આજનો દિવસ ભાજપાએ બ્લેક ડે તરીકે ઉજવવાનું નક્કી કર્યું હતું કેમ કે, આ મીન્સ 25 જૂન 1975… તે તારીખ હતી જેણે ભારતીય લોકશાહીને હંમેશ માટે બદલી નાખી. તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશ પર દેશમાં ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી. સ્વતંત્ર ભારતમાં જન્મેલા યુવાનોએ અંગ્રેજોના શાસન દરમિયાન ત્યાં જે વાતાવરણ હતું તે પહેલીવાર જોયું. 25 જૂન 1975 પહેલા પણ ભારતમાં બે વખત ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી. જો કે, અગાઉના બંને પ્રસંગોએ દેશ યુદ્ધ લડી રહ્યો હતો.
1975 પહેલા 1971 અને 1962માં પણ ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી. 1962માં ચીન સાથેના યુદ્ધને કારણે ઈમરજન્સી લાગુ કરવામાં આવી હતી, તે સમયે જવાહરલાલ નેહરુ વડાપ્રધાન હતા. 1971માં ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધને કારણે ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી હતી, જ્યારે ઈન્દિરા દેશના વડાપ્રધાન હતા. 1975માં જ્યારે ત્રીજી વખત ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી ત્યારે કોઈ યુદ્ધ ચાલતું ન હતું. ઈન્દિરાએ રાજકીય કારણોસર દેશને ઈમરજન્સીમાં ધકેલી દીધો હતો.
કટોકટી શું છે?
બંધારણની કલમ 352માં રાષ્ટ્રીય કટોકટીની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રપતિ પાસે કટોકટી જાહેર કરવાની સત્તા છે. જ્યારે યુદ્ધ, બાહ્ય આક્રમણ અથવા સશસ્ત્ર બળવો હોય ત્યારે કટોકટી જાહેર કરવામાં આવે છે. ઇમરજન્સી ત્યારે જ લાદી શકાય છે જ્યારે દેશ માટે ખતરો હોય અને કોઈ વ્યક્તિ માટે નહીં. કટોકટી દરમિયાન, નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો અસ્થાયી રૂપે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે છે.
ભારતમાં ઈમરજન્સી ક્યારે લાદવામાં આવી હતી?
સ્વતંત્ર ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં ત્રણ વખત ઈમરજન્સી લાદવામાં આવી છે. 1962માં પ્રથમ વખત ઈમરજન્સી જાહેર કરવામાં આવી હતી. તે સમયે જવાહરલાલ નેહરુ વડાપ્રધાન હતા અને ચીન સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું હતું. પ્રથમ કટોકટી 26 ઓક્ટોબર 1962 થી 10 જાન્યુઆરી 1968 સુધી અમલમાં હતી. દેશમાં બીજી ઈમરજન્સી 1971માં લાદવામાં આવી હતી, જ્યારે પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું હતું. તે સમયે ઈન્દિરા ગાંધી પીએમની ખુરશી પર બેઠા હતા. બીજી કટોકટી 3 ડિસેમ્બર 1971ના રોજ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
જ્યારે બીજી કટોકટી હજુ પણ અમલમાં હતી, ત્યારે ઇન્દિરા ગાંધીએ 25 જૂન 1975ના રોજ ત્રીજી કટોકટી જાહેર કરી હતી. પ્રથમ બે કટોકટી બાહ્ય આક્રમણને કારણે લાદવામાં આવી હતી, ત્રીજી કટોકટી આંતરિક અશાંતિ પર આધારિત હોવાનું કહેવાય છે. ઈન્દિરાએ ખુદ દેશવાસીઓને ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો પર ઈમરજન્સી લાદવાની જાણકારી આપી હતી. જનતાને આશ્ચર્ય થયું કે યુદ્ધ નથી ચાલતું તો પછી આવો નિર્ણય કેમ લેવામાં આવ્યો. સરકારના મોટાભાગના લોકોને પણ કટોકટી લાદવાની જાણ નહોતી. ત્રીજી કટોકટી 21 માર્ચ 1977 ના રોજ સમાપ્ત થઈ.
બંધારણમાં કટોકટીની જોગવાઈ એ ઉદ્દેશ્ય સાથે કરવામાં આવી હતી કે કટોકટીના કિસ્સામાં, દેશનું સંપૂર્ણ ધ્યાન ફક્ત તેની સાથે વ્યવહાર કરવા પર હોવું જોઈએ. જો કે, ત્રીજી કટોકટીમાં બંધારણીય મૂલ્યોને ખાડે રાખીને લોકશાહીનું ગળું દબાવવામાં આવ્યું હતું. રાજકીય વિરોધીઓને જેલમાં ધકેલી દેવાયા. દેશ લગભગ બે વર્ષ સુધી અનિશ્ચિતતા, મૂંઝવણ અને તણાવમાં રહ્યો.
