VS Hospital clinical trial scam : અમદાવાદની વાડીલાલ સારાભાઈ (વીએસ) હૉસ્પિટલ હાલ ભયંકર વિવાદના કેન્દ્રમાં છે. ક્લિનિકલ ટ્રાયલના નામે દર્દીઓ પર તજજ્ઞ દવાઓનો પ્રયોગ કરીને અનેક લાખો રૂપિયાની ‘ગેરરીતિ’ આચરાઈ હોવાનો આક્ષેપ લાગ્યો છે.
આ સમગ્ર વિવાદમાં ડૉ. દેવાંગ રાણા નામના તબીબનું નામ વિશેષરૂપે ચર્ચામાં છે, જેમણે હોસ્પિટલ માટે મળનારા ક્લિનિકલ ટ્રાયલના નાણાં પોતાની અને પરિવારજનોની ખાનગી ખાતામાં જમા કરાવ્યાનું સામે આવ્યું છે.
શું છે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ?
ક્લિનિકલ ટ્રાયલ એટલે કે દવાના પ્રયોગાત્મક ચરણો. નવો ઈલાજ કે દવા વાસ્તવિક દર્દી પર કેટલો અસરકારક છે એ જાણી શકાય તે માટે હાથ ધરાતા સંશોધન પ્રયોગો. પરંતુ આવા પ્રયોગો માટે દર્દીની સંમતિ, સંપૂર્ણ વ્યવસ્થાઓ, તેમજ એથિકલ કમિટીની મંજૂરી જરૂરી ગણાય છે.
વિવાદની શરુઆત કેવી રીતે થઈ?
કૉંગ્રેસી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલર રાજશ્રી કેસરીએ તપાસ કરતા પકડ્યો કૌભાંડનો પેલો દોરો. તેઓએ મ્યુનિસિપલ કમિશનરને પત્ર લખીને રજૂઆત કરી કે, વીએસ હૉસ્પિટલમાં મફત દવાના બહાને દર્દીઓ પર ‘ચુપચાપ’ ટ્રાયલ થતી હતી. કેવળ આટલું જ નહીં, પર્યાપ્ત દસ્તાવેજ વિના, ટ્રાયલ માટેની રકમ પણ સીધા ડૉક્ટરના અંગત ખાતામાં જતી હતી.
કઈ રીતે ચાલતું હતું ગેરકાયદે વ્યવહાર?
જેમના નામે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ ચાલી રહ્યો હતો તે ડૉ. દેવાંગ રાણાએ દવાઓના પરીક્ષણ માટે ફાર્મા કંપનીઓ પાસેથી લાખો રૂપિયાની રકમ પોતાના ખાતામાં જમા કરાવી.
ડૉ. રાણાના અંગત ખાતામાં ₹3.15 લાખ
તેમના પિતાના ખાતામાં ₹5.50 લાખ
પત્ની અને HUF (હિંદુ અવિભક્ત કુટુંબ) ખાતામાં મળીને ₹11.5 લાખથી વધુ
આ ઉપરાંત, એક કરોડથી વધુની રકમ હૉસ્પિટલના ખાતામાં જમા થવી હતી જે નહીં થઈ.
દર્દીઓના હક્કે શું થયો?
અહેવાલો અનુસાર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ પેટે દર્દીઓને કોઈ નાણાં મળ્યા નથી. નિયમ મુજબ દર્દીઓ માટે મુસાફરી, ભોજન અને રહેવાની સુવિધા અપાવવી જરૂરી છે. પણ અહીં દર્દી ફક્ત પ્રયોગ માટે ‘ઉપલબ્ધ’ બની રહ્યા.
ડ્રગ ઍક્શન નેટવર્કના ચીનુ શ્રીનિવાસન કહે છે કે ઘણીવાર ગરીબ દર્દીઓ પૈસા માટે પોતાના શરીર પર પ્રયોગ કરાવે છે. આમણે જણાવ્યું કે સામાન્ય રીતે દર્દીઓને રૂ.15,000-20,000 ચૂકવવામાં આવતાં હોય છે.
કૌભાંડની ગહન રચના: ‘કમાણીની ટકાવારી પદ્ધતિ’
ક્લિનિકલ ટ્રાયલથી થતી આવકના વેચાણમાં સ્પષ્ટ ભાગવારી નક્કી કરાઈ હતી:
40% – વીએસ હૉસ્પિટલ
40% – પ્રિન્સિપાલ ઇન્વેસ્ટિગેટર ડૉ. દેવાંગ રાણા
15% – સહાયક ડૉક્ટર
2% – મેડિકલ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ
2% – હૉસ્પિટલ ડીન
1% – એથિકલ કમિટીના સચિવ
આ રીતે વ્યાવસાયિક રીતે ‘પ્લાન કરેલી કમાણી’ની વ્યવસ્થા હતી.
કાયદાકીય પગલાં અને પગલાંની રાહ
જેમ જ તપાસ સમિતિનો અહેવાલ રજૂ થયો, ડૉ. દેવાંગ રાણાને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા. તેમના સાથે જોડાયેલા આઠ હંગામી તબીબોને પણ જવાબદારીથી મુક્ત કરાયા.
હકીકતો સામે આવ્યા બાદ ડૉ. રાણાએ દસ્તાવેજો ચોરી ગયાની ફરીયાદ એથિકલ કમિટીને આપી, પણ ચકિત કરવાની વાત એ છે કે તેમણે પોલીસમાં કોઈ ફરિયાદ કરી નથી. સાથે જ, ડૉ. મનીષ પટેલે તાકીદે સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લઈ લીધી.
શું આજે પણ હોય છે આવી ગેરરીતિ?
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર દર્શાવ્યું છે કે સરકારી તંત્રમાં નિયમો સરળ છે જો નિખાલસતા ન હોય. દર્દીઓ પર પ્રયોગ કરતા પહેલાં તેમની સંમતિ, સુરક્ષા અને સન્માન જરૂરી છે.
