Pirana Garbage Dump Ahmedabad: અમદાવાદના પીરાણા સોલિડ વેસ્ટ ડમ્પિંગ સાઇટની સ્થિતિ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવી છે. ચોમાસાના વરસાદ વચ્ચે કચરાના વિશાળ પહાડો, ગંદકી, દુર્ગંધ, ઝેરી ધુમાડો અને કીચડ વચ્ચે રોજિંદી મજૂરી માટે કામ કરતા શ્રમિકોનું જીવન શહેરના વિકાસના દાવાઓ સામે અનેક સવાલો ઊભા કરે છે. અહીં કામ કરતા લોકો દરરોજ માત્ર થોડા રૂપિયા કમાવવા માટે જીવના જોખમે કચરામાંથી લોખંડ અને અન્ય ભંગાર એકત્રિત કરે છે.
ચોમાસામાં કચરાના પહાડ વધુ જોખમી બન્યા
વરસાદી મોસમમાં પીરાણાની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની જાય છે. કચરાના ઢગલાઓ વચ્ચે પાણી ભરાઈ જવાથી કીચડ, ગંદકી અને દુર્ગંધ અસહ્ય બની જાય છે. કચરામાં પગ મૂકવો પણ મુશ્કેલ બને છે, છતાં અનેક શ્રમિકો રોજી-રોટી માટે આ જ સ્થળે કલાકો સુધી કામ કરે છે.
સ્થાનિકોનું કહેવું છે કે વરસાદ દરમિયાન કચરામાંથી નીકળતું દૂષિત પાણી અને ગંદકી આરોગ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઉભું કરે છે. છતાં આ લોકો પાસે જીવનનિર્વાહ માટે બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી.
300 રૂપિયાની દિહાડી માટે જીવ જોખમમાં
પીરાણામાં કામ કરતા મોટા ભાગના લોકો કચરામાંથી લોખંડ, પ્લાસ્ટિક અને અન્ય ઉપયોગી સામગ્રી અલગ કરીને ભંગાર વેપારીઓને વેચે છે. દિવસભરની મહેનત બાદ તેમને અંદાજે 300થી 500 રૂપિયા જેટલી આવક થાય છે.
ઘણા શ્રમિકોનું કહેવું છે કે તેઓ પહેલાં કંપનીઓમાં મજૂરી કરતા હતા, પરંતુ ઉંમર વધતાં રોજગાર ગુમાવી દીધો. હવે પરિવાર ચલાવવા માટે કચરાના પહાડ પર કામ કરવું તેમની મજબૂરી બની ગયું છે.
દુર્ગંધ અને ઝેરી વાતાવરણ વચ્ચે જીવન
પીરાણા વિસ્તારમાં સતત ફેલાતી દુર્ગંધ, કચરામાંથી નીકળતો ધુમાડો અને પ્રદૂષિત વાતાવરણ અહીં રહેતા લોકો માટે રોજિંદી વાસ્તવિકતા બની ગયા છે. કાગડા, ગીધ, કુતરાં અને અન્ય પ્રાણીઓ પણ કચરામાં ખોરાક શોધતા જોવા મળે છે.
સ્થાનિકો જણાવે છે કે વર્ષો સુધી આવી સ્થિતિમાં રહેતાં તેઓને હવે આ વાતાવરણની આદત પડી ગઈ છે, પરંતુ નવા આવનાર લોકો માટે અહીં થોડો સમય ઉભા રહેવું પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
કચરો માત્ર સરકારનો નહીં, સમાજનો પણ પ્રશ્ન
પીરાણામાં પહોંચતો કચરો માત્ર ઘરેલુ કચરો નથી. તેમાં રહેણાંક વિસ્તારો, ઓફિસો, હોસ્પિટલો, ઔદ્યોગિક એકમો અને બાંધકામ સાઇટ્સમાંથી આવતો કચરો પણ સામેલ હોય છે. કેટલીક વખત બાયોમેડિકલ વેસ્ટ પણ અહીં જોવા મળતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, જે આરોગ્ય માટે વધુ જોખમી બની શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઘરમાંથી કચરાનું યોગ્ય વિભાજન ન થવાથી સમગ્ર સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ પર વધારાનો ભાર પડે છે.
પ્લાસ્ટિકના બેદરકાર નિકાલથી વધે છે સમસ્યા
રસ્તાઓ પર અથવા ગટરમાં પ્લાસ્ટિકની બોટલો અને અન્ય પ્લાસ્ટિકનો કચરો ફેંકવાની લોકોની ટેવ પણ મોટી સમસ્યા બની રહી છે. એક નાનું પ્લાસ્ટિક પણ ડ્રેનેજ અથવા સ્ટોર્મ વોટર લાઇન અવરોધી શકે છે, જેના કારણે વરસાદી પાણી ભરાવાની સમસ્યા સર્જાય છે.
પર્યાવરણપ્રેમીઓનું કહેવું છે કે કચરાનું યોગ્ય વિભાજન અને જવાબદાર નાગરિક તરીકેની ફરજ બજાવવી સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
કચરામાંથી જીવન શોધતા પરિવારો
પીરાણામાં રહેતા અને કામ કરતા અનેક પરિવારો વર્ષોથી આ જ જીવન જીવતા આવ્યા છે. કેટલાક લોકો પાસે કાયમી રહેઠાણ પણ નથી. તેઓ કચરામાંથી ભેગું કરેલા ભંગારના આધારે રોજનું ભોજન મેળવે છે.
એક મહિલા શ્રમિકે જણાવ્યું કે પરિવારનું ભરણપોષણ કરવા માટે તેઓ વરસાદ હોય કે તડકો, દરરોજ કચરાના ઢગલામાં જવું પડે છે. બીજી તરફ કેટલાક શ્રમિકોએ જણાવ્યું કે બે દિવસની મહેનત પછી પણ ઘણીવાર 200થી 300 રૂપિયા જ હાથમાં આવે છે.
એએમસી દ્વારા સુધારાના પ્રયાસો
સ્થાનિક સ્તરે એવી માહિતી આપવામાં આવી રહી છે કે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા પીરાણાના કચરાના પહાડની ઊંચાઈ ઘટાડવા, વૈજ્ઞાનિક રીતે કચરાના નિકાલ અને વૃક્ષારોપણ જેવા પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. અગાઉની સરખામણીએ કચરાના પહાડનું પ્રમાણ ઘટ્યું હોવાનું પણ જણાવવામાં આવે છે, જોકે હજુ ઘણું કામ બાકી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સામૂહિક જવાબદારી પર ભાર
પર્યાવરણ અને નાગરિક જવાબદારી સાથે જોડાયેલા લોકોનું માનવું છે કે પીરાણા માત્ર એક ડમ્પિંગ સાઇટ નથી, પરંતુ સમાજની સામૂહિક બેદરકારીનું પ્રતિબિંબ છે. ઘરમાંથી કચરો અલગ કરીને આપવો, જાહેર સ્થળે કચરો ન ફેંકવો અને વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ અંગે જાગૃતિ લાવવી એ સમસ્યાના લાંબા ગાળાના ઉકેલ માટે જરૂરી પગલાં ગણાય છે.
તેઓનું કહેવું છે કે જો આજે કચરા વ્યવસ્થાપન પ્રત્યે ગંભીરતા નહીં દાખવાય તો ભવિષ્યમાં અન્ય શહેરો અને ગામોમાં પણ આવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
