Anemia in Adolescent Girls Gujarat: તાજેતરમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પબ્લિક હેલ્થ (IIPH) ગાંધીનગર દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ગુજરાતની કિશોરીઓના સ્વાસ્થ્ય અંગે ચોંકાવનારા તારણો સામે આવ્યા છે. રાજ્યના પાંચ જિલ્લાઓમાં કરાયેલા અભ્યાસ મુજબ, ૧૦ થી ૧૯ વર્ષની વયની લગભગ ૩૯.૬ ટકા કિશોરીઓ ઍનીમિયા (લોહીની ઉણપ) થી પીડાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે દર ત્રણમાંથી એક કિશોરીમાં લોહીનું પ્રમાણ ઓછું છે. આ સંશોધન અમદાવાદ, વલસાડ, બનાસકાંઠા, કચ્છ અને જૂનાગઢ જેવા વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારોને આવરી લઈને કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં આદિવાસી અને શહેરી વિસ્તારોમાં ઍનીમિયાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ એટલે કે ૪૬ ટકાથી પણ વધુ જોવા મળ્યું છે.
માત્ર આયર્ન નહીં, વિટામિન્સની ઉણપ પણ મુખ્ય કારણ
સામાન્ય રીતે એવી માન્યતા છે કે માત્ર આયર્નની ઉણપથી જ ઍનીમિયા થાય છે, પરંતુ આ નવા સંશોધનમાં કંઈક અલગ જ બહાર આવ્યું છે. અભ્યાસ મુજબ, ઍનીમિક કિશોરીઓમાંથી ૯૩ ટકામાં વિટામિન D અને ૧૦૦ ટકા કિસ્સામાં વિટામિન Aની ઉણપ જોવા મળી હતી. આ ઉપરાંત વિટામિન B12, ફોલેટ અને ઝિંક જેવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો (Micro-nutrients) ની ખામી પણ લોહીની ઉણપ માટે જવાબદાર છે. ડૉક્ટરોના મતે, માત્ર આયર્નની ગોળીઓ લેવાથી આ સમસ્યા ઉકેલાતી નથી; જો શરીરમાં અન્ય વિટામિન્સની ઉણપ હોય તો આયર્ન યોગ્ય રીતે શોષાતું નથી, જેને પરિણામે હિમોગ્લોબિનનું સ્તર વધતું નથી.
ખોટી આહાર પદ્ધતિ અને જંક ફૂડની માઠી અસર
કિશોરીઓમાં ઍનીમિયા વધવા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ ખોરાકમાં વિવિધતાનો અભાવ અને જંક ફૂડનો વધતો ક્રેઝ છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે માત્ર ૩૮ ટકા કિશોરીઓ જ સમતોલ આહાર લે છે. ઘણા કિસ્સામાં કિશોરીઓ કૅલેરીથી ભરપૂર જંક ફૂડ ખાઈને મેદસ્વી બને છે, પરંતુ તેમના શરીરમાં જરૂરી પોષકતત્ત્વો હોતા નથી. ડૉ. સાલુ ચૌધરી જણાવે છે કે ચા કે કોફી સાથે આયર્નયુક્ત ખોરાક લેવાથી શરીરમાં આયર્ન શોષાતું નથી. જે કિશોરીઓ પોતાના આહારમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, કઠોળ અને સુકો મેવો સામેલ કરે છે, તેમનામાં ઍનીમિયાનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછું જોવા મળ્યું છે.
ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્ય પર જોખમ અને નિવારણના ઉપાયો
કિશોરાવસ્થામાં ઍનીમિયા થવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટે છે અને થાક કે ચક્કર આવવા જેવા લક્ષણો દેખાય છે. જો આ સમસ્યાનું નિવારણ ન કરવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં જ્યારે આ કિશોરીઓ માતા બને છે, ત્યારે માતા મૃત્યુદર અને બાળ મૃત્યુદર વધવાનું જોખમ રહે છે. સરકાર ‘ઍનીમિયા મુક્ત ભારત’ અભિયાન હેઠળ ફોર્ટિફાઈડ ચોખા અને આયર્નની ગોળીઓ આપે છે, પરંતુ પાયાના સ્તરે જાગૃતિ લાવવી અનિવાર્ય છે. બાળપણથી જ સમતોલ આહારની ટેવ પાડવી અને જંક ફૂડના સ્થાને પરંપરાગત પોષણયુક્ત ખોરાક અપનાવવો એ જ આ ગંભીર બીમારી સામે લડવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
