Adani Project Farmer Protest Gujarat: ગુજરાતના મોરબી જિલ્લાના જેતપર ગામમાં ખેડૂતો અદાણી ગ્રુપના પાવર ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ માટે જમીન સંપાદન વિરુદ્ધ, રાજ્ય સરકાર દ્વારા વળતરમાં વધારો કરવામાં આવ્યા પછી પણ પોતાનું આમરણ અનશન જારી રાખ્યું છે.
શુક્રવારે (3 જુલાઈ) ભૂપેન્દ્ર પટેલ સરકારે વળતરમાં વૃદ્ધિની જાહેરાત કરી હતી, પરંતુ પ્રદર્શનકારી ખેડૂતોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમને માત્ર મૌખિક આશ્વાસન નહીં, પરંતુ સરકારનો લેખિત પ્રસ્તાવ જોઈએ છે. સાથે જ તેઓ તેમની જમીનના બદલામાં બજાર મૂલ્યના બમણા નહીં, પરંતુ ચાર ગણા વળતર આપવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
જાણીતું છે કે અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ લિમિટેડ (AESL) મોરબી જિલ્લાની ખેતીલાયક જમીન પર હાઈ-ટેન્શન વીજળીની લાઈનો અને ટાવર લગાવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટથી મોરબીની ઓછામાં ઓછા છ તાલુકાઓના ઘણા ખેડૂતો પ્રભાવિત થશે.
આંદોલનકારી ખેડૂતોનું કહેવું છે કે આ ટાવરો અને લાઈનોના કારણે તેમની જમીન ખેતીને લાયક રહેશે નહીં. તેથી તેઓ ‘રાઈટ ઓફ વે’ (માર્ગ અધિકાર) આપવાના બદલામાં બજાર મૂલ્યના ચાર ગણા વળતર ઈચ્છે છે. સરકારના શરૂઆતી પ્રસ્તાવમાં સરકાર દ્વારા નક્કી કરેલ ‘જંત્રી દર’ (સરકારી રેટ) ના બમણા વળતર આપવાનો પ્રસ્તાવ હતો, જે અસલ બજાર ભાવ કરતા ઘણો ઓછો છે.
મોરબી સિવાય આ પ્રોજેક્ટ કચ્છ, જામનગર, દેવભૂમિ દ્વારકા, સુરેન્દ્રનગર, પાટણ અને બનાસકાંઠા જિલ્લાના ખેડૂતોને પણ પ્રભાવિત કરશે.
શુક્રવારે (3 જુલાઈ) જ્યારે મોરબીના 11 ખેડૂતોનું આમરણ અનશન 16માં દિવસમાં પ્રવેશી ચૂક્યું હતું, ત્યારે કૃષિ મંત્રી જીતુ વાઘાણી, ઉર્જા મંત્રી કનુુભાઈ દેસાઈ અને ઉર્જા રાજ્ય મંત્રી મુકેશ પટેલે એક પ્રેસ વાર્તામાં સંશોધિત નીતિની જાહેરાત કરી. આ હેઠળ હવે ખેડૂતોને જંત્રી દરના બદલે બજાર મૂલ્યના બમણા વળતર આપવાની પેશકશ કરવામાં આવી. મંત્રીઓએ તેને ‘નિષ્પક્ષ, પારદર્શી અને બજાર આધારિત’ નીતિ જણાવી.
ખબરો અનુસાર, મંત્રીઓએ એ પણ કહ્યું કે વળતર માટે જમીનના ક્ષેત્રફળની ગણતરી ખેડૂતોના પક્ષમાં બદલવામાં આવી છે. તેમાં ટાવરના આધાર (ફૂટપ્રિન્ટ) ની બંને તરફ એક વધારાનો મીટર જોડવામાં આવ્યો છે અને પૂરી રકમ હવે હપ્તાના બદલે એકમૂશ્ત જ આપવામાં આવશે.
સરકારે એ પણ જાહેરાત કરી કે આગળથી જમીનનું બજાર મૂલ્ય નક્કી કરવા માટે એક નવી સમિતિ બનાવવામાં આવશે, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટર, પ્રભાવિત જમીન માલિકોના પ્રતિનિધિ, ખેડૂતો દ્વારા નિયુક્ત મૂલ્યાંકનકાર અને કંપનીનો એક પ્રતિનિધિ સામેલ હશે.
જોકે, રવિવારે ખેડૂતોનું અનશન 18માં દિવસમાં પ્રવેશ કરી ગયું. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે તેમને મૌખિક આશ્વાસન નહીં, પરંતુ સરકારનો લેખિત આદેશ જોઈએ અને સંશોધિત વળતરમાં પણ વધુ વધારો કરવામાં આવવો જોઈએ.
