Lowest tender Gujarat: ‘સૌથી સસ્તું ટેન્ડર’ પાસ કરવાથી જનતાને ખરેખર ફાયદો થાય છે? કે સસ્તા કામની કિંમત અંતે જનતાએ ચૂકવવી પડે છે?
સરકારી અને મહાનગરપાલિકાના વિકાસ કામોમાં એક સામાન્ય સિસ્ટમ છે—સૌથી ઓછી બોલી એટલે L1 અને L1 એટલે કામ આપવાનું.
સાંભળવામાં આ સિસ્ટમ ખૂબ સારી લાગે છે.
જનતાના પૈસા બચ્યા…
સરકારનો ખર્ચ ઘટ્યો…
કામ સસ્તામાં થઈ ગયું…
પરંતુ અહીં એક ગંભીર સવાલ છે
જો કોઈ કોન્ટ્રાક્ટર કામનો વાસ્તવિક ખર્ચ કરતાં અસામાન્ય રીતે ઓછા દરે ટેન્ડર ભરે, તો તે કામમાં ગુણવત્તા કેવી રીતે જાળવી શકશે?
ધારો કે કોઈ કામનો સરકારી અંદાજ ₹10 કરોડ છે.
એક કોન્ટ્રાક્ટર ₹9.80 કરોડમાં કામ કરવા તૈયાર છે—સ્વાભાવિક રીતે સ્પર્ધા છે.
પરંતુ જો કોઈ ₹7 કરોડમાં કામ કરવાની ઓફર કરે તો?
એટલે શું જનતાને ₹3 કરોડનો સીધો ફાયદો?
જરૂરી નથી.
કારણ કે કોન્ટ્રાક્ટરને પણ મજૂરી, સિમેન્ટ, સ્ટીલ, ડામર, મશીનરી, પરિવહન, GST, ઓવરહેડ અને અન્ય ખર્ચ ચૂકવવાના છે. તેની ઉપર નફો પણ રહેવાનો છે.
તો પછી સવાલ થાય—
આટલો ઓછો દર આપીને કામ થશે કેવી રીતે?
અહીંથી જ ગુણવત્તાનો સવાલ ઊભો થાય છે.
🔴 મટિરિયલની ગુણવત્તામાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે?
🔴 જરૂરી જથ્થા કરતાં ઓછું મટિરિયલ વપરાય તેવી શક્યતા છે?
🔴 કામની જાડાઈ, મજબૂતી કે સ્પેસિફિકેશનમાં સમાધાન થવાની શક્યતા છે?
🔴 ઓછા ખર્ચે કામ પૂરું કરવા માટે ગુણવત્તા કરતાં ખર્ચ ઘટાડાને પ્રાધાન્ય મળે તેવી શક્યતા છે?
અને સૌથી મોટો સવાલ—
‘સસ્તું ટેન્ડર’ પાસ કરાવીને આજે કરોડો બચાવ્યા… પરંતુ આવતીકાલે એ જ રસ્તો તૂટી જાય, ડ્રેનેજ ફરી ખોદવું પડે કે બ્રિજની મરામત કરવી પડે તો વધારાનો ખર્ચ કોણ કરશે?
ફરી જનતા.
એટલે મુદ્દો માત્ર “કોણે સૌથી ઓછું ટેન્ડર ભર્યું?” એ નથી.
મુદ્દો એ પણ છે કે—
“સૌથી ઓછા દરે કામ કરનાર કોન્ટ્રાક્ટર આ કામ ગુણવત્તા સાથે કેવી રીતે પૂર્ણ કરશે?”
ટેન્ડર આપતી વખતે માત્ર L1 જોવાને બદલે ટેકનિકલ ક્ષમતા, અગાઉના કામની ગુણવત્તા, નાણાકીય ક્ષમતા, વાસ્તવિક ખર્ચ, અસામાન્ય રીતે ઓછા દરની તપાસ અને ગુણવત્તાની કડક દેખરેખ પણ એટલી જ મહત્વની હોવી જોઈએ.
કારણ કે…
સસ્તું કામ હંમેશા સસ્તું પડતું નથી.
ક્યારેક શરૂઆતમાં બચાવેલા કરોડો રૂપિયા કરતાં પછીની મરામતનો ખર્ચ અનેકગણો વધી શકે છે.
વિકાસ કામમાં જનતાને સસ્તી કિંમત નહીં,
સસ્તી સાથે મજબૂત અને ટકાઉ ગુણવત્તા જોઈએ.
NewzCafeનો સવાલ:
‘Lowest Tender’ એટલે ખરેખર ‘Best Tender’ છે?
કે પછી સસ્તું ટેન્ડર પાસ કરવાની દોડમાં ક્યાંક શહેરના રસ્તા, ડ્રેનેજ અને અન્ય વિકાસ કામોની ગુણવત્તા જોખમાઈ રહી છે?
જાહેર પૈસા બચાવવા જરૂરી છે…
પણ જાહેર પૈસાથી બનેલું કામ ટકાઉ બનાવવું એ પણ એટલું જ જરૂરી છે.
Lowest tender Gujarat, L1 tender process, government tender quality, municipal tender Gujarat, AMC tender process, RMC tender process, SMC tender process, Ahmedabad development work, Rajkot development work, Surat development work, tender quality issue, lowest bid tender, government construction quality, public money Gujarat, municipal corporation tender, Gujarat government tender
