGC-NET યુનિવર્સિટીઓમાં Assistant Professor અને Junior Research Fellowship (JRF) માટે યોજવામાં આવે છે. 2021માં આ પરીક્ષા કોવિડના કારણે મોડેથી યોજાઈ. મહામારીને કારણે પરીક્ષા ઘણી વખત મુલતવી રાખવામાં આવી. ડિસેમ્બર 2020 અને જૂન 2021 સત્રને જોડીને સંયુક્ત પરીક્ષા યોજાઈ. 2022માં ઉત્તર કુંજીને લઈને વિવાદની સ્થિતિ ઊભી થઈ. ઉત્તર કુંજી, પરીક્ષા તારીખ અને પરીક્ષા કેન્દ્રોને લઈને ફરિયાદો આવી. નિષ્ણાત સમિતિએ સમીક્ષા બાદ અંતિમ ઉત્તર કુંજી જાહેર કરી. 2023માં કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા કાર્યક્રમ અને ટેક્નિકલ મુશ્કેલીઓ અંગે ફરિયાદ કરી, પરંતુ કોઈ મોટો સુરક્ષા વિવાદ સામે આવ્યો નહોતો.
2024: પરીક્ષાના બીજા જ દિવસે રદ
18 જૂન 2024ના રોજ પરીક્ષા યોજાઈ અને 19 જૂનના રોજ શિક્ષણ મંત્રાલયે સમગ્ર પરીક્ષા રદ કરી દીધી. ગૃહ મંત્રાલયના Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C) તરફથી મળેલા ઇનપુટના આધારે પરીક્ષાની નિષ્પક્ષતા પર સવાલો ઊભા થયા અને મામલો CBIને સોંપવામાં આવ્યો. બાદમાં CBI તપાસમાં કથિત ડિજિટલ પુરાવાઓમાં ચેડાં થયાની વાત સામે આવી, પરંતુ સરકારે ફરી પરીક્ષા યોજી. UGC-NET ફરીથી ઑગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર 2024માં CBT Modeમાં યોજાઈ. 2025માં પરીક્ષા સામાન્ય રીતે યોજાઈ અને કોઈ મોટો વિવાદ સામે આવ્યો નહોતો.
JEE: પેપર લીક નહીં, પરંતુ ઘણા અન્ય વિવાદ
JEE Main અને JEE Advanced દેશની સૌથી મોટી એન્જિનિયરિંગ પ્રવેશ પરીક્ષાઓ છે. 2021માં નકલી ઉમેદવાર ગેંગનો પર્દાફાશ થયો. આસામ પોલીસે એવા ગેંગનો ભાંડો ફોડ્યો જેણે અસલી વિદ્યાર્થીઓની જગ્યાએ અન્ય લોકો પાસેથી પરીક્ષા અપાવી. આ દરમિયાન પેપર લીકનો મામલો સામે આવ્યો નહોતો. 2022માં ટેક્નિકલ મુશ્કેલીઓ આવી. ઘણા પરીક્ષા કેન્દ્રો પર કમ્પ્યુટર હેંગ થવા, સર્વર ધીમું ચાલવા અને સમય બગડવાની ફરિયાદો સામે આવી. ઉત્તર કુંજી પર પણ સવાલો ઊભા થયા. 2023માં JEEને લઈને Normalization વિવાદ ઊભો થયો. અલગ-અલગ શિફ્ટની મુશ્કેલીનું સ્તર અને Percentile Systemને લઈને વિદ્યાર્થીઓએ સવાલો ઊભા કર્યા. 2024માં NEET વિવાદ બાદ JEEની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પણ ચર્ચામાં રહી. ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ શિફ્ટોની મુશ્કેલી અને પરીક્ષા સંચાલન અંગે ફરિયાદ કરી, પરંતુ પેપર લીકની પુષ્ટિ થઈ નહોતી. વર્ષ 2025માં Percentile અંગે સવાલો ઊભા થયા. JEE Main Session-2નું પરિણામ આવ્યા બાદ ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ સ્કોર અને Percentile વચ્ચેના તફાવતને લઈને સવાલો કર્યા.
CBSE: સૌથી વધુ અફવાઓ, પરંતુ સત્તાવાર પેપર લીક નહીં
CBSE દેશનું સૌથી મોટું શાળા શિક્ષણ બોર્ડ છે. 2021માં બે ટર્મમાં પરીક્ષાઓ યોજાઈ. આ દરમિયાન ઘણા વિવાદાસ્પદ પ્રશ્નો પણ ચર્ચામાં રહ્યા. કોવિડ બાદ પ્રથમ વખત બે ટર્મમાં પરીક્ષા યોજાઈ. એ જ વર્ષે ધોરણ 12ના સમાજશાસ્ત્રના પ્રશ્નપત્રમાં ગુજરાત રમખાણો સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નને લઈને વિવાદ થયો. જ્યારે ધોરણ 10ના અંગ્રેજીના એક Passageને મહિલાઓ પ્રત્યે અપમાનજનક ગણાવીને વિરોધ થયો. CBSEએ તે Passageના સંપૂર્ણ ગુણ આપવાનો નિર્ણય કર્યો. 2022માં કઠિન પ્રશ્નોને લઈને ચર્ચા થઈ. Term-2 પરીક્ષામાં ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશ્નો કઠિન હોવાની અને ઉત્તર કુંજી સામે વાંધો નોંધાવ્યો. 2023માં નકલી પેપર લીકની માહિતી વાયરલ થઈ. સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા નકલી પ્રશ્નપત્રો અને ફર્જી વેબસાઇટ્સ સામે આવી. CBSEએ વિદ્યાર્થીઓને માત્ર સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જ વિશ્વાસ રાખવાની સલાહ આપી. 2024માં સોશિયલ મીડિયા પર કથિત પેપર લીકના ઘણા દાવાઓ વાયરલ થયા, પરંતુ CBSEએ તમામને નકલી ગણાવ્યા. આ દરમિયાન NCERTની પુસ્તકોમાં ફેરફારોને લઈને પણ ચર્ચા થઈ. 2025માં ફરી નકલી પેપર વાયરલ થયા. Telegram, YouTube અને Facebook પર કથિત પેપર લીકના દાવાઓ સામે આવ્યા. CBSEએ તેમને સંપૂર્ણપણે નિરાધાર ગણાવ્યા અને અફવા ફેલાવનારાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી.
