Heel Pain Causes: એડીમાં દુખાવાને ઘણીવાર હાઈ હીલ્સ, લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવા અથવા વધારે ચાલવા સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. પરંતુ દરેક વખતે તેનું કારણ જૂતાં હોતાં નથી. પગના તળિયામાં રહેલા ટિશ્યૂ પર સતત દબાણ, એડી સાથે જોડાયેલી ટેન્ડનમાં ખેંચાણ, અચાનક કસરત વધારવી, શરીરનું વધેલું વજન અને પગની બનાવટ પણ એડીમાં દુખાવાનું કારણ બની શકે છે. ક્યારેક દુખાવો એડીની નીચે અનુભવાય છે, તો ક્યારેક પાછળની બાજુએ. દુખાવાનું સ્થાન, તે ક્યારે વધે છે અને કઈ પ્રવૃત્તિ પછી શરૂ થાય છે, આ બાબતો પરથી તેનું સંભવિત કારણ સમજવામાં મદદ મળી શકે છે. એડી પર વારંવાર પડતું અતિશય દબાણ હાડકાં અને તેની આસપાસના નરમ ટિશ્યૂને અસર કરી શકે છે.
એડીમાં દુખાવો આખરે ક્યાંથી શરૂ થાય છે?
મેયો ક્લિનિક અનુસાર, એડી પગના પાછળના ભાગમાં આવેલા મજબૂત હાડકાં કૅલ્કેનિયસ (Calcaneus)થી બનેલી હોય છે. શરીરનું વજન સંભાળવાની સાથે ચાલતી વખતે, દોડતી વખતે અને ઊભા રહેતી વખતે એડી આંચકાઓ પણ સહન કરે છે. એડીની નીચે પ્લાન્ટર ફેશિયા (Plantar Fascia) નામનું જાડું ટિશ્યૂ હોય છે, જે એડીના હાડકાને પગની આંગળીઓ સાથે જોડે છે અને પગના આર્ચને ટેકો આપે છે.
બીજી તરફ, એડીની પાછળ એકિલિસ ટેન્ડન (Achilles Tendon) હોય છે, જે પિંડળીના સ્નાયુઓને એડીના હાડકા સાથે જોડે છે. આ બંને ભાગો પર સતત દબાણ, ખેંચાણ અથવા ઈજા થવાથી દુખાવો શરૂ થઈ શકે છે. તેથી એડીની નીચે અને એડીની પાછળ થતો દુખાવો એક જ સમસ્યાનો સંકેત હોતો નથી.
શું હાઈ હીલ્સ જ એડીમાં દુખાવાનું સૌથી મોટું કારણ છે?
હાઈ હીલ્સ પહેરવાથી શરીરનું વજન પગના આગળના ભાગ અને એડીની આસપાસ અલગ રીતે પડી શકે છે. લાંબા સમય સુધી હાઈ હીલ્સ પહેરવાથી પિંડળીના સ્નાયુઓ પર વધારાનું ખેંચાણ આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, જો જૂતાંનું માપ યોગ્ય ન હોય અથવા તેમાં પૂરતું કુશનિંગ અને સપોર્ટ ન હોય, તો એડી પર દબાણ વધી શકે છે. ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર, એવું માનવું યોગ્ય નથી કે દરેક વખતે હીલ્સને કારણે જ એડીમાં દુખાવો થાય છે. ઘણા લોકોમાં હાઈ હીલ્સ પહેર્યા વગર પણ પ્લાન્ટર ફેશિયાઈટિસ, એકિલિસ ટેન્ડિનોપેથી, ખોટાં ફૂટવેર, વધુ શારીરિક પ્રવૃત્તિ અથવા પગની બનાવટને કારણે દુખાવો થઈ શકે છે.
એડીમાં દુખાવાનાં સામાન્ય કારણો શું હોઈ શકે છે?
પ્લાન્ટર ફેશિયાઈટિસ (Plantar Fasciitis)
મેયો ક્લિનિક અનુસાર, એડીની નીચે દુખાવાનું એક સામાન્ય કારણ પ્લાન્ટર ફેશિયાઈટિસ છે. આ સ્થિતિમાં પગના તળિયે આવેલા પ્લાન્ટર ફેશિયા (Plantar Fascia) પર વારંવાર ખેંચાણ અને દબાણ આવે છે. આ ટિશ્યૂ એડીથી પગની આંગળીઓ સુધી ફેલાયેલું હોય છે અને ચાલતી વખતે પગના આર્ચને ટેકો આપે છે. પ્લાન્ટર ફેશિયાઈટિસમાં દુખાવો ઘણીવાર એડીના અંદરના અથવા નીચેના ભાગમાં અનુભવાય છે. શરૂઆતમાં થોડાં પગલાં ચાલ્યા પછી દુખાવો ઓછો થઈ શકે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવા, વધારે ચાલવા અથવા દિવસના અંતે તે ફરી વધી શકે છે.
