Sardar Sarovar Project Cost: સરદાર સરોવરના 2 પ્રોજેક્ટ: 6 વર્ષ મોડા, ₹14,342 કરોડનો ફટકો
1. પ્રોજેક્ટ કયા છે?
સરદાર સરોવર નર્મદા યોજનાના મુખ્ય બંધ અને કેનાલ તો બની ગયા. પણ છેલ્લા 2 મોટા ભાગ બાકી હતા:
1. કમાન્ડ એરિયા ડેવલપમેન્ટ: એટલે બંધનું પાણી ખેતર સુધી પહોંચાડવા નાની કેનાલ, પાઈપલાઈન, વિતરણ વ્યવસ્થા.
2. *પુનર્વસન અને જમીન સંપાદનના બાકી કામ: જે ગામોની જમીન ગઈ એમને વળતર, ઘર, જમીન આપવાનું બાકી હતું.
2. આંકડાની રમત શું કહે છે?
વિગત આંકડો:
*મૂળ ખર્ચ₹25,739 કરોડ નક્કી થયો હતો
*વિલંબ 6 વર્ષ 3 મહિના મોડું થયું
*ખર્ચ વધારો₹14,342 કરોડ વધારે ગયા
*કુલ ખર્ચ હવે ₹40,081 કરોડ થઈ ગયો. એટલે 55% વધારે
3. મોડું કેમ થયું :
1. જમીન સંપાદનનો ઝઘડો: ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર-મધ્ય પ્રદેશ ત્રણ રાજ્યની સરહદનો મુદ્દો. ખેડૂતોએ વળતર ઓછું મળે એની સામે કોર્ટ કેસ કર્યા. કેસ ચાલ્યા 4-5 વર્ષ.
2. *પર્યાવરણની મંજૂરી : જંગલ અને પર્યાવરણવાદીઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો કેનાલથી જંગલ કપાશે. એટલે કેન્દ્રની મંજૂરી અટકી.
3. ઠેકેદાર અને પૈસા: 2016 પછી કામ ધીમું પડ્યું. ઠેકેદારને સરકાર તરફથી સમયસર પેમેન્ટ ના મળ્યું એટલે કામ બંધ. પછી ફરીથી ટેન્ડર કાઢવા પડ્યા.
4. મટીરિયલ મોંઘું: 6 વર્ષમાં સિમેન્ટ, સ્ટીલ, ડીઝલ બધું 40-60% મોંઘું થઈ ગયું. જૂના રેટમાં ઠેકેદાર કામ કરવા તૈયાર ના થાય.
4. સામાન્ય માણસને શું નુકસાન થયું?
1. ખેડૂતને પાણી મોડું મળ્યું: સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ, ઉત્તર ગુજરાતના ખેડૂતને સિંચાઈનું પાણી 6 વર્ષ મોડું મળ્યું. એટલે એમણે બોરવેલ માટે લાખો ખર્ચા. ભૂગર્ભ જળ ઉતરી ગયું.
2. વીકળાનો પ્રશ્ન: પાણી ના પહોંચવાથી ઘણા વિસ્તારમાં પીવાના પાણીની તંગી વધી.
3. ટેક્સનો બોજ: ₹14,342 કરોડ વધારે એટલે આખરે એ પૈસા આપણે જ ટેક્સ રૂપે ભરવાના. આટલા પૈસામાં ગુજરાતમાં 3 લાખ ઘર બની જાય.
4. *પુનર્વસન અટક્યું: જે આદિવાસી અને ગામવાળાની જમીન ગઈ હતી એમને વળતર અને નવું ઘર મળવામાં 6 વર્ષ લાગ્યા. એટલે એમનો રોજગાર અને જીવન અટકી ગયું.
5. હવે શું સ્થિતિ છે?
2026 ના રિપોર્ટ મુજબ આ 2 પ્રોજેક્ટ હવે અંતિમ તબક્કામાં છે. 90% કામ પૂરું થઈ ગયું છે. સરકાર કહે છે કે 2027 સુધીમાં 100% પાણી ખેતર સુધી પહોંચાડી દેશે. પણ ખર્ચ તો વધી જ ચૂક્યો છે.
*ટૂંકમાં સાર :
સરદાર સરોવર “ગુજરાતની લાઈફલાઈન” કહેવાય. પણ છેલ્લા 2 કડી જોડવામાં 6 વર્ષ અને 14 હજાર કરોડ બગાડ્યા. ફાયદો એ કે હવે પછી કચ્છ સુધી પાણી પહોંચશે. નુકસાન એ કે 6 વર્ષ એક પેઢી ખેતી વગર અને ટેક્સનો બોજ વધારે.
