Time Use Survey: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સમય ઉપયોગ સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે 2024 માં, દેશના લોકોએ તેમના કામ પર વધુ સમય વિતાવ્યો અને સ્વ-સંભાળ અને જાળવણી પર ઓછો સમય વિતાવ્યો. આ સર્વે મુજબ, ૧૫ થી ૫૯ વર્ષની વયના પુરુષો અને સ્ત્રીઓની કાર્યકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગીદારી ૨૦૧૯ માં ૭૦.૯ ટકા અને ૨૧.૮ ટકાથી વધીને ૨૦૨૪ માં ૭૫ ટકા અને ૨૫ ટકા થવાની ધારણા છે. બીજી તરફ, ભારતમાં લોકો તેમની સંભાળ અને જાળવણી પાછળ સરેરાશ બે ટકા ઓછો સમય વિતાવી રહ્યા છે.
આ સર્વે પ્રથમ વખત 2019 માં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
2019 માં સૌપ્રથમ હાથ ધરવામાં આવેલ સમય ઉપયોગ સર્વે, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ દ્વારા વિવિધ પ્રકારની કાર્યકારી અને બિન-કાર્યકારી પ્રવૃત્તિઓમાં વિતાવેલા સમયની માહિતી પ્રદાન કરે છે. આમાં ઘરેલું સેવાઓ, સંભાળ કાર્ય, સ્વયંસેવક કાર્ય, તાલીમ, રોજગાર અને સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ, શિક્ષણ, સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ, ફુરસદ અને સ્વ-સંભાળનો સમાવેશ થાય છે.
ઘણા લોકો પર સર્વે કરવામાં આવ્યો
સમય ઉપયોગ સર્વે 2024 જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો અને તે બીજો રાષ્ટ્રીય સર્વે છે. તેમાં ૧.૩૯ લાખ પરિવારોમાંથી ૬ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના ૪.૫૪ લાખ વ્યક્તિઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આ સર્વેક્ષણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતીયોનું કાર્યકારી જીવન વધી રહ્યું છે પરંતુ સ્વ-સંભાળ અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓમાં વિતાવેલો સમય ઘટી રહ્યો છે. આ ફેરફાર જીવનશૈલી અને કાર્ય સંસ્કૃતિમાં થઈ રહેલા ફેરફારો દર્શાવે છે.
સર્વેમાં આ મુખ્ય બાબતો બહાર આવી
૨૦૨૪માં ૬ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના ૪૧ ટકા ભારતીયોએ રોજગાર અને સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો હતો, જે ૨૦૧૯ કરતાં લગભગ ૩ ટકા વધુ છે. સરેરાશ, ભારતીયો રોજગાર પાછળ દરરોજ 440 મિનિટ વિતાવે છે.
સરેરાશ ૧૨૯ મિનિટ બિનચુકવણી કરાયેલી ઘરેલુ સેવાઓ પર ખર્ચવામાં આવે છે, જે ૨૦૧૯ કરતા ૨ ટકા ઓછો છે. સ્ત્રીઓ દરરોજ સરેરાશ 289 મિનિટ ઘરકામમાં બિન-વેતન ખર્ચ કરે છે, જ્યારે પુરુષો ફક્ત 88 મિનિટનો સમય વિતાવે છે.
પુરુષો ઘરના સભ્યની સંભાળ રાખવામાં સરેરાશ 75 મિનિટ વિતાવે છે, જ્યારે સ્ત્રીઓ આ કાર્યમાં લગભગ બમણો સમય, એટલે કે 137 મિનિટ વિતાવે છે.
૨૦૨૪ માં ૬-૧૪ વર્ષની વયના ૮૯.૩ ટકા બાળકોએ શિક્ષણ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો હતો અને આ પ્રવૃત્તિમાં સરેરાશ ૪૧૩ મિનિટ વિતાવી હતી.
૬ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓએ સંસ્કૃતિ, મનોરંજન અને સમૂહ માધ્યમો પર દરરોજ સરેરાશ ૧૭૧ મિનિટ વિતાવી. આ પ્રવૃત્તિમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓએ અનુક્રમે ૧૭૭ અને ૧૬૪ મિનિટ વિતાવી.
2019 ની સરખામણીમાં ભારતીયોએ સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ, ધાર્મિક પ્રવૃત્તિઓ અને સમુદાય ભાગીદારીમાં 5 મિનિટ ઓછો સમય વિતાવ્યો. 2019 માં, લોકોએ તેના પર સરેરાશ 130 મિનિટ વિતાવી.
