Gujarat Police Double Standard Policy: રાજ્ય સરકાર દ્વારા ગુજરાતમાં ચુસ્ત અને કડક દારૂબંધી હોવાના અવારનવાર મોટા દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ વર્તમાન સમયમાં ગૃહ વિભાગની એક અત્યંત વિચિત્ર અને પક્ષપાતી નીતિને કારણે કાયદાના શાસન સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. કાયદાના જાણકારો અને જનતામાં એક જ સવાલ ચર્ચાના ચગડોળે ચડ્યો છે કે, “શું દારૂનો નશો અને પકડાયેલા જથ્થાની ગંભીરતા માત્ર રેડ પાડનારી એજન્સી જોઈને બદલાઈ જાય છે?” ગાંધીના ગુજરાતને નશામુક્ત રાખવાના આશય વચ્ચે ગૃહ વિભાગની આ બેવડી નીતિના કારણે સામાન્ય પ્રજામાં પોલીસ તંત્રની નિષ્પક્ષતા પ્રત્યે ભારે રોષ અને અવિશ્વાસ જોવા મળી રહ્યો છે.
SMC અને LCB-SOG ની કાર્યવાહી વચ્ચે આભ-જમીનનો તફાવત
રાજ્યમાં હાલમાં એક અલિખિત કે પક્ષપાતી નિયમ એવો ચાલી રહ્યો છે કે, જો કોઈ સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનની હદમાંથી ‘સ્ટેટ મોનિટરિંગ સેલ’ (SMC) ની ટીમ દારૂનો મોટો જથ્થો પકડી પાડે, તો ગૃહ વિભાગ તાત્કાલિક એક્શનમાં આવે છે. જે-તે પોલીસ મથકના જવાબદાર પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર (PI) કે સબ-ઇન્સ્પેક્ટર (PSI) ને તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવે છે. પરંતુ, આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે જો એ જ વિસ્તારમાંથી, એ જ ગેરકાયદેસર દારૂનો જથ્થો સ્થાનિક ગુના શોધક શાખા (LCB) કે સ્પેશિયલ ઓપરેશન ગ્રુપ (SOG) દ્વારા પકડવામાં આવે, તો સ્થાનિક પોલીસ સામે કોઈ જ કડક પગલાં લેવામાં આવતા નથી! આ તે કેવો કાયદો અને આ તે કેવી નીતિ, તે સમજવામાં કાયદાના નિષ્ણાતો પણ થાપ ખાઈ રહ્યા છે.
ભ્રષ્ટાચારને છાવરતી અને માનીતાઓને બચાવતી છટકબારી
જનતા વહીવટી તંત્રને ખૂબ જ વેધક સવાલ પૂછી રહી છે કે, દારૂનો જથ્થો ગેરકાયદેસર છે અને તે સ્થાનિક પોલીસની નાક નીચેથી જ વહેંચાતો હતો, તો પછી પકડનારી એજન્સીના આધારે જવાબદારી કેમ નક્કી થાય છે? જો સ્ટેટ મોનિટરિંગ સેલ દારૂ પકડે તો જ સ્થાનિક પોલીસની નિષ્ક્રિયતા કે હપ્તાખોરી સાબિત થાય અને તો જ સસ્પેન્શન થાય, એ ક્યાનો ન્યાય છે? જ્યારે LCB કે SOG દારૂ પકડે છે ત્યારે બધું જ ‘મેનેજ’ થઈ જતું હોવાની લોકચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું છે. સ્થાનિક એજન્સીઓ દારૂ પકડે તેનો સીધો અર્થ એ જ થાય છે કે સ્થાનિક થાણાના અધિકારીઓ કાં તો ઊંઘતા ઝડપાયા છે અથવા તેમની સીધી મિલીભગત છે. છતાં, આવા કિસ્સાઓમાં ઉચ્ચ સ્તરે બેઠેલા આકાઓ નારાજ ન થાય તે માટે માનીતા અધિકારીઓને સસ્પેન્શનની સજામાંથી બચાવી લેવાની આ છૂપી ગોઠવણ કાયદાના લીરેલીરા ઉડાડી રહી છે.
