Morning Dizziness: સવારે આંખ ખૂલતાં જ ઘણા લોકોની આદત હોય છે કે તેઓ તરત જ પથારી છોડીને સ્નાનગૃહ અથવા રસોડા તરફ દોડી જાય છે. પરંતુ ઘણીવાર પગ જમીન પર મૂકતાં જ માથું એવું ઘૂમે છે કે સામેની દીવાલ અથવા દરવાજાનો સહારો લેવો પડે છે. બે-ચાર સેકન્ડ સુધી આંખો સામે અંધારાં છવાઈ જાય છે અને પછી બધું સામાન્ય લાગવા લાગે છે.
ઘણીવાર લોકો તેને રાત્રે અધૂરી ઊંઘ, ચા પીવાની તલપ અથવા લોહીની સામાન્ય ઊણપ સમજીને અવગણે છે. 40-50 વર્ષની ઉંમર વટાવી ચૂકેલા લોકો તો તેને વૃદ્ધાવસ્થાની શરૂઆત માનીને બેસી જાય છે.
શાર્દાકેર – હેલ્થસિટીના વરિષ્ઠ સલાહકાર (આંતરિક ચિકિત્સા) ડૉ. નીરજ કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, પથારીમાંથી ઊઠતાં જ વારંવાર ચક્કર આવવાની ફરિયાદને અવગણવી જોઈએ નહીં. કેટલાક લોકોમાં તેનું કારણ ઓર્થોસ્ટેટિક હાઇપોટેન્શન હોઈ શકે છે.
પથારીમાંથી પગ નીચે મૂકતાં જ અચાનક શું થાય છે?
રાત્રે સતત 7-8 કલાક જ્યારે આપણે પડખાં ફેરવતાં સીધા સૂતા હોઈએ છીએ, ત્યારે આપણા શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ એકસરખી રીતે ચાલતું હોય છે. તમે અચાનક સીધા ઊભા થાઓ છો, ત્યારે ગુરુત્વાકર્ષણ બળ લોહીને નીચે પગ અને પેટની નસો તરફ ખેંચે છે.
સામાન્ય શરીરમાં હૃદયના ધબકારા તરત જ ઝડપી બને છે અને નસો સંકોચાઈને લોહીને પાછું મગજ તરફ ધકેલી દે છે. પરંતુ જે લોકોમાં આ ચેતાતંત્ર થોડું ધીમું હોય છે, તેમનું ઊભા થતાં જ બ્લડ પ્રેશર અચાનક ઘટી જાય છે. તબીબી ભાષામાં તેને ઓર્થોસ્ટેટિક હાઇપોટેન્શન કહેવામાં આવે છે. મગજને થોડી સેકન્ડ માટે પૂરતો ઑક્સિજન મળતો નથી અને આંખો સામે અંધારાં છવાઈ જાય છે.
સવારે આ સમસ્યા કયા કારણોસર વધુ વકરે છે?
હૉસ્પિટલના બાહ્ય દર્દી વિભાગમાં આવતા કિસ્સાઓમાં માત્ર લો બીપી જ નહીં, પરંતુ બીજી ઘણી સમસ્યાઓ પણ જોવા મળે છે.
રાતભર શરીરમાં પાણીની ઊણપ: 7 કલાક સુધી પેટમાં પાણીનું એક ટીપું પણ ન જવાથી સવારે લોહીનું પ્રમાણ થોડું ઓછું રહે છે, જેના કારણે ઊભા થતાં જ બીપી સંભાળી શકાતું નથી.
બ્લડ શુગર ઘટવી: ડાયાબિટીસના જે દર્દીઓ રાત્રે વધુ માત્રામાં દવા અથવા ઇન્સ્યુલિન લે છે, તેમની બ્લડ શુગર સવારે 4થી 6 વાગ્યાની વચ્ચે અચાનક ઘટી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ચક્કર આવવાની સાથે ઠંડો પરસેવો પણ છૂટવા લાગે છે.
કાનનું સંતુલન બગડવું: કાનની અંદર નાના-નાના સ્ફટિકો હોય છે, જે શરીરનું સંતુલન જાળવે છે. આ સ્ફટિકો પોતાની જગ્યાએથી ખસી જવાથી પણ ગરદન ફેરવતાં જ તીવ્ર ચક્કર આવે છે.
દવાઓની આડઅસર: હાઈ બીપી અને પ્રોસ્ટેટ માટે લેવામાં આવતી દવાઓ રાત્રે નસોને વધુ હળવી કરી દે છે, જેના કારણે સવારે ઊઠતાં જ બીપી અચાનક ઘટી જાય છે.
સવારે ઊઠવાની રીત બદલો, નહીં તો ઈજા થવાનું જોખમ વધશે
જો તમને અથવા ઘરના કોઈ વૃદ્ધ વ્યક્તિને દરરોજ આ તકલીફ થતી હોય, તો સવારે ઊઠવાની ઉતાવળ સંપૂર્ણપણે છોડી દેવી જોઈએ.
- અલાર્મ વાગતાં જ કૂદીને ઊભા ન થાઓ. પહેલાં એક મિનિટ સુધી પથારીમાં સીધા સૂતા રહો.
- ત્યારબાદ પડખું ફરીને ઊઠો અને પગ પથારીની બહાર લટકાવીને બેસી જાઓ.
- માથા પાસે રાખેલી બોટલમાંથી બે ઘૂંટ સાદું પાણી પીઓ. જ્યારે માથું સંપૂર્ણપણે સ્થિર લાગે, ત્યારે જ પગ જમીન પર મૂકો.
- રાત્રે સૂતાં પહેલાં પણ થોડું પાણી પીને સૂઓ, જેથી સવારે શરીરમાં પાણીની ઊણપ ન રહે.
આ લક્ષણોને ભૂલથી પણ અવગણશો નહીં
દરેક ચક્કર સામાન્ય હોતું નથી. જો માથું ફરવાની સાથે જીભ લથડવા લાગે, ચહેરાનો એક ભાગ લટકતો દેખાય, છાતીમાં ભારેપણું લાગે અથવા એક હાથમાં નબળાઈ અનુભવાય, તો આ સીધાં સ્ટ્રોક અથવા હૃદય સંબંધિત કટોકટીનાં સંકેતો હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં એક ક્ષણ પણ ગુમાવ્યા વિના નજીકની હૉસ્પિટલના કટોકટી વિભાગમાં પહોંચવું જોઈએ.
