Fake Weight Loss Drugs: દેશમાં ડાયાબિટીસના કેસોની સંખ્યાની દૃષ્ટિએ ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમે આવે છે. આ આંકડા ભયજનક હોવાની સાથે ચેતવણી આપનારા પણ છે. ડાયાબિટીસ જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલી બીમારી છે અને મોટાપો તેનું એક મોટું કારણ છે. આ જ કારણ છે કે ભારત વજન ઘટાડવાની દવાઓનું મોટું બજાર બની ગયું છે. ઓઝેમ્પિક (Ozempic), મોનજારો જેવી દવાઓ આવ્યા બાદ ઘણા લોકોએ મોટાપા સામે લડવા અને વજન ઘટાડવા માટે તેનો ઉપયોગ શરૂ કરી દીધો છે. અત્યાર સુધી આ દવાઓ પર પેટન્ટ હતું, પરંતુ માર્ચમાં આ પેટન્ટ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. એટલે કે હવે ભારતીય કંપનીઓ પણ આ દવાઓનું સસ્તું જેનેરિક સંસ્કરણ બનાવી શકે છે, પરંતુ એક તરફ જ્યાં આ ભારતીય ગ્રાહકો માટે લાભદાયક સમાચાર હોઈ શકે છે. ત્યાં બીજી તરફ આ સમાચાર સાથે એક નવી ચિંતા પણ ફેલાઈ રહી છે. તે છે ‘દવાઓના નકલી બજાર’ની.
હવે ભારતીય દવા કંપનીઓ મોટાપો ઘટાડતી દવાઓના સસ્તા જેનેરિક સ્વરૂપો બનાવી શકશે. જો યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ સાથે આ સસ્તી દવાઓ લેવામાં આવે તો લાખો લોકોને મદદ મળી શકે છે. આ દવાઓ ભારતમાં સતત વધી રહેલા ડાયાબિટીસના કેસોને રોકવામાં મોટી મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ તે પહેલાં જ બજારમાં નકલી વજન ઘટાડતી દવાઓનું પૂર આવ્યું છે. એટલે કે પેટન્ટ સમાપ્ત થવાનો લાભ જ્યાં લોકોને મળવાનો હતો, ત્યાં હવે આ જ લાભ નકલી દવા બનાવનારાઓ ઉઠાવી રહ્યા છે.
ડાયાબિટીસની સારવારમાં મળ્યું વજન ઘટાડવાનું ‘ગિફ્ટ’
દુનિયાભરમાં ડાયાબિટીસ એક મોટો ખતરો છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને થોડા વર્ષો પહેલાં ડેનમાર્કની દવા કંપની નોવો નોર્ડિસ્કે ઓઝેમ્પિક નામની દવા લોન્ચ કરી હતી. આ એક ઇન્જેક્શન છે, જે ડાયાબિટીસને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ દવા ડાયાબિટીસ માટે બનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ તેની એક અસર વજન પર પણ જોવા મળી. આ જ કારણ છે કે આ દવાઓ વજન ઘટાડવાની દવાઓ તરીકે વધુ ચર્ચિત થઈ. ઓઝેમ્પિક બાદ જાણે સમગ્ર દુનિયામાં વજન ઘટાડતી દવાઓને લઈને ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ. નોવો નોર્ડિસ્ક બાદ એલી લિલી (Eli Lilly)એ મોનજારો (Mounjaro) જેવી દવાઓ લોન્ચ કરી. આ દવાઓ ડાયાબિટીસના દર્દીઓને મદદ કરી શકે છે. મોટાપાથી પીડાતા લોકો માટે પણ આ લાભદાયક થઈ શકે છે અને ઘણા કિસ્સાઓમાં ગંભીર હેલ્થ રિસ્ક ઘટાડી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ભારત જેવા દેશમાં, જ્યાં જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલી બીમારીઓ સતત વધી રહી છે, આ દવાઓ ભારત માટે વરદાન સાબિત થઈ શકી હોત. કારણ કે આપણા દેશમાં કરોડો લોકો મોટાપા અને ડાયાબિટીસથી પ્રભાવિત છે.
