Asha Bhosle Music Career Legacy: ‘અભી ના જાઓ છોડકર, યે દિલ અભી ભરા નહીં…’ હર ભારતીય સંગીત પ્રેમી આજે આ જ કહી રહ્યો છે, પરંતુ અફસોસ કે આજે તેની આ મુરાદ પૂરી થઈ શકતી નથી. કારણ કે આ ગીતને પોતાના અવાજથી યાદગાર બનાવનાર દિગ્ગજ ગાયિકા આશા ભોંસલે આ દુનિયા છોડીને જઈ ચૂક્યા છે. ૯૨ વર્ષની વયે આશા ભોંસલેએ અંતિમ શ્વાસ લીધા. ભલે હવે આશા ભોંસલે આપણી વચ્ચે નથી, પરંતુ પોતાના સદાબહાર ગીતો દ્વારા આશા ભોંસલે આપણાથી ક્યારેય જુદા નહીં થાય, એ વાયદો રહ્યો. એક નજર નાખીએ આશા ભોંસલેના પ્રારંભિક જીવનથી લઈને તેમની કારકિર્દી, એવોર્ડ્સ અને યાદગાર ગીતો પર.
સંગીત સાથે જોડાયેલા પરિવારમાં થયો જન્મ
૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૩ના રોજ આશા ભોંસલેનો જન્મ એક સંગીત સાથે જોડાયેલા પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા પંડિત દીનાનાથ મંગેશકર એક એક્ટર અને ક્લાસિકલ ગાયક હતા. આશા ભોંસલે સ્વર કોકિલા લતા મંગેશકરના નાના બહેન હતા. આશા ભોંસલે જ્યારે નવ વર્ષના હતા ત્યારે જ તેમના પિતાનું નિધન થયું હતું. ત્યારબાદ તેમનો પરિવાર પુણેથી કોલ્હાપુર અને પછી મુંબઈ આવી ગયો. મોટા બહેન લતા મંગેશકરના પગલે ચાલતા તેઓ પણ સંગીતની દુનિયામાં આવ્યા. બંને બહેનોએ પરિવાર ચલાવવા માટે ફિલ્મોમાં ગાવાનું શરૂ કર્યું. આશા ભોંસલેએ પહેલું ગીત મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝા બાલ’ (૧૯૪૩)માં ‘ચલા ચલા નાવ વાલા’ ગાયું હતું. જ્યારે બોલિવૂડમાં તેમનું પહેલું ગીત ‘ચુનરિયા (૧૯૪૮)’ ફિલ્મમાં ‘સાવન આયા’ હતું. અહીંથી શરૂ થયેલી સંગીત અને ગીતોની સફર પાંચ દાયકાથી વધુ સમય સુધી ચાલી અને આશા ભોંસલે જોતજોતામાં ભારતીય સંગીતના દિગ્ગજોમાં સામેલ થઈ ગયા.
લિજેન્ડરી સિંગર્સ વચ્ચે બનાવી ઓળખ, એક્ટિંગમાં પણ અજમાવ્યો હાથ
૧૯૪૦ના દાયકાના અંતથી ૧૯૫૦ના દાયકાની શરૂઆત સુધી ગીતા દત્ત, શમશાદ બેગમ અને લતા મંગેશકર જેવી અગ્રણી ગાયિકાઓ વચ્ચે આશા ભોંસલેએ પણ પોતાની જગ્યા બનાવવાની શરૂ કરી. ૧૯૫૦ના દાયકામાં આશા ભોંસલેએ હિન્દી ફિલ્મોમાં મોટાભાગના પ્લેબેક સિંગર્સની તુલનામાં વધુ ગીતો ગાયા. તેમાંથી મોટાભાગના ઓછા બજેટવાળી ફિલ્મોમાં હતા. તેમના શરૂઆતના ગીતોનું કમ્પોઝિશન એ. આર. કુરેશી, સજ્જાદ હુસૈન, એસ. મોહિન્દર, સરદાર મલિક, ગુલામ મોહમ્મદ અને અન્ય કેટલાક સંગીતકારોએ કર્યું હતું. સજ્જાદ હુસૈનના સંગીતમાં બનેલી ફિલ્મ ‘સંગદિલ’ (૧૯૫૨)ના ગીતોને અવાજ આપવાથી આશા ભોંસલેને ઓળખ મળી. એ જ વર્ષે ઓપી નૈયર દ્વારા નિર્દેશિત ફિલ્મ ‘છમ છમા છમ’માં તેમણે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી અને ફિલ્મના ૧૧માંથી ૧૦ ગીતો પણ ગાયા. ત્યારબાદ બિમલ રોયે તેમને ‘પરિણીતા’ (૧૯૫૩)માં ગાવાની તક આપી. રાજ કપૂરે તેમને ફિલ્મ ‘બૂટ પોલિશ’ (૧૯૫૪)ના તમામ ગીતો ગાવા માટે સાઈન કર્યા, જેનાથી તેમને લોકપ્રિયતા મળી.
