Sleep Deprivation Causes: આજની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં ઘણા લોકો એવી સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે કે 7–8 કલાકની ઊંઘ લેવા છતાં શરીરમાં થાક લાગેલો રહે છે. ખાસ કરીને યુવા પ્રોફેશનલ્સમાં આ સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. આની પાછળ માત્ર ઊંઘની કમી જ નહીં, પરંતુ મોડી રાત સુધી સ્ક્રીનનો ઉપયોગ, સતત તણાવ, ખરાબ દિનચર્યા અને શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે. શરીર અને મન બંનેના સંતુલન માટે માત્ર ઊંઘનો સમય જ નહીં, પણ તેની ક્વોલિટી (ગુણવત્તા) પણ મહત્વની હોય છે.
સ્ક્રીન ટાઈમની ઊંઘની ક્વોલિટી પર અસર
ઘણીવાર લોકો 7–8 કલાકની ઊંઘ તો લે છે, પરંતુ તેમની ઊંઘ ઊંડી અને આરામદાયક હોતી નથી, તેથી શરીરને પૂરો આરામ મળી શકતો નથી. મોડી રાત સુધી મોબાઈલ, લેપટોપ કે ટીવી જોવું, અનિયમિત સૂવા-જાગવાનો સમય, વધુ પડતું કેફીન લેવું અને સતત માનસિક તણાવ ઊંઘની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે. સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી વાદળી રોશની (Blue Light) શરીરના મેલાટોનિન હોર્મોનને દબાવી દે છે, જે ઊંઘ આવવાનો સંકેત આપે છે. આના કારણે ઊંઘ મોડી આવે છે, વારંવાર ઊડી જાય છે અને સવારે ઉઠ્યા પછી પણ થાક, માથું ભારે લાગવું અને સુસ્તી અનુભવાઈ શકે છે.
તણાવની શરીર અને પાચનતંત્ર પર અસર
લાંબા સમય સુધી રહેતો તણાવ શરીરના અનેક ભાગોને અસર કરી શકે છે. તણાવ દરમિયાન શરીરમાં કોર્ટિસોલ હોર્મોનનું સ્તર વધી જાય છે, જેની અસર ત્વચા, વાળ અને વજન પર જોવા મળી શકે છે. આનાથી ખીલ, સ્કીન ડ્રાય થવી, વાળ ખરવા અથવા અચાનક વજન વધવું-ઘટવું જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તણાવની અસર પાચનતંત્ર પર પણ પડે છે. મગજ અને પેટ વચ્ચે સીધો સંબંધ હોય છે, જેને ‘ગટ-બ્રેન કનેક્શન’ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે વ્યક્તિ વધુ તણાવમાં હોય છે, ત્યારે પેટમાં દુખાવો, ગેસ, ખેંચાણ, અપચો કે ક્યારેક લૂઝ મોશન જેવી પરેશાનીઓ પણ અનુભવાઈ શકે છે.
મોબાઈલના વધુ પડતા ઉપયોગથી વધતો લાઈફસ્ટાઈલ સંબંધિત થાક
લાંબા સમય સુધી મોબાઈલ પર ઝૂકીને જોવાની આદતથી ‘ટેક્સ્ટ નેક’ (Text Neck) ની સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. આમાં ગરદન, ખભા અને પીઠના ઉપરના ભાગમાં દુખાવો કે જકડન અનુભવાઈ શકે છે. સતત નીચે ઝૂકીને ફોન જોવાથી ગરદનના સ્નાયુઓ અને કરોડરજ્જુ પર વધારાનું દબાણ આવે છે, જેનાથી ધીરે ધીરે શરીરનું પોશ્ચર (બેસવા-ઉઠવાની રીત) બગડી શકે છે અને માથાનો દુખાવો કે ગરદનનો દુખાવો વધી શકે છે.
ઘણા યુવાનો એવા પણ છે જેમના તમામ મેડિકલ ટેસ્ટ સામાન્ય આવે છે, પરંતુ તેમ છતાં તેઓ સતત થાક અનુભવે છે. આની પાછળ લાંબા સમય સુધી બેસીને કામ કરવું, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, અનિયમિત ખાનપાન, તડકામાં ઓછું રહેવું, મોડી રાત સુધી જાગવું અને માનસિક તણાવ જેવી લાઈફસ્ટાઈલ સંબંધિત આદતો મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
ઊંઘની સમસ્યાથી બચવા શું કરવું?
સારી તબિયત અને પૂરતી ઉર્જા જાળવી રાખવા માટે સૌથી જરૂરી છે નિયમિત અને સંતુલિત દિનચર્યા અપનાવવી. આ માટે-
દરરોજ એક નિશ્ચિત સમયે સૂવાની અને ઉઠવાની આદત પાડો, જેથી શરીરનું બોડી ક્લોક સંતુલિત રહે.
સૂતા પહેલા ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલા મોબાઈલ, લેપટોપ કે ટીવીનો ઉપયોગ બંધ કરી દો, કારણ કે સ્ક્રીનની બ્લુ લાઈટ ઊંઘને અસર કરી શકે છે.
રેગ્યુલર એક્સરસાઇઝ, હળવી વોક કે યોગને દિનચર્યામાં સામેલ કરવું ફાયદાકારક છે.
સંતુલિત આહાર લેવો, પૂરતું પાણી પીવું અને દિવસમાં થોડો સમય તડકામાં વિતાવવો શરીરની ઉર્જા જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
તણાવ ઓછો કરવા માટે ધ્યાન (Meditation), યોગ, બ્રીધિંગ એક્સરસાઇઝ જેવી ટેકનિક અપનાવી શકાય છે.
જો સમસ્યા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે, જેથી સાચું કારણ જાણીને સમયસર સારવાર કરી શકાય.
સ્વસ્થ રહેવા માટે સારી ઊંઘ જરૂરી
સારી તબિયત માટે દરરોજ રાત્રે 7-8 કલાકની ક્વોલિટી ઊંઘ લેવી ખૂબ જરૂરી છે. બોડીને રિપેર કરવા, ઇમ્યુન સિસ્ટમ વધારવા, ફોકસ અને યાદશક્તિ સુધારવા માટે સારી ઊંઘ ખૂબ જરૂરી છે. પૂરતી ઊંઘ લેવાથી મેદસ્વીતા, ડાયાબિટીસ, હૃદયની બીમારીઓ, સ્ટ્રોક અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી ગંભીર બીમારીઓથી બચી શકાય છે.
