Bio-Methanol Plant Kutch: કચ્છ જિલ્લામાં વર્ષોથી ખેતી અને સ્થાનિક જૈવ વિવિધતા માટે માથાના દુખાવા સમાન બનેલો ‘ગાંડો બાવળ’ (Prosopis juliflora) હવે ઊર્જાના સ્ત્રોત તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારના વહાણવટા મંત્રાલય હેઠળની દીનદયાલ પોર્ટ ઓથોરિટી (DPA) એ કંડલા ખાતે એક અત્યાધુનિક પ્લાન્ટ સ્થાપવાની જાહેરાત કરી છે, જ્યાં આ ગાંડા બાવળમાંથી ‘બાયો-મિથેનોલ’ નામનું સ્વચ્છ ઈંધણ બનાવવામાં આવશે. અત્યાર સુધી જે બાવળનો ઉપયોગ માત્ર બળતણ કે કોલસો બનાવવા માટે થતો હતો, તે હવે દરિયાઈ જહાજોના એન્જિન ચલાવવા માટે વપરાશે. આ માટે પુણેની એક ખાનગી કંપનીને કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવ્યો છે અને જાન્યુઆરી 2027 સુધીમાં આ પ્લાન્ટ કાર્યરત થઈ જવાની શક્યતા છે.
થર્મોકેમિકલ પ્રક્રિયા દ્વારા ઈંધણનું ઉત્પાદન (Bio-Methanol Plant Kutch)
ગાંડા બાવળમાંથી મિથેનોલ બનાવવાની પ્રક્રિયા વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનો અદભૂત સમન્વય છે. આ માટે ગેસીફાયર પ્લાન્ટમાં બાવળના લાકડાં અને ખેતીના અવશેષોને ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં ગરમ કરવામાં આવે છે, જેને કારણે ‘સીન ગેસ’ (Syngas) ઉત્પન્ન થાય છે. આ ગેસમાં કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને હાઈડ્રોજન મુખ્ય ઘટકો હોય છે. ત્યારબાદ આ ગેસમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરી રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા તેને પ્રવાહી મિથેનોલમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રવાહી મિથેનોલ ગ્રીન ફ્યુઅલ તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે તેના દહનથી પરંપરાગત બંકર ઓઈલની સરખામણીએ કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું ઉત્સર્જન ઘણું ઓછું થાય છે.
વૈશ્વિક પર્યાવરણીય નિયમો અને મિથેનોલની માંગ (Bio-Methanol Plant Kutch)
વહાણવટા ઉદ્યોગમાં મિથેનોલનો ઉપયોગ વધવાનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય નિયમો છે. યુરોપિયન યુનિયન દ્વારા જહાજોના પ્રદૂષણ પર કડક મર્યાદાઓ લાદવામાં આવી છે, જેને કારણે શિપિંગ કંપનીઓ હવે સ્વચ્છ ઈંધણ તરફ વળી રહી છે. કંડલા પોર્ટ દર મહિને હજારો ટન ઈંધણ જહાજોને પૂરું પાડે છે, તેથી ભવિષ્યની માંગને પહોંચી વળવા આ પ્રોજેક્ટ અત્યંત મહત્વનો છે. ઘણા આધુનિક જહાજોમાં હવે ‘ડ્યુઅલ ફ્યુઅલ’ એન્જિન હોય છે જે મિથેનોલથી ચાલી શકે છે. આ પ્લાન્ટ દ્વારા દૈનિક પાંચ મેટ્રિક ટન બાયો-મિથેનોલનું ઉત્પાદન કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે, જે ભારતને ગ્રીન શિપિંગના નકશા પર અંકિત કરશે.
જૈવ વિવિધતા અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને ફાયદો (Bio-Methanol Plant Kutch)
નિષ્ણાતોના મતે, ગાંડા બાવળ એ એક આક્રમણકારી પ્રજાતિ છે જે સ્થાનિક વૃક્ષો અને ઘાસને ઉગવા દેતી નથી. મિથેનોલ બનાવવા માટે જો આ બાવળનું વિવેકપૂર્ણ છેદન કરવામાં આવે, તો કચ્છની મૂળ જૈવ વિવિધતા ફરીથી ખીલી ઉઠશે અને વન્યજીવો માટે કુદરતી ઘાસિયા મેદાનો તૈયાર થશે. કચ્છ અને પાટણ જિલ્લામાં કરોડોની સંખ્યામાં આવા વૃક્ષો ઉપલબ્ધ છે, જે આ પ્લાન્ટ માટે જરૂરી કાચો માલ સતત પૂરો પાડી શકે તેમ છે. આ પ્રોજેક્ટથી માત્ર પર્યાવરણને જ ફાયદો નથી, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીની તકો પણ ઉભી થશે. આમ, એક સમયની સમસ્યા ગણાતો ગાંડો બાવળ હવે કચ્છના વિકાસ અને પર્યાવરણ રક્ષણ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.
આ પણ વાંચો: Pro Bono Legal Aid: “પ્રો બોનો” થી મળે છે મફત ન્યાય… જાણો તેના અધિકારો, કાયદા અને મહત્વના કેસો – Newz Cafe