‘જો અને તો’ ની રમતમાં આર્થિક અને રાજકીય ગણિત સક્રિય
પોલીસ વિભાગમાં ચાલતી આ ‘જો અને તો’ વાળી પક્ષપાતી નીતિ પાછળ બહુ મોટું આર્થિક અને રાજકીય ગણિત કામ કરતું હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. ગૃહ વિભાગના પોતાના જ સત્તાવાર નિયમો સ્પષ્ટ કહે છે કે, જો કોઈ પણ વિસ્તારમાં કોઈ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ કે દારૂનો અડ્ડો ચાલતો હોય તો તેની પ્રાથમિક અને નૈતિક જવાબદારી સ્થાનિક પોલીસની જ બને છે. પરંતુ વાસ્તવિકતામાં અહીં એજન્સીઓ વચ્ચે “ક્રેડિટ વોર” અને “સેટિંગ” નું એક મોટું નેટવર્ક રમાઈ રહ્યું છે. જનતાનું કહેવું છે કે દારૂ ભલે ગમે તે એજન્સી પકડે, ગુનો તો એ જ રહે છે, તો પછી સજાની જોગવાઈ એજન્સીનું નામ જોઈને કેમ બદલાઈ જાય? આ નીતિ સીધી રીતે જ ભ્રષ્ટ અધિકારીઓને સેફ પેસેજ આપવાનું કામ કરે છે.
સિસ્ટમ સામે સામાન્ય જનતાના સળગતા સવાલો
આ સમગ્ર ગોઠવણથી ત્રસ્ત નાગરિકો હવે સરકાર સામે ખુલ્લા સવાલો પૂછી રહ્યા છે: શું LCB કે SOG દ્વારા કરાતી દારૂની રેડ માત્ર ઉપરી અધિકારીઓને ‘આંકડો’ બતાવવા અને સ્થાનિક PI ની ખુરશી સલામત રાખવા માટેની કોઈ ફિક્સિંગ ફાઈટનો ભાગ છે? ગાંધીના ગુજરાતમાં કાયદો અને નિયમો બધા માટે સમાન છે કે પછી કઈ એજન્સી દરોડો પાડે છે તેના આધારે ગુનેગાર અધિકારીની સજા નક્કી થાય છે? રાજ્યનું ગૃહ મંત્રાલય આ પ્રકારની ઉઘાડી પક્ષપાતી અને કાયદાના ધજાગરા ઉડાડતી વ્યવસ્થા સામે ક્યારે લાલ આંખ કરીને કડક આદેશો જાહેર કરશે?
સમાન જવાબદારી અને કડક પગલાંની તાતી જરૂરિયાત
જો સરકાર ખરેખર ગુજરાતમાં દારૂબંધીના કાયદાનું પાલન કરાવવા બાબતે સહેજ પણ ગંભીર હોય, તો સમગ્ર રાજ્ય પોલીસ તંત્ર માટે એક જ સરખો નિયમ હોવો અત્યંત અનિવાર્ય છે. નિયમ એવો હોવો જોઈએ કે દારૂ ભલે SMC પકડે, LCB પકડે, SOG પકડે કે ખુદ જનતા પકડે, તેની સીધી જવાબદારી જે-તે વિસ્તારની સ્થાનિક પોલીસની જ નક્કી થવી જોઈએ અને શિક્ષાત્મક પગલાં પણ ભેદભાવ વગર સમાન હોવા જોઈએ. જો આ બેવડી નીતિ પર તાત્કાલિક રોક લગાવવામાં નહીં આવે, તો દારૂબંધી માત્ર કાગળ પરની વાતો બનીને રહી જશે અને ખાખી વર્દી પર લાગેલા ભ્રષ્ટાચારના ડાઘ ક્યારેય ભૂંસાશે નહીં. હવે જોવાનું એ રહે છે કે આ ખુલ્લેઆમ ચાલતી બેવડી નીતિના નાટક પર ગૃહ વિભાગ ક્યારે કાયમી પડદો પાડે છે.
