MK Das Gujarat Chief Secretary: સંઘ લોકસેવા આયોગ (UPSC) ની પરીક્ષા પાસ કરીને આઈએએસ (IAS) બનનાર દરેક અધિકારીનું સપનું હોય છે કે તે પોતાના કેડરમાં સર્વોચ્ચ પોસ્ટ સુધી પહોંચે. બિહારના દરભંગાથી આવતા ૧૯૯૦ બેચના આઈએએસ મનોજ કુમાર દાસ (એમ. કે. દાસ) ની વાર્તા પણ કંઈક આવી જ છે. દરભંગામાં ૧૨મા ધોરણ સુધી ભણ્યા પછી દાસે કોમ્પ્યુટર સાયન્સનો અભ્યાસ આઈઆઈટી ખડગપુરથી પૂર્ણ કર્યો. ત્યારબાદ તેઓ સિવિલ સેવામાં આવ્યા. એમ. કે. દાસ હાલમાં ગુજરાતના ચીફ સેક્રેટરી છે. જ્યારે તેમણે ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં મુખ્ય સચિવનું દાયિત્વ સંભાળ્યું હતું, ત્યારે એવું માનવામાં આવતું હતું કે દાસે તેમના સર્વિસ પિરિયડમાં લાંબા સમય સુધી મોટા પોર્ટફોલિયો સાંભળ્યા છે, તેથી સોશિયલ સેક્ટર તેમના માટે એક પડકાર સમાન હશે, પરંતુ ગવર્નન્સની ઊંડી સમજ ધરાવતા દાસ રાજકીય જરૂરિયાતોને જાણે છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ સરકારમાં નવા ‘મિસ્ટર ભરોસેમંદ’ બનીને ઉભરી આવ્યા છે.
આલોચકોને સાબિત કર્યા ખોટા
ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વવાળી સરકારમાં વહીવટી વ્યવસ્થા સંભાળી રહેલા ચીફ સેક્રેટરી એમ. કે. દાસે તેમના છેલ્લા નવ મહિનાના કાર્યકાળમાં આલોચકોને ખોટા સાબિત કર્યા છે. તેઓ ગુજરાતમાં જ્યાં પીએમ મોદી અને સીએમ ભૂપેન્દ્ર પટેલના વિઝન મુજબ માત્ર નવી-નવી પોલિસી દ્વારા ગવર્નન્સના ફ્રેમવર્કને મજબૂત કરી રહ્યા છે, એટલું જ નહીં પરંતુ સરકારના સોશિયલ સેક્ટર સાથે જોડાયેલા ફ્લેગશિપ કાર્યક્રમોને તેઓ નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા માટે ઉત્સુક છે. એમ. કે. દાસે ગુજરાતમાં શાળાઓમાં ડ્રોપ-આઉટ અને બાળકોના કુપોષણ સામે નિર્ણાયક જંગ છેડ્યો છે. તેઓ એવી કોશિશમાં લાગેલા છે કે કુપોષણને બિલકુલ ખતમ કરવામાં આવે. માત્ર એટલું જ નહીં, ડ્રોપ-આઉટનું નામનિશાન પણ ખતમ કરીને ક્વોલિટી એજ્યુકેશન તરફ આગળ વધવામાં આવે.
દાસનું થ્રી-ઈ (3E) ફોર્મ્યુલા
એમ. કે. દાસ કહે છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ૨૦૪૭ના વિઝનમાં આજના બાળકોની મોટી ભૂમિકા રહેવાની છે. રાજ્યમાં શાળા પ્રવેશોત્સવ (સ્કૂલમાં પ્રવેશના મોકા પર થતો રાજ્યવ્યાપી કાર્યક્રમ) ને તેઓ મજૂરોના બાળકો સુધી લઈ જવામાં સફળ રહ્યા છે. એમ. કે. દાસ તેમની એનર્જીનો શ્રેય સરકારને આપે છે. તેમનું કહેવું છે કે ન તો તેઓ (સરકાર) થાકે છે અને ન અમે થાકીએ છીએ, કારણ કે સરકારનું ફોકસ ઈનોવેશન અને સામાન્ય લોકોનું જીવન સરળ બનાવવા પર છે. ગાંધીનગરમાં બેસીને પીએમ મોદી અને સીએમ ભૂપેન્દ્ર પટેલના વિઝનને જમીન પર ઉતારી રહેલા એમ. કે. દાસ સામાન્ય રીતે મીડિયાથી દૂર રહે છે. તેમણે કહ્યું કે આઈએએસ તરીકે મારું કર્તવ્ય છે કે સરકારની નીતિઓનો લાભ જરૂરિયાતમંદને મળે. એમ. કે. દાસ ગવર્નન્સના થ્રી-ઈ (3E) ફોર્મ્યુલા પર વિશ્વાસ રાખે છે. જેમાં થ્રી-ઈનો મતલબ- ઈફેક્ટિવ (Effective), ઈફિશિયન્ટ (Efficient) અને ઈઝી (Easy) છે. દાસે ગુજરાતમાં સિવિલ સેવાની શરૂઆત ડભોઈના એસડીએમ (SDM) તરીકે કરી હતી. ત્યારબાદ તેઓ કેટલાક અન્ય પદો પર રહ્યા. જ્યારે ૨ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૭ના રોજ જૂનાગઢથી અલગ થઈને પોરબંદર જિલ્લો બન્યો, ત્યારે એમ. કે. દાસ ત્યાંના કલેક્ટર બન્યા.