૧૬ વર્ષની વયે બહેન લતા મંગેશકરના સેક્રેટરી સાથે કર્યા લગ્ન
આશા ભોંસલેની કારકિર્દી હજુ વ્યવસ્થિત શરૂ જ થઈ હતી કે ફક્ત ૧૬ વર્ષની વયે જ તેમણે બહેન લતા મંગેશકરના સેક્રેટરી ગણપત રાવ ભોંસલે સાથે લગ્ન કરી લીધા. ગણપત રાવ આશા કરતા લગભગ ૨૦ વર્ષ મોટા હતા. આ સંબંધને લતા મંગેશકર અને તેમના પરિવારે સ્વીકાર્યો નહીં. આ કારણે આશા અને લતા મંગેશકરના સંબંધોમાં દૂરી પણ આવી, જે લાંબા સમય સુધી બની રહી. પરંતુ આશા ભોંસલેએ પોતાના બહેન અને પરિવારની વિરુદ્ધ જઈને પોતાના પ્રેમને પસંદ કર્યો. એક જૂના ઇન્ટરવ્યુમાં આશા ભોંસલેએ પોતાના લગ્ન વિશે કહ્યું હતું, ‘પતિનો પરિવાર રૂઢિચુસ્ત હતો, તે એક સિંગિંગ સ્ટારને સ્વીકારી શક્યો નહીં. જ્યારે હું મારા નાના પુત્ર આનંદને જન્મ આપવાની હતી ત્યારે પરિવારે પિયર પાછા ફરી જવા કહ્યું.’ જોકે, આશા ભોંસલે અને ગણપત રાવના લગ્ન વધુ સમય ટકી શક્યા નહીં. ૧૧ વર્ષ પછી બંને અલગ થઈ ગયા. ગણપત રાવથી આશા ભોંસલેને ત્રણ બાળકો થયા.
છ વર્ષ નાના આરડી બર્મન સાથે કર્યા બીજા લગ્ન
ગણપત રાવથી અલગ થયા અને પહેલા લગ્ન તૂટ્યા પછી આશા ભોંસલેની જિંદગીમાં ફરીથી પ્રેમની બહાર આવી. આ વખતે તેમને દિગ્ગજ સંગીતકાર આરડી બર્મન (પંચમ દા) માં પોતાનો પ્રેમ મળ્યો. જોકે, આશાની આ પ્રેમ કહાની પણ સરળ નહોતી, કારણ કે આરડી બર્મન તેમના કરતા લગભગ છ વર્ષ નાના હતા. એટલા માટે જ્યારે ૪૭ વર્ષના આશા ભોંસલેએ આરડી બર્મન સાથે લગ્ન કરવાની વાત રાખી, તો પંચમ દાના માતા આ વાત માટે માન્યા નહીં. જ્યારે પંચમ દાએ પોતાના માતાને આશા સાથેના લગ્ન વિશે જણાવ્યું, તો તેમણે સાફ કહી દીધું કે ‘આ લગ્ન મારી લાશ પર થશે.’ વિરોધનું કારણ એ હતું કે આશા ભોંસલે આરડી બર્મનથી ૬ વર્ષ મોટા હતા અને ત્રણ બાળકોના માતા હતા. જોકે, પાછળથી ૧૯૮૦માં બંનેના લગ્ન થયા અને આ જોડીએ સંગીતની દુનિયાને અનેક યાદગાર નગમા ભેટમાં આપ્યા. બંનેના લગ્ન ૧૯૯૪માં આરડી બર્મનના દુનિયાને અલવિદા કહેવા સુધી ચાલ્યા.
૨૦ ભાષાઓમાં ગાયા ૧૨ હજાર ગીતો, નામી સંગીતકારો સાથે કર્યું કામ
આશા ભોંસલેની કારકિર્દી લગભગ પાંચ દાયકા લાંબી રહી. આ દરમિયાન તેમણે પોતાની કારકિર્દીમાં એકથી એક ચડિયાતા યાદગાર ગીતો આપ્યા. સૌથી ખાસ વાત એ છે કે પોતાની આટલી લાંબી કારકિર્દી દરમિયાન આશા ભોંસલેએ અલગ-અલગ દૌરના અનેક દિગ્ગજ સંગીતકારો સાથે કામ કર્યું અને કેટલાયની સાથે તેમની જોડી ખૂબ હિટ રહી. આ લિસ્ટમાં શંકર-જયકિશન, ખૈય્યામ, રવિ, સચિન દેવ બર્મન, આરડી બર્મન, ઓપી નૈયર, ઇલૈયારાજા, બપ્પી લહેરી અને એ.આર રહેમાન જેવા દિગ્ગજોના નામ સામેલ છે. તેમણે ફિલ્મો ઉપરાંત મ્યુઝિક આલ્બમમાં અને અનેક સિંગલ સોન્ગ પણ ગાયા.
આશા ભોંસલેની મહાનતાનો અંદાજ એ વાત પરથી જ લગાવી શકાય છે કે તેમણે હિન્દી ઉપરાંત કુલ ૨૦ ભારતીય અને વિદેશી ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા હતા. વર્ષ ૨૦૦૬માં ખુદ આશા ભોંસલેએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે ૧૨ હજાર ગીતો ગાયા છે. એટલું જ નહીં આશા ભોંસલે ગ્રેમી એવોર્ડ માટે નામાંકિત થનારા પ્રથમ ભારતીય ગાયિકા પણ છે.
