Cartilage Regeneration: ઘૂંટણમાં દુખાવો, સીડી ચઢવામાં મુશ્કેલી અને ખુરશી પરથી ઊભા થતી વખતે થતી તકલીફને ઘણી વાર લોકો વધતી ઉંમરનો ભાગ માની લે છે. પરંતુ ઘણા કિસ્સાઓમાં તેની પાછળ ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ હોય છે, જે ઘૂંટણની કાર્ટિલેજને ધીમે ધીમે નુકસાન પહોંચાડે છે. એકવાર કાર્ટિલેજ ઘસાઈ જાય પછી તેને ફરીથી વિકસાવવી મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. જોકે, હવે એક નવા સંશોધને આ માન્યતાને પડકાર આપી છે.
અમેરિકાની સ્ટેનફોર્ડ મેડિસિનના સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનિકોએ એવી પદ્ધતિ શોધી છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં ઘૂંટણની ક્ષતિગ્રસ્ત કાર્ટિલેજને ફરીથી વિકસાવવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. જો આ ટેકનિક મનુષ્યોમાં પણ સફળ થાય, તો લાખો દર્દીઓને લાભ મળી શકે છે.
કાર્ટિલેજ શા માટે આટલી જરૂરી છે
સી. કે. બિરલા હૉસ્પિટલના ઑર્થોપેડિક્સ વિભાગના નિયામક ડૉ. રામકિંકર ઝાનું કહેવું છે કે કાર્ટિલેજ એક નરમ અને લીસું પેશીપડ હોય છે, જે ઘૂંટણમાં હાડકાંના છેડાને ઢાંકે છે. તેના કારણે સાંધા સરળતાથી કામ કરે છે અને ચાલતી વખતે ઘર્ષણ ઓછું થાય છે. જ્યારે આ પડ ઘસાવા લાગે છે, ત્યારે દુખાવો, સોજો અને જકડનની સમસ્યા શરૂ થાય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, વધતી ઉંમર, મેદસ્વિતા, જૂની ઈજા અને ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસ કાર્ટિલેજને નુકસાન પહોંચાડતાં મુખ્ય કારણો છે.
સંશોધનમાં શું જાણવા મળ્યું
સંશોધકોએ 15-PGDH નામના એક એન્ઝાઇમનો અભ્યાસ કર્યો. આ એન્ઝાઇમ વધતી ઉંમર સાથે શરીરની સમારકામ કરવાની ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે તેને અવરોધવાથી વૃદ્ધ ઉંદરોમાં નવી કાર્ટિલેજ બનવા લાગી. વૈજ્ઞાનિકોએ માનવ કાર્ટિલેજના નમૂનાઓ પર પ્રયોગશાળામાં પરીક્ષણો પણ કર્યા, જેમાં સકારાત્મક સંકેતો મળ્યા. આથી એવી આશા જાગી છે કે ભવિષ્યમાં શરીરના પોતાના કોષોને સક્રિય કરીને કાર્ટિલેજનું સમારકામ કરી શકાય છે.
શું ઘૂંટણ બદલાવવાની જરૂરિયાત સમાપ્ત થઈ જશે
ડૉ. રામકિંકર ઝાનું કહેવું છે કે અત્યારે આવું કહેવું ઉતાવળ ગણાશે. ઘૂંટણના ગંભીર ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસમાં માત્ર કાર્ટિલેજ જ નહીં, પરંતુ હાડકાં અને આખા સાંધાની રચનાને પણ અસર થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માત્ર કાર્ટિલેજ વધારવાથી દરેક દર્દીની સમસ્યા ઉકેલાશે નહીં. જોકે, ભવિષ્યમાં જો આ ટેકનિક સલામત અને અસરકારક સાબિત થાય, તો તે ઘૂંટણ બદલાવવાની શસ્ત્રક્રિયાને ટાળવામાં મદદ કરી શકે છે.
અત્યારે ઘૂંટણને સ્વસ્થ રાખવા શું કરવું
ઘૂંટણને લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રાખવા માટે વજન નિયંત્રણમાં રાખવું, નિયમિત કસરત કરવી, ચાલવું, તરવું જેવી સાંધા પર ઓછું દબાણ લાવતી પ્રવૃત્તિઓ અપનાવવી અને સમયસર ડૉક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. સતત દુખાવો થતો હોય અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય, તો તેને ક્યારેય અવગણવી જોઈએ નહીં.
હાલમાં આ સંશોધન પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, પરંતુ તેનાથી એવી આશા જરૂર જાગી છે કે આવનારા વર્ષોમાં ઘૂંટણની ઘસાઈ ગયેલી કાર્ટિલેજને ફરીથી વિકસાવવી શક્ય બની શકે છે અને ઑસ્ટિયોઆર્થરાઇટિસની સારવારમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