આ આંદોલન શરૂઆતમાં અલગ-અલગ જગ્યાઓ પર નાના વિરોધ પ્રદર્શનોના રૂપમાં શરૂ થયું હતું, પરંતુ જૂનની શરૂઆતમાં જેટપર ગામમાં સંગઠિત થઈ ગયું. 17 ખેડૂતોએ ‘ઈન્સાનિયતની મોત’ ના પ્રતીક તરીકે પોતાના માથા મુંડાવ્યા અને એવા તખ્તા લઈને પ્રદર્શન કર્યું, જેમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને ‘ગદ્દાર’ કહેવામાં આવ્યા હતા.
ત્યારબાદ તેમણે આમરણ અનશન શરૂ કર્યું. હાલમાં 11 ખેડૂતો હજુ પણ અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાલ પર છે.
15 જૂને કિસાન કોંગ્રેસ અને કિસાન સંઘર્ષ સમિતિના બેનર હેઠળ હજારો ખેડૂતોએ ટ્રેક્ટર, બળદગાડાં, કાર, ટુ-વ્હીલર, બસ અને પદયાત્રા શાંતિપુરા સર્કલથી ગાંધીનગર સુધી કરી હતી.
સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના કોંધ ગામના ખેડૂત અજીત ચૌહાણે ડેક્કન હેરાલ્ડને કહ્યું, ‘આ તાનાશાહીથી ઓછું નથી. મને અત્યાર સુધી વળતરના રૂપમાં એક પૈસો પણ મળ્યો નથી. જ્યારે પણ હું મજૂરોને મારા ખેતરમાં ઘૂસવા પર વાંધો ઉઠાવું છું, તો પોલીસ મને પરેશાન કરે છે. પોલીસ સુરક્ષામાં આ કામ કરાવવામાં આવી રહ્યું છે. મેં મજબૂરીમાં પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઈનો માટે મારી જમીનના સંપાદન પર સહમતી આપી હતી.’
કિસાન નેતાઓએ અદાણી ગ્રુપ સહિત સંબંધિત કંપનીઓ પર જબરદસ્તી વીજળીના થાંભલા લગાવવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે.
અનિશ્ચિતકાલીન અનશન પર બેઠેલા કિસાન નેતા રાકેશ અમૃતિયાએ ગયા અઠવાડિયે ધ ટેલિગ્રાફને કહ્યું, ‘તેઓ વગર કોઈ સલાહ-મશવિરા કર્યા જબરદસ્તી અમારી જમીનમાં ઘૂસી આવ્યા છે અને હવે ઉચિત વળતર આપવા પણ તૈયાર નથી. અમને કોઈ પણ આધારભૂત માળખા પ્રોજેક્ટથી સમસ્યા નથી, પરંતુ આ રીતે નહીં.’
તેમણે ચેતવણી આપતા કહ્યું, ‘આ આંદોલન ગાંધીવાદી સત્યાગ્રહની રીતે ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ જો સરકાર ખેડૂતોને ઉચિત વળતર આપવા માટે નક્કર પગલાં નથી ઉઠાવતી, તો સ્થિતિ બગડી શકે છે અને નિયંત્રણની બહાર પણ જઈ શકે છે.’
બીજી તરફ, અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ લિમિટેડ (AESL) એ પહેલા જાહેર કરેલા એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું, ‘AESL જમીન માલિકો સાથે વાતચીત કરવા અને કાયદા હેઠળ નાગરિક પ્રશાસન દ્વારા નિર્ધારિત ઉચિત વળતર આપવા માટે પૂરી રીતે પ્રતિબદ્ધ છે. પરંતુ કેટલાક સ્વાર્થી તત્વો જમીન માલિકોને ભડકાવી રહ્યા છે.’
ગુજરાત સરકાર દ્વારા સંશોધિત વળતરની જાહેરાત પહેલા એક લેખિત નિવેદનમાં કંપનીએ કહ્યું, ‘કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ અમે જિલ્લા પ્રશાસન પાસેથી જરૂરી નિર્દેશ પ્રાપ્ત કર્યા. તમામ પક્ષો સાથે ઘણા દોરની સુનાવણી બાદ પ્રશાસને વળતર નિર્ધારિત કર્યું અને જરૂર પડવા પર પોલીસ સુરક્ષા સાથે AESL ને કામ જારી રાખવાની મંજૂરી આપી.’
