સવારે ખાલી પેટે ધાણાનું પાણી પીવાના ફાયદા, જાણો પાચનથી બ્લડ શુગર સુધી તેની અસર
Coriander Water Benefits: સવારે ઊઠીને ખાલી પેટે કંઈક હેલ્ધી પીવાનો ટ્રેન્ડ ઘણા સમયથી લોકોમાં લોકપ્રિય છે. લેમન વોટર, જીરા વોટર અને હવે ધાણાનું પાણી પણ આ હેલ્ધી ટ્રેન્ડનો ભાગ બની ગયું છે. ધાણા સરળતાથી ઘરમાં ઉપલબ્ધ હોય છે અને પરંપરાગત ખાણીપીણીમાં લાંબા સમયથી તેનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. ડૉ. મુરલીધર આર. બલ્લાલ (એસોસિયેટ પ્રોફેસર SDM કોલેજ ઑફ આયુર્વેદ) જણાવે છે કે આયુર્વેદિક અને પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં ધાણાનો ઉપયોગ પાચન સાથે જોડાયેલી પરેશાનીઓ સહિત અનેક સમસ્યાઓમાં કરવામાં આવતો રહ્યો છે. આયુર્વેદમાં ધાણા તેની ‘શીત વીર્ય’ (ઠંડક આપનારી શક્તિ) માટે લોકપ્રિય છે. આધુનિક રિસર્ચમાં પણ ધાણામાં રહેલા અનેક બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સની તપાસ કરવામાં આવી છે. જોકે, કોઈ છોડના પરંપરાગત ઉપયોગ અને તેના ક્લિનિકલ બેનિફિટ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
પેટની બળતરા અને શરીરની ગરમીને શાંત કરે છે ધાણાનું પાણી
ધાણાનું પાણી શરીરની બાહ્ય રક્તવાહિનીઓને આરામ આપીને શરીરની વધારાની મેટાબોલિક ગરમીને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. તેથી, તે એવા લોકો માટે ખૂબ ફાયદાકારક છે જેમને સવારે પેટમાં બળતરા, હાઇપરએસિડિટી અથવા તણાવને કારણે અચાનક ગરમી અનુભવાય (હોટ ફ્લેશિસ) જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. ધાણાના પાણીને શરીરની અંદરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરનારા એક હળવા થર્મોસ્ટેટની જેમ સમજી શકાય. જો કોફી તમારા શરીરની આંતરિક ઊર્જાને સક્રિય કરે છે, તો ધાણા ઠંડી અને સ્થિર કરનારી ફુવારાની જેમ છે, જે શરીરમાં સોજો અથવા બળતરા શરૂ થાય તે પહેલાં જ તેને શાંત કરે છે.
ધાણામાં કયા પોષક તત્વો જોવા મળે છે?
ધાણાના બીજ (કોરિએન્ડ્રમ સેટિવમ) માત્ર ખાવાનો સ્વાદ વધારતી વસ્તુ નથી. જ્યારે ધાણાના બીજને પીસીને પલાળવામાં આવે છે, ત્યારે તેની બહારની પરત નરમ થઈ જાય છે અને ધીમે ધીમે અનેક પ્રકારના પોષક તત્વો સીધા પાણીમાં ભળી જાય છે. હવે જાણીએ ધાણામાંથી કયા પોષક તત્વો મળે છે.
લિનાલૂલ – ધાણામાં જોવા મળતું લિનાલૂલ પાચન નળી (GI ટ્રેક્ટ)ની માંસપેશીઓને આરામ આપે છે. આ વોલેટાઇલ ટર્પેનોઇડ ધાણાના એસેન્શિયલ ઑઇલનો લગભગ 60%થી 70% હિસ્સો હોય છે, જે નસો અને માંસપેશીઓના તણાવને નિયંત્રિત કરવાનું મુખ્ય કામ કરે છે.
ફ્લેવોનોઇડ્સ અને ફેનોલિક એસિડ – ધાણામાં જોવા મળતા ફ્લેવોનોઇડ્સ ફ્રી રેડિકલ્સને નિષ્ક્રિય કરે છે. આ ઉપરાંત, ક્વેરસેટિન, એપિજેનિન અને કેફિક એસિડની વધુ માત્રા ઑક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ સામે બાયોલોજિકલ સુરક્ષા કવચનું કામ કરે છે.
જરૂરી મિનરલ્સ – ધાણામાં જોવા મળતા પોટેશિયમ, મેગ્નેશિયમ, કેલ્શિયમ અને આયર્નની કુદરતી માત્રા શરીર માટે જરૂરી ઓછી માત્રામાં રહેલા તત્વો (ટ્રેસ એલિમેન્ટ્સ) પણ પૂરા પાડે છે. સાથે જ, વધારાના સોડિયમને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.