બે વાર સંભાળ્યું સીએમઓ (CMO)
ત્યારબાદ એમ. કે. દાસે બનાસકાંઠા અને સુરતના જિલ્લા કલેક્ટર સાથે સુરત અને વડોદરાના મ્યુનિસિપલ કમિશનર તરીકે કામ કર્યું. વડોદરા શહેરમાં તેમના મ્યુનિસિપલ કમિશનર તરીકેના કાર્યકાળને આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે. તેઓ આખા પાંચ વર્ષ મ્યુનિસિપલ કમિશનર રહ્યા. એમ. કે. દાસ કેન્દ્રમાં તેમની ડેપ્યુટેશનમાં મહત્વની જવાબદારીઓ સંભાળી ચૂક્યા છે. તેઓ ગૃહ મંત્રાલયમાં ડાયરેક્ટર જમ્મુ એન્ડ કાશ્મીર અફેર્સ તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે. ગુજરાતમાં દાસે ઈન્ડસ્ટ્રી અને માઈનિંગ વિભાગમાં પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરીની સાથે રેવન્યુ, પોર્ટસ એન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ, પંચાયત અને ગ્રામીણ વિકાસ તથા ગૃહ વિભાગોમાં એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી જેવી વરિષ્ઠ ભૂમિકાઓ પણ ભજવી છે. માત્ર એટલું જ નહીં, તેમને બે વાર મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયમાં કામ કરવાની તક મળી છે. તેઓ ૨૦૧૭-૨૦૨૧ અને ૨૦૨૪-૨૦૨૫ સુધી મુખ્યમંત્રીના એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી રહ્યા. એમ. કે. દાસ કહે છે કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સામાન્ય લોકોની સગવડ માટે થવો જોઈએ. ગુજરાત સરકારના આ જ વિઝન મુજબ રાજ્યમાં તમામ સર્ટિફિકેટને ઓનલાઈન કરી દેવામાં આવ્યા છે. માત્ર એટલું જ નહીં, તેના માટે જરૂરી દસ્તાવેજોને ઘટાડીને ઓછા કરી દેવામાં આવ્યા છે.
કોણ છે એમ. કે. દાસ?
મનોજ કુમાર દાસ (MK Das) મૂળરૂપે બિહારના દરભંગાના રહેવાસી છે. ૨૦ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૬ના રોજ જન્મેલા દાસ ૨૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૯૦ના રોજ સિવિલ સેવામાં આવ્યા હતા. તેઓ ૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫થી ગુજરાતના મુખ્ય સચિવ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
પોલિસી ફ્રેમવર્ક મજબૂત કરવા પર ફોકસ
એમ. કે. દાસ વિકસિત ભારત ૨૦૪૭માં ગુજરાતની મજબૂત સ્થિતિ માટે એમ. કે. દાસ આ દિવસોમાં પોલિસી ફ્રેમવર્કને મજબૂત કરવામાં લાગેલા છે. દાસના ચીફ સેક્રેટરી બન્યા પછી ગુજરાત સરકારે નવ મહિનામાં પાંચ પોલિસી લોન્ચ કરી છે. જેમાં હાલમાં લોન્ચ થયેલી વિકસિત ગુજરાત ડેટા સેન્ટર પોલિસી ૨૦૨૬-૨૯ સામેલ છે, જેની ઘણી ચર્ચા થઈ રહી છે. આ પોલિસીનો લક્ષ્ય ગુજરાતને દેશનું પ્રમુખ ડેટા સેન્ટર, ક્લાઉડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) હબ બનાવવાનો છે. એવી સંભાવના છે કે ગુજરાતને ટૂંક સમયમાં ગ્રીન એનર્જી અને હાઈડ્રોજન પોલિસી પણ જલ્દી મળી શકે છે.
વિકસિત ગુજરાત ઈન્ડસ્ટ્રિયલ પોલિસી ૨૦૨૬
ગુજરાત ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર પોલિસી ૨૦૨૫-૩૦
ગુજરાત એક્સપોર્ટ પોલિસી ૨૦૨૫
ગુજરાત ઈન્ટીગ્રેટેડ રિન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી ૨૦૨૫
દાસે કે. કૈલાશનાથનની કમી વર્તાવા દીધી નથી
એમ. કે. દાસનો કાર્યકાળ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ના અંતમાં પૂરો થશે. એમ. કે. દાસે જે રીતે કામ કર્યું છે, ત્યારબાદ પાવર કોરિડોરમાં ચર્ચા છે કે તેમણે ગુજરાતમાં લાંબા સમય સુધી તૈનાત રહેલા કે. કૈલાશનાથનની કમી વર્તાવા દીધી નથી. કે. કૈલાશનાથન ઓગસ્ટ, ૨૦૨૪માં પુડુચેરીના એલજી (LG) બનાવવામાં આવ્યા હતા. માત્ર એટલું જ નહીં, મોટાભાગના મોટા પોર્ટફોલિયો સંભાળનાર દાસે સોશિયલ સેક્ટર પર માત્ર ફોકસ જ નથી બતાવ્યું, પરંતુ તેઓ ગુજરાત સરકારના વિઝન મુજબ જૂની સિદ્ધિઓને નવી ઊંચાઈઓ સુધી લઈ જવાની કોશિશમાં લાગેલા છે. હવે જોવાનું છે કે વાઈબ્રન્ટ સમિટ ૨૦૨૭ પહેલા નિવૃત્તિની ઉંબરે ઉભેલા દાસની પારી કેટલી લાંબી હોય છે. તેમના ઉત્તરાધિકારી તરીકે આઈએએસ જયંતી એસ. રવિને જોવામાં આવી રહ્યા છે. તેઓ ૧૯૯૧ બેચના આઈએએસ છે.
