Abdominal Pain: પેટના દુખાવાને ગેસ સમજીને અવગણશો નહીં! આ ગંભીર બીમારીઓની ચેતવણી હોઈ શકે છે, દુખાવાના સ્થાન પરથી જાણો કારણ

Arati Parmar
7 Min Read
Abdominal Pain

Abdominal Pain: પેટમાં દુખાવો થવો એક સામાન્ય તકલીફ છે. ઘણી વખત તેની પાછળ ગેસ, અપચો અથવા કબજિયાત જેવી સામાન્ય સમસ્યાઓ હોય છે, જે થોડા સમયમાં ઠીક થઈ જાય છે. પરંતુ દરેક પેટના દુખાવાને સામાન્ય સમજવું યોગ્ય નથી. ક્યારેક પેટના કોઈ ચોક્કસ ભાગમાં દુખાવો થવો એપેન્ડિક્સ, પિત્તાશય, પેન્ક્રિયાસ અથવા આંતરડાં સાથે જોડાયેલી બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે.

દુખાવો ક્યાં થઈ રહ્યો છે, ક્યારે શરૂ થયો, કેટલો તીવ્ર છે અને તેની સાથે તાવ, ઊલટી કે ઝાડા જેવાં લક્ષણો છે કે નહીં, આ તમામ બાબતો સંભવિત કારણ સમજવામાં મદદ કરે છે. જોકે, માત્ર દુખાવાની જગ્યા પરથી બીમારીની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી. ચાલો જાણીએ કે પેટના દુખાવાનાં સામાન્ય અને ગંભીર કારણો વચ્ચેનો તફાવત કેવી રીતે સમજી શકાય.

- Advertisement -

પેટના કયા ભાગમાં દુખાવો કઈ બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે?

NHS અને મેડલાઇનપ્લસ અનુસાર, પેટમાં અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ અંગો આવેલાં છે. તેમાં જઠર, આંતરડાં, લિવર, પિત્તાશય, પેન્ક્રિયાસ અને કિડનીનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત મહિલાઓમાં ગર્ભાશય અને અંડાશય પણ પેટના નીચેના ભાગમાં આવેલાં હોય છે. તેથી દુખાવો કયા ભાગમાં અનુભવાય છે, તેના આધારે ડૉક્ટર સંભવિત કારણોનો અંદાજ લગાવે છે.

પેટના અલગ-અલગ ભાગોમાં દુખાવાનાં કેટલાંક સંભવિત કારણો આ પ્રમાણે હોઈ શકે છે.

- Advertisement -
  • પેટનો ઉપરનો જમણો ભાગ: અહીં દુખાવો થાય તો પિત્તાશયમાં પથરી અથવા સોજો હોવાની શક્યતા હોઈ શકે છે.
  • પેટનો ઉપરનો વચ્ચેનો ભાગ: આ જગ્યાએ દુખાવો અપચો, એસિડિટી, પેટમાં અલ્સર અથવા પેન્ક્રિયાસના સોજા સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે.
  • પેટનો નીચેનો જમણો ભાગ: અહીં સતત વધતો દુખાવો એપેન્ડિસાઇટિસનો સંકેત હોઈ શકે છે.
  • પેટનો નીચેનો ડાબો ભાગ: કબજિયાત, આંતરડાંનો સોજો અથવા ડાઇવર્ટિક્યુલાઇટિસ જેવી સમસ્યાઓ સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે.
  • પેટની બંને બાજુ અથવા આખા પેટમાં: ગેસ, કબજિયાત, પેટમાં ચેપ અથવા આંતરડાં સાથે જોડાયેલી અન્ય સમસ્યાઓને કારણે આવું થઈ શકે છે.

ધ્યાન રાખો કે પેટનાં અંગોનું સ્થાન અને દુખાવો અનુભવવાની રીત દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે છે. તેથી આ યાદી માત્ર સંભવિત કારણો દર્શાવે છે, કોઈ બીમારીનું નિદાન કરતી નથી.

ગેસ અને કબજિયાતને કારણે થતા પેટના દુખાવામાં સામાન્ય રીતે શું તફાવત હોય છે?

ગેસ અને કબજિયાત પેટના દુખાવાનાં સામાન્ય કારણોમાં સામેલ છે, પરંતુ બંનેનાં લક્ષણોમાં થોડો તફાવત હોય છે.

- Advertisement -
  • ગેસને કારણે દુખાવો: જ્યારે પાચનતંત્રમાં જરૂર કરતાં વધારે ગેસ જમા થાય છે, ત્યારે પેટ ફૂલેલું અનુભવાય છે. તેની સાથે ઓડકાર આવવા, પેટમાં અવાજ થવા અને વારંવાર ગેસ નીકળવા જેવાં લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. દુખાવો ક્યારેક પેટના એક ભાગમાં તો ક્યારેક બીજી જગ્યાએ અનુભવાય છે. ગેસ નીકળ્યા પછી ઘણા લોકોને રાહત મળે છે.
  • કબજિયાતને કારણે દુખાવો: કબજિયાતમાં મળત્યાગ ઓછો થઈ શકે છે અથવા મળ કઠણ અને સૂકો થઈ જાય છે. શૌચ વખતે જોર લગાવવું પડી શકે છે અને પેટ સંપૂર્ણ સાફ ન થયું હોય એવું અનુભવાય છે. તેની સાથે પેટમાં ભારેપણું, પેટમાં મરોડ અને સોજો પણ થઈ શકે છે.