પાચન માટે ધાણાનું પાણી
મોડર્ન ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજીના દૃષ્ટિકોણથી ધાણાનું પાણી એક ખૂબ અસરકારક કાર્મિનેટિવ (પેટની ગેસ અને ખેંચાણ ઘટાડનાર)ની જેમ કામ કરે છે. જ્યારે લિનાલૂલ તમારા પેટમાં જાય છે, ત્યારે તે તમારી પાચન નળીની સ્મૂથ મસલ્સની દિવાલો સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે. તે ખેંચાણ ઘટાડે છે અને શરીરમાં કુદરતી ગેસ્ટ્રિક અને પેન્ક્રિયાટિક એન્ઝાઇમના સિક્રેશનને સક્રિય કરે છે. જો તમને વારંવાર વહેલી સવારે પેટ ફૂલવું, એસિડ રિફ્લક્સ અથવા પેટમાં ભારેપણું અનુભવાય છે, તો આ લિક્વિડ પેટની સફાઈમાં મદદ કરી શકે છે. ક્લિનિકલ ઑબ્ઝર્વેશનથી જાણવા મળે છે કે તે પેટ ખાલી થવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે, જેથી જ્યારે તમે નાસ્તો કરો છો, ત્યારે તમારા પેટને તેને પચાવવામાં કોઈ મુશ્કેલી પડતી નથી.
બ્લડ શુગર પર ધાણાના પાણીની અસર
જ્યારે તમારા બ્લડ શુગરનું સ્તર અચાનક વધી જાય છે, ત્યારે શરીરને બ્લડસ્ટ્રીમમાંથી ગ્લુકોઝને માંસપેશીઓ સુધી પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી પડે છે. પ્રાણીઓ અને મનુષ્યો પર કરવામાં આવેલા ટ્રાયલ્સથી જાણવા મળે છે કે ધાણાનું પાણી પેન્ક્રિયાસને ઇન્સ્યુલિન સિક્રેશન વધારવા માટે પ્રેરિત કરે છે અને સાથે જ હેક્સોકાઇનેઝ તથા પાયરુવેટ કાઇનેઝની પ્રવૃત્તિ પણ વધારે છે. આ લિવરમાં શુગરને તોડવા માટે જવાબદાર મહત્વપૂર્ણ એન્ઝાઇમ્સ છે.
હેલ્થલાઇનમાં પ્રકાશિત અને અન્ય રિસર્ચ દ્વારા કરવામાં આવેલી એક મહત્વપૂર્ણ સ્ટડીમાં જાણવા મળ્યું છે કે ધાણાના અર્કની એક માત્રા બ્લડ શુગરને ઝડપથી ઘટાડી શકે છે. હકીકતમાં, તે એટલું અસરકારક છે કે હાઇપોગ્લાઇસેમિયા (શુગરનું સ્તર ઓછું થવું) ધરાવતા લોકો અથવા ડાયાબિટીસની દવાઓ લેતા લોકોએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે જો તેની દેખરેખ રાખવામાં ન આવે તો તે બ્લડ શુગર લેવલને ખૂબ ઓછું કરી શકે છે. જોકે, સામાન્ય ઘરોમાં આપણે શુદ્ધ અર્ક (એક્સ્ટ્રેક્ટ્સ)નો ઉપયોગ કરતા નથી, પરંતુ સામાન્ય પાણીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
શરીરને કેવી રીતે કરે છે ડિટોક્સ
ધાણા મૂત્રનું ઉત્પાદન વધારવા માટે કિડનીને ઉત્તેજિત કરે છે. જરૂરી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સને ઘટાડ્યા વિના વધારાનું પાણી અને સોડિયમ બહાર કાઢે છે. તે ઝડપથી વોટર રિટેન્શન અને સવારે થતી ત્વચાની સોજાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
સવારે ધાણાનું પાણી કેવી રીતે પીવું?
- રાત્રે 1 મોટો ચમચો આખા ધાણાના બીજ લો. તેને મસળવા માટેના સાધનનો ઉપયોગ કરીને હળવેથી કચડી લો જેથી તેની બહારની છાલ ફાટી જાય. તેને રૂમ ટેમ્પરેચરના 250 મિલિલીટર પાણીથી ભરેલા ગ્લાસમાં નાખો. તેને ઢાંકીને આખી રાત માટે રાખી દો.
- બીજા દિવસે સવારે પાણી અને બીજને એક નાના વાસણમાં નાખો. તેને 2થી 3 મિનિટ સુધી ધીમા તાપે પકાવો. તેને વધારે ઉકાળશો નહીં, તેજ આંચ પર ઉકાળવાથી લિનાલૂલ નષ્ટ થઈ શકે છે.
- આ પાણીને ગાળી લો અને ખાલી પેટે હળવું ગરમ હોય ત્યારે પીવો. ધ્યાન રાખો કે આ પાણી નાસ્તાના આશરે 30 મિનિટ પહેલાં પી શકાય છે.
ધાણાનું પાણી ઘણા વર્ષોથી પીવામાં આવે છે. તે તમારા પાચનતંત્રને વધુ સારું કરવામાં અને કિડનીની ગંદકી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, પેટ સાફ થવાથી તમારું વજન પણ ધીમે ધીમે નિયંત્રણમાં આવવા લાગે છે, જેના કારણે બ્લડ શુગર અને અન્ય રોગોમાં પણ વધુ સારો પ્રભાવ જોવા મળે છે. જો તમને પહેલાથી કોઈ ગંભીર રોગ હોય તો આયુર્વેદાચાર્ય અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ તેને ડાયેટનો ભાગ બનાવો.
