NCERT Class 8 New Book: ૧૩ એપ્રિલ ૧૯૧૯નો દિવસ જલિયાંવાલા બાગમાં હજારો ભારતીયોની નિર્મમ હત્યા અને બ્રિટિશ હુકુમતની ક્રૂરતાનું પ્રતીક છે. અમૃતસરમાં વૈશાખી મેળામાં ભાગ લેવા પહોંચેલી હજારો નિશસ્ત્ર જનતાને જનરલ ડાયરે અંગ્રેજ સિપાઈઓ સાથે ઘેરીને ગોળીઓથી વીંધી નાખી હતી. જેમાં મહિલાઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો પણ સામેલ હતા. બ્રિટિશ સરકારની ક્રૂરતાની ગોળીઓના નિશાન બાગની દીવાલો પર આજે પણ મોજૂદ છે. પરંતુ શું ક્યારેય બ્રિટિશ સરકારે આ નરસંહાર માટે માફી માંગી? NCERT એ ૮મા ધોરણની નવી બુકમાં આ ‘નવા સત્ય’ પર મોટું અપડેટ આપ્યું છે.
હકીકતમાં, નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી (NEP) હેઠળ નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) એ ૨૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ ધોરણ ૮ ના સામાજિક વિજ્ઞાનનું નવું પાઠ્યપુસ્તક બહાર પાડ્યું. આ બુકમાં ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાનની ઘણી ઘટનાઓ વિશે વિગતવાર જણાવવામાં આવ્યું છે અને લેટેસ્ટ વર્ઝન ઉમેરવામાં આવ્યું છે. જનરલ નોલેજ (GK) ની તૈયારી કરી રહેલા યુવાનો માટે પણ પુસ્તકે નવા પ્રકરણો ખોલ્યા છે.
નવી બુકના ‘ઈન્ડિયાઝ લોન્ગ રોડ ટુ ઈન્ડિપેન્ડન્સ’ નામના ચેપ્ટરમાં, એક્સપ્લોરિંગ સોસાયટી: ઈન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ પાર્ટ ૨ — ૧૮૫૭ ના વિદ્રોહ પછીથી લઈને ૧૯૪૭ સુધીના સમયને કવર કરે છે, જેમાં આઝાદીના આંદોલન, બંગાળના ભાગલા અને ભારતના ભાગલા વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે. આ બુકમાં ૧૯૧૯ જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ પર એક નવું વર્ઝન છાપવામાં આવ્યું છે. જેમાં આ હત્યાકાંડ માટે બ્રિટિશ સરકાર પાસે માફી માંગવાની વિનંતી (રિક્વેસ્ટ) નો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે.
૧૯૧૯ ના જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ પર, પુસ્તકમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ‘આજ સુધી, ઘણી વિનંતીઓ છતાં, બ્રિટિશ સરકારે આ જુલમ માટે માફી માંગી નથી, બસ તેને ‘બ્રિટિશ ઇતિહાસની એક ખૂબ જ શરમજનક ઘટના’ ગણાવી છે.’ જૂના પુસ્તકમાં માફી માંગવાનો ઉલ્લેખ નથી. જૂના પુસ્તકમાં આ નહોતું. જોકે અહીં માફી માંગવાની ઘણી વિનંતીઓનો અર્થ જાહેર અથવા રાજકીય માંગણીઓથી છે, ભારત સરકારે ક્યારેય એવી કોઈ વિનંતી કરી નથી.
શું જલિયાંવાલા બાગના દોષી જનરલ ડાયરને કોઈ સજા મળી?
