OBC Reservation Private Colleges: આજથી ૨૦ વર્ષ પહેલાં ૯૩મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા અનુચ્છેદ ૧૫ માં નવો ખંડ (૫) ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. ઉચ્ચ શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં આ એક ઐતિહાસિક ક્ષણ હતી, કારણ કે આનાથી અનામત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાનગી સંસ્થાઓના દરવાજા ખુલવા જઈ રહ્યા હતા. ખાનગી સંસ્થાઓએ પણ ઓબીસી (OBC) વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે ૨૭% કોટા હેઠળ પ્રવેશ આપવાનો હતો, પરંતુ આના અમલીકરણના ૨૦ વર્ષ પછી પણ વિદ્યાર્થીઓને કોઈ ફાયદો મળી રહ્યો નથી.
શું છે OBC ૨૭% માટે અનુચ્છેદ ૧૫(૫)?
૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૦૬ ના રોજ યુપીએની મનમોહન સરકારે ૯૩મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા અનુચ્છેદ ૧૫(૫) પસાર કર્યો હતો. તેનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યને સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે અનામત વર્ગો માટે વિશેષ જોગવાઈઓ બનાવવાની શક્તિ આપવાનો છે, જેમાં ખાનગી સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ માટે OBC ને ૨૭%, SC ને ૧૫% અને ST ને ૭.૫% કોટા અનિવાર્ય બની શકે.
આનાથી ૨૦૦૬-૦૭ માં IITs, IIMs, AIIMS અને સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીઓ જેવી કેન્દ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં OBC માટે ૨૭ ટકા અનામત શક્ય બની. જોકે મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓને NEET UG-PG માં OBC ને ૨૭% અનામતનો લાભ વર્ષ ૨૦૨૧ થી મળવાનું શરૂ થયું.
વિદ્યાર્થીઓને ખાનગી સંસ્થાઓમાં અનામતનો પૂરો લાભ નથી મળી રહ્યો
અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) ના ઉમેદવારોને IIT, IIM, NIT અને કેન્દ્રીય વિશ્વવિદ્યાલયોમાં અનામતનો લાભ મળી રહ્યો હતો, પરંતુ આ દરમિયાન ઝડપથી વિકસી રહેલી એન્જિનિયરિંગ, મેનેજમેન્ટ, મેડિકલ અને અન્ય કોર્સની ખાનગી સંસ્થાઓ પર આની કોઈ અસર દેખાઈ રહી નથી. જ્યાં ભારતની મોટી વસ્તી અભ્યાસ કરે છે, તે ખાનગી કોલેજોમાં અનુચ્છેદ ૧૫(૫) સંપૂર્ણ રીતે લાગુ થઈ શક્યો નથી. ૨૦૧૪ માં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા અનુચ્છેદ ૧૫(૫) ને યથાવત રાખીને પબ્લિક ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સમાં કોટાને બંધારણીય રીતે માન્ય જાહેર કર્યા પછી પણ, સંસદે આ માટે કાનૂની માળખું બનાવ્યું નથી.
ખાનગી સંસ્થાઓ પર સંપૂર્ણ રીતે કેમ લાગુ નથી થઈ રહ્યો અનુચ્છેદ ૧૫(૫)?
ભારતમાં આજે પણ અનામત એ મોટી ચર્ચાનો વિષય બનેલો છે, ખાસ કરીને પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં. અનુચ્છેદ ૧૫(૫) ના અમલીકરણના ૨૦ વર્ષ પછી પણ અનામત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને તેનો લાભ મળી રહ્યો નથી. આની પાછળ એક પ્રક્રિયા છે: અનુચ્છેદની જોગવાઈ સરકારને કાયદો બનાવવાની પરવાનગી આપે છે, પરંતુ અનામત ત્યાં સુધી લાગુ થતું નથી જ્યાં સુધી સંસદ અથવા રાજ્ય વિધાનસભા કોઈ કાયદો ન બનાવે. ૨૦૨૬ સુધી, કેન્દ્ર સરકારે એવો કોઈ કેન્દ્રીય કાયદો બનાવ્યો નથી જે તમામ ખાનગી સંસ્થાઓમાં સંપૂર્ણ અનામત અનિવાર્ય કરી શકે. ૨૦૦૬ માં લાવવામાં આવેલો એક્ટ માત્ર કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ પર જ લાગુ છે. જોકે મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુ જેવા અનેક રાજ્યોએ પોતાના કાયદા બનાવ્યા છે.
એક સ્ટેપ… અને ઓછી થઈ શકે છે JEE-NEET ની ટફ કોમ્પિટિશન
અત્યારે એન્જિનિયરિંગ, મેડિકલ અને મેનેજમેન્ટ કોર્સમાં પ્રવેશ માટે ભારે સ્પર્ધા છે. IIT-JEE અને NEET જેવી નેશનલ લેવલની પ્રવેશ પરીક્ષાઓમાં લાખો વિદ્યાર્થીઓ બેસે છે, જેથી સરકારી કોલેજોમાં એડમિશન મળી શકે. કારણ કે અહીં ખાનગીની સરખામણીમાં ફી ઘણી ઓછી હોય છે. વિદ્યાર્થીઓની મોટી સંખ્યાને કારણે કોમ્પિટિશન સતત ટફ થઈ રહી છે. આનો એક ઉકેલ ખાનગી સંસ્થાઓમાં સંપૂર્ણ રીતે અનુચ્છેદ ૧૫(૫) હેઠળ અનામત લાગુ કરવાનો હોઈ શકે છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓ અનામત બેઠકો પર પ્રવેશ મેળવી શકશે અને સરકારી કોલેજોમાં પ્રવેશ મેળવવાની દોડ થોડી ઓછી થશે.