એકિલિસ ટેન્ડિનાઇટિસ અથવા ટેન્ડિનોપેથી
જો દુખાવો એડીની નીચે નહીં, પરંતુ તેની પાછળ અનુભવાય છે, તો તેનું કારણ એકિલિસ ટેન્ડિનાઇટિસ અથવા ટેન્ડિનોપેથી હોઈ શકે છે. અમેરિકન એકેડેમી ઑફ ઑર્થોપેડિક સર્જન્સ અનુસાર, એકિલિસ ટેન્ડન પિંડળીના સ્નાયુઓને એડીના હાડકા સાથે જોડે છે. દોડવાથી, કૂદવાથી, ઝડપથી ચાલવાથી અથવા અચાનક શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધારવાથી આ ટેન્ડન પર વધારે દબાણ આવી શકે છે, જે એડીમાં દુખાવાનું કારણ બની શકે છે.
ખોટાં જૂતાં અથવા ચંપલ
ખોટાં જૂતાં પહેરવાં એડીના દુખાવાનું એક મહત્ત્વનું કારણ હોઈ શકે છે. ખૂબ પાતળું સોલ, ઘસાઈ ગયેલાં જૂતાં, ઓછું કુશનિંગ, નબળો આર્ચ સપોર્ટ અથવા પગને યોગ્ય રીતે પકડી ન રાખતાં ફૂટવેરને કારણે એડી પર પડતું દબાણ અસંતુલિત થઈ શકે છે. મેડલાઇનપ્લસ અનુસાર, ખૂબ ઢીલાં જૂતાં પગને સ્થિર ટેકો આપતાં નથી, જ્યારે ખૂબ ચુસ્ત જૂતાં એડી અને પગના પાછળના ભાગમાં ઘર્ષણ પેદા કરી શકે છે. જૂનાં રનિંગ શૂઝમાં કુશનિંગ ઓછું થઈ જવાથી દોડતી વખતે અથવા ઝડપથી ચાલતી વખતે આંચકા સીધા એડી સુધી પહોંચી શકે છે, જે દુખાવાનું કારણ બની શકે છે.
વધારે ચાલવું, દોડવું અથવા અચાનક શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધારવી
જો કોઈ વ્યક્તિ લાંબા સમયથી ઓછી સક્રિય હોય અને અચાનક દરરોજ લાંબું ચાલવાનું, દોડવાનું, જિમ અથવા જમ્પિંગ કસરત શરૂ કરી દે, તો એડીના ટિશ્યૂ પર અચાનક વધારે ભાર પડી શકે છે. તેને ઓવરયુઝ ઈન્જરી કહેવામાં આવે છે. કઠણ રસ્તા, સિમેન્ટની સપાટી, પહાડી રસ્તાઓ અથવા લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવાથી પણ એડી પર દબાણ વધી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં સતત વધારે દબાણને કારણે પ્લાન્ટર ફેશિયામાં સમસ્યા, એકિલિસ ટેન્ડનમાં ઈજા અથવા એડીના હાડકામાં સ્ટ્રેસ ફ્રેક્ચર પણ થઈ શકે છે.
વજન વધવું
શરીરનું વધારે વજન એડી અને પગના તળિયા પર પડતું દબાણ વધારી શકે છે. દરેક પગલે શરીરનું વજન પગ પર આવે છે, તેથી વજન વધવાથી પગના નીચેના ભાગના, ખાસ કરીને એડીની આસપાસના ટિશ્યૂને વધારે ભાર સહન કરવો પડી શકે છે. APMA અનુસાર, આ ઉપરાંત પગની બનાવટ અને ચાલવાની રીત પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સપાટ પગ, ઊંચો આર્ચ એટલે કે પગના તળિયાનો આકાર સામાન્ય કરતાં વધુ ઊંચો હોવો અથવા પિંડળીના સ્નાયુઓમાં જકડાણ એડી પર તાણ વધારી શકે છે.
એડીના દુખાવાને માત્ર હાઈ હીલ્સનું પરિણામ માનવું યોગ્ય નથી. પ્લાન્ટર ફેશિયાઈટિસ, એકિલિસ ટેન્ડિનાઇટિસ, ખોટાં ફૂટવેર, અચાનક વધારવામાં આવેલી વૉકિંગ અથવા રનિંગ અને શરીરનું વધેલું વજન પણ તેની પાછળનાં કારણો હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને સવારે પહેલું પગલું ભરતી વખતે એડીમાં દુખાવો થાય, તો તેને અવગણવાને બદલે તેના પ્રકાર અને સમય પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. સમયસર યોગ્ય કારણની ઓળખ, શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં સંતુલન અને યોગ્ય ફૂટવેર દુખાવાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