જેનેરિક દવાઓ 70 ટકા સુધી સસ્તી હોઈ શકે છે
પરંતુ આ દવાઓ એટલી સસ્તી નથી કે દરેક વ્યક્તિ તેનો સારવાર તરીકે ઉપયોગ કરી શકે. ભારતમાં મોનજારોના એક ઇન્જેક્શનની કિંમત 13,000 રૂપિયાથી પણ વધુ હોઈ શકે છે. આ ઇન્જેક્શનો ઘણા મહિનાઓ સુધી લેવા પડે છે. આવી સ્થિતિમાં સમગ્ર સારવારનો ખર્ચ એક લાખ રૂપિયાથી પણ વધુ થઈ શકે છે. એટલે કે આ બધું ઘણું મોંઘું છે. આ જ કારણ છે કે જ્યારે માર્ચમાં આ દવાઓના પેટન્ટ સમાપ્ત થઈ ગયા, ત્યારે તેને લઈને આશા જાગી. આવું થયું પણ કારણ કે ભારતીય કંપનીઓ આ દવાઓના સસ્તા વિકલ્પો તૈયાર કરી લાવી, જેની કિંમતો 70% સુધી ઓછી છે. તેનાથી લોકો સુધી તેની પહોંચ વધશે.
નકલી દવાઓનો નવો ધંધો પણ વિકસી રહ્યો છે
Firstpostના તાજેતરના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આ દરમિયાન એક નવો વ્યવસાય પણ વિકસી રહ્યો છે. એટલે કે નકલી દવાઓનો કારોબાર. તાજેતરના મહિનાઓમાં અનેક અહેવાલો સામે આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતમાં નકલી વજન ઘટાડતી દવાઓનું બજાર ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યું છે. અસલી જેનેરિક દવાઓ ખરેખર સસ્તી હોય છે, કારણ કે તેના પર કોઈ મોટી કંપનીનું બ્રાન્ડનેમ હોતું નથી. પરંતુ આ જ બાબતનો લાભ નકલી દવાઓએ ઉઠાવ્યો છે.
અસલી પેકેટમાં નકલી દવાઓનો કારોબાર
બજારમાં એવી દવાઓ અને ઇન્જેક્શનો આવી રહ્યા છે, જેનું પેકેજિંગ ઓઝેમ્પિક અથવા મોનજારો જેવું દેખાય છે, પરંતુ અંદરની દવા અસલી હોતી નથી. ઘણી વખત તેમાં વજન ઘટાડતી દવા હોતી જ નથી. આવી નકલી દવાઓ ઘણીવાર ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ પર વેચવામાં આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, ઓછી કિંમત જોઈને લોકો તેને ખરીદી લે છે અને તેમને લાગે છે કે તેમને મોંઘી દવા સસ્તામાં મળી ગઈ છે.
નકલી દવાઓની બીજી એક શ્રેણી પણ છે. આ દવાઓ સંપૂર્ણપણે નકલી હોતી નથી, કારણ કે તેમાં અસલી સક્રિય તત્વ તો હાજર હોય છે, પરંતુ દવા યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવામાં આવતી નથી. જેમ કે ઓઝેમ્પિકમાં ‘સેમાગ્લૂટાઇડ’ નામનું સક્રિય તત્વ હોય છે, જ્યારે મોનજારોમાં ‘ટિરઝેપાટાઇડ’ હોય છે. પરંતુ આ દવાઓ માત્ર આ એક્ટિવ ઇન્ગ્રેડિઅન્ટ્સથી જ બનતી નથી. સુરક્ષિત અને અસરકારક દવા બનાવવા માટે તેને વિશેષ પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવી પડે છે, જે બ્રાન્ડ્સ કરે છે. પરંતુ કેટલાક ગેરકાયદેસર ઉત્પાદકો આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને અવગણી રહ્યા છે. તેઓ ચીન જેવા દેશોમાંથી આવા એક્ટિવ એલિમેન્ટ્સ મંગાવીને ઉતાવળમાં દવાઓ તૈયાર કરી દે છે. મોટી સમસ્યા એ છે કે આ દવાઓ સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત વાતાવરણમાં પણ બનાવવામાં આવતી નથી, જેના કારણે ઇન્ફેક્શન અને અન્ય હેલ્થ રિસ્ક વધી જાય છે.
નકલી વજન ઘટાડતી દવાઓ ભારતમાં મોટા કારોબારનું સ્વરૂપ લઈ ચૂકી છે. એક્સપર્ટ્સના મતે, લોકોની સુરક્ષા માટે રેગ્યુલેટિંગ એજન્સીઓએ તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ.