ના, જલિયાંવાલા બાગમાં હજારો લોકોના જીવ લેવાનો ઓર્ડર આપનાર જનરલ ડાયરને કોઈ કઠોર સજા કે કોઈ કાયદાકીય સજા મળી નથી. જોકે બ્રિટિશ સરકારે જનરલ રેજિનાલ્ડ ડાયરની કાર્યવાહીને ‘Inhuman’ (અમાનવીય) અને ‘Un-British’ (અ-બ્રિટિશ) ગણાવી હતી, પરંતુ ક્યારેય કોઈ સજા આપી નથી. જલિયાંવાલા બાગ ગોળીકાંડના એક વર્ષ પછી એટલે કે ૧૯૨૦ માં બ્રિટિશ સરકારે એક તપાસ સમિતિ બનાવી જેણે હન્ટર કમિશન રિપોર્ટ ૧૯૨૦ આપ્યો. આ રિપોર્ટમાં સ્વીકારવામાં આવ્યું કે ડાયરના આદેશ પર જલિયાંવાલા બાગમાં ૩૭૯ મૃત્યુ થયા, આ આંકડો સરકારી છે. હકીકતમાં ત્યાં હજારો લોકોના જીવ ગયા હતા. પરંતુ રિપોર્ટમાં પણ આ ક્રૂરતા માટે માફી અંગે કોઈ સવાલ નહોતો. રિપોર્ટમાં ફક્ત ડાયરની નિંદા કરીને છોડી દેવામાં આવ્યો.
ભાગલા પર શું કહે છે નવી બુક
NCERT ની નવી પુસ્તકમાં બીજી પણ ઘણી બાબતો ઉમેરવામાં આવી છે, જે પહેલાં નહોતી. ભાગલા (પાર્ટિશન) વાળા સેક્શનના અંતમાં, લખ્યું છે કે જોકે મહાત્મા ગાંધી અને મોટાભાગના કોંગ્રેસ નેતાઓએ ૧૯૪૭ માં દેશના ભાગલાના વિચારનો વિરોધ કર્યો હતો, પરંતુ ‘તેમણે આખરે તેને જ આગળ વધવાનો એકમાત્ર રસ્તો માની લીધો, ભલે તે પણ સ્પષ્ટ હતું કે ભારતીય મુસ્લિમોનો એક ખાસ હિસ્સો ભાગલાના પક્ષમાં નહોતો.’
ધોરણ ૮ ના જૂના ઇતિહાસના પુસ્તકમાં ફક્ત એટલું લખ્યું હતું કે ‘બ્રિટિશ રાજમાંથી આપણા દેશની આઝાદીની ખુશી, ભાગલાના દર્દ અને હિંસા સાથે ભળેલી હતી.’ પરંતુ નવી પુસ્તક જણાવે છે કે ઇતિહાસકારોએ ભારતમાંથી બ્રિટિશ સરકારના બહાર નીકળવાના કારણો પર ચર્ચા કરી છે, અને ‘પહેલા એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ મોટે ભાગે ગાંધી, તેમના અહિંસાના સિદ્ધાંત અને કોંગ્રેસની નીતિઓના કારણે થયું હતું.’
આમાં આગળ કહ્યું છે, ‘આ દૃષ્ટિકોણે એ વાતનો સ્વીકાર કર્યો છે કે બીજા ઘણા કારણો પણ કામ કરી રહ્યા હતા – સામાન્ય લોકોનો વિદ્રોહ, ક્રાંતિકારીઓના અનેક પ્રયાસો, રોયલ ઇન્ડિયન એર ફોર્સ અને રોયલ ઇન્ડિયન નેવીમાં બળવો.’ આમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ‘આ સિવાય, બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી બ્રિટનનો ઘટતો દબદબો, અને વિશ્વભરમાં ડિકોલોનાઇઝેશનનો ટ્રેન્ડ-સામ્રાજ્યોનો યુગ પૂરો થઈ ગયો હતો, ઓછામાં ઓછું તે સ્વરૂપમાં તો.’
જણાવી દઈએ કે NCERT, નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી ૨૦૨૦ અને સ્કૂલ એજ્યુકેશન માટે નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક ૨૦૨૩ ના આધારે નવી ટેક્સ્ટબુક્સ બનાવી રહ્યું છે. ધોરણ ૧ થી ૮ સુધીના પાઠ્યપુસ્તકો અત્યાર સુધી બની ચૂક્યા છે. ધોરણ ૮ માટે સામાજિક વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકનો ભાગ ૧ ગયા વર્ષે જુલાઈમાં રિલીઝ થયો હતો.