NIDDK અનુસાર, ગેસની સમસ્યામાં પેટ ફૂલવું, ઓડકાર આવવા અને પેટમાંથી ગેસ નીકળવો મુખ્ય લક્ષણો છે. જ્યારે કબજિયાતમાં અઠવાડિયામાં ત્રણ કરતાં ઓછા વખત મળત્યાગ થવો, મળ કઠણ હોવો અને મળત્યાગ કરવામાં મુશ્કેલી થવી સામેલ છે.

જોકે, સતત પેટના દુખાવાને માત્ર ગેસ અથવા કબજિયાત સમજવું યોગ્ય નથી. જો તેની સાથે ઊલટી, તાવ, લોહી નીકળવું અથવા ગેસ અને મળ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય, તો તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.

નાભિની આસપાસ શરૂ થઈને જમણી બાજુ જતો દુખાવો એપેન્ડિસાઇટિસનો સંકેત કેમ હોઈ શકે છે?

NHS અનુસાર, એપેન્ડિસાઇટિસમાં મોટા આંતરડા સાથે જોડાયેલા નાના અંગ એપેન્ડિક્સમાં સોજો આવી જાય છે. તેની એક ખાસ ઓળખ દુખાવાનું ધીમે ધીમે પોતાનું સ્થાન બદલવું હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે દુખાવો નાભિની આસપાસ શરૂ થાય છે અને થોડા કલાકોમાં પેટના નીચેના જમણા ભાગમાં પહોંચી જાય છે.

શરૂઆતમાં દુખાવો હળવો અથવા અસ્પષ્ટ હોઈ શકે છે, પરંતુ સમય જતાં તે વધવા લાગે છે. ચાલતી વખતે, ખાંસી ખાતી વખતે, છીંક આવતી વખતે અથવા ઊંડો શ્વાસ લેતી વખતે દુખાવો વધારે અનુભવાઈ શકે છે. તેની સાથે ભૂખ ન લાગવી, ઊબકા આવવા, ઊલટી અને તાવ પણ થઈ શકે છે.

NIDDK અનુસાર, એપેન્ડિસાઇટિસનો દુખાવો ઘણીવાર નાભિની આસપાસ શરૂ થઈને પેટના નીચેના જમણા ભાગમાં જતો રહે છે. પરંતુ દરેક દર્દીમાં આ પ્રકારનાં લક્ષણો એકસરખાં હોતાં નથી. કેટલાંક લોકોમાં, ખાસ કરીને બાળકો અને ગર્ભવતી મહિલાઓમાં દુખાવાનું સ્થાન અથવા લક્ષણો અલગ હોઈ શકે છે.

પેટના ઉપરના ભાગમાં દુખાવો અને પીઠ સુધી ફેલાતી તકલીફ ક્યારે ગંભીર હોઈ શકે છે?

પેટના ઉપરના ભાગમાં દુખાવો થવા પાછળ ગેસ અથવા અપચા જેવાં સામાન્ય કારણો હોઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાંક કિસ્સામાં તે પિત્તાશયની પથરી અથવા પેન્ક્રિયાટાઇટિસ જેવી ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.

  • પિત્તાશયની પથરી (ગોલસ્ટોન્સ): મેયો ક્લિનિક અનુસાર, પિત્તાશયમાં પથરી બનવાથી પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં અથવા પાંસળીઓની બરાબર નીચે તીવ્ર દુખાવો થઈ શકે છે. આ દુખાવો થોડા કલાકો સુધી રહી શકે છે અને ક્યારેક પીઠ અથવા જમણા ખભા તરફ પણ ફેલાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને જમ્યા પછી, ખાસ કરીને ભારે ભોજન લીધા બાદ દુખાવો અનુભવાય છે. જો દુખાવાની સાથે તાવ, ઊલટી અથવા આંખો અને ત્વચા પીળી પડવી જેવાં લક્ષણો હોય, તો તાત્કાલિક તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
  • પેન્ક્રિયાટાઇટિસ: પેન્ક્રિયાસમાં સોજો આવે ત્યારે પેટના ઉપરના વચ્ચેના ભાગમાં તીવ્ર અને સતત દુખાવો થઈ શકે છે. આ દુખાવો પીઠ સુધી ફેલાઈ શકે છે. તેની સાથે ઊબકા, ઊલટી, તાવ અને હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા જેવાં લક્ષણો પણ જોવા મળી શકે છે. NIDDK અનુસાર, અચાનક શરૂ થતો પેટનો તીવ્ર દુખાવો જે પીઠ સુધી ફેલાય છે, તે ગંભીર ચેતવણીનો સંકેત હોઈ શકે છે.

પેટમાં દુખાવો ઘણી વખત ગેસ, કબજિયાત અથવા અપચા જેવી સામાન્ય સમસ્યાઓને કારણે થાય છે, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં તે એપેન્ડિસાઇટિસ, પિત્તાશયની પથરી અથવા પેન્ક્રિયાટાઇટિસ જેવી ગંભીર બીમારીનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે. દુખાવાનું સ્થાન, તેની તીવ્રતા અને સાથે જોવા મળતાં લક્ષણો સંભવિત કારણ સમજવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ માત્ર તેના આધારે બીમારીની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી. સમયસર તપાસ અને સારવાર ગંભીર ગૂંચવણોથી બચવામાં મદદ કરી શકે છે.

Share This Article