Dr Ambedkar First Gujarati Biography: ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના જીવન પર લખાયેલું સૌથી પ્રથમ જીવનચરિત્ર ગુજરાતી ભાષામાં હતું, જે વર્ષ ૧૯૪૦માં પ્રકાશિત થયું હતું. ‘ડૉ. બી. આર. આંબેડકર એસ્કવાયર’ શીર્ષક ધરાવતું આ પુસ્તક બાબાસાહેબના નિધનના ૧૬ વર્ષ પહેલાં તેમની હયાતીમાં જ લખાયું હતું. આ પુસ્તકની સૌથી ખાસ વાત એ હતી કે તે સમયે તેની કોઈ કિંમત રાખવામાં આવી નહોતી, તેને ‘અમૂલ્ય’ ગણીને લોકોમાં મફત વહેંચવામાં આવ્યું હતું. આ જીવનચરિત્ર દ્વારા ગુજરાત અને દેશના લોકોને બાબાસાહેબના પ્રખર પાંડિત્ય અને તેમના સંઘર્ષોથી પરિચિત કરાવવાનો મુખ્ય હેતુ હતો.
પુસ્તક પાછળના લેખકો અને સહયોગીઓનું યોગદાન
આ ઐતિહાસિક પુસ્તકના મૂળ લેખક અમદાવાદના યુ.એમ. સોલંકી હતા, જેઓ વ્યવસાયે લેખક નહોતા પરંતુ આંબેડકરી ચળવળના સમર્પિત કાર્યકર હતા. આ કાર્યમાં તેમને કરશનદાસ લેઉઆ (પ્રકાશક) અને કાનજીભાઈ બેચરદાસ દવેનો મોટો સહયોગ મળ્યો હતો. કાનજીભાઈએ આ પુસ્તક છપાવવા માટે આર્થિક મદદ કરી હતી. પુસ્તક તૈયાર કરવા માટે લેખકે બાબાસાહેબના જીવનના સત્ય પ્રસંગો અને ‘કુમાર’ માસિકમાં છપાયેલી વિગતોનો આધાર લીધો હતો. આ પુસ્તક ગુજરાતી અને અંગ્રેજી એમ બંને ભાષામાં સામસામેના પાના પર છાપવામાં આવ્યું હતું, જેથી વધુમાં વધુ લોકો તેને વાંચી શકે.
જીવનચરિત્રમાં સમાવિષ્ટ મહત્વની ઘટનાઓ અને વિચારો
વર્ષ ૧૯૪૦માં લખાયેલું હોવાથી આ પુસ્તકમાં બાબાસાહેબના પ્રારંભિક જીવન અને સામાજિક આંદોલનો પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ખાસ કરીને નાસિકના યેવલા ખાતે તેમણે કરેલી ઐતિહાસિક જાહેરાત – “હું હિંદુ તરીકે જન્મ્યો છું પણ હિંદુ તરીકે મરીશ નહીં” – થી આ પુસ્તકની શરૂઆત થાય છે. આ સિવાય લાહોરના ‘જાત-પાત તોડક મંડળ’નો પ્રસંગ, મહાત્મા ગાંધી સાથેના તેમના વૈચારિક મતભેદો અને બાબાસાહેબની અમદાવાદ મુલાકાતનું સવિસ્તાર વર્ણન આ પુસ્તકમાં જોવા મળે છે. લેખકે અત્યંત શાલિન ભાષામાં અસ્પૃશ્યતાની બદીની ટીકા કરી બાબાસાહેબની વિચારધારાને રજૂ કરી છે.
પુનઃપ્રકાશન અને વર્તમાન સમયમાં તેની પ્રસ્તુતતા
બાબાસાહેબના આ પ્રથમ જીવનચરિત્રને દાયકાઓ બાદ ડૉ. અમિત પ્રિયદર્શી જ્યોતિકરે સંપાદિત કરીને ફરી પ્રકાશિત કર્યું છે. આ કાર્યમાં મહારાષ્ટ્રના જાણીતા આંબેડકરવાદી લેખક વિજય સુરવાડેનો મહત્વનો ફાળો રહ્યો છે, જેમણે ૧૯૯૩માં સચવાયેલી આ પુસ્તકની દુર્લભ ફોટોકોપી પૂરી પાડી હતી. ભલે આજે બાબાસાહેબ પર સેંકડો પુસ્તકો લખાયા હોય, પરંતુ તેમની હયાતીમાં અને માતૃભાષા ગુજરાતીમાં લખાયેલું આ પ્રથમ પુસ્તક એક અમૂલ્ય વારસો છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે જ્યારે સંસાધનો ઓછા હતા, ત્યારે પણ ગુજરાતના કાર્યકરોએ બાબાસાહેબના સંદેશને ફેલાવવા માટે કેટલી જહેમત ઉઠાવી હતી.
