Vitamins for Lungs: ઘણી વખત શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, વારંવાર ઉધરસ અથવા ઝડપથી થાક લાગવા પર લોકો તેને “નબળાં ફેફસાં” કહી દે છે. પરંતુ સૌથી પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે નબળાં ફેફસાં કોઈ અલગ બીમારી અથવા મેડિકલ સમસ્યા નથી. શ્વાસ સાથે જોડાયેલી તકલીફનું કારણ અસ્થમા, COPD, રેસ્પિરેટરી ઇન્ફેક્શન, ઇન્ફેક્શન, સ્મોકિંગ, પૉલ્યુશન, એનિમિયા અને હાર્ટ સાથે જોડાયેલી સમસ્યા હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ થાય છે કે શું એવું કોઈ વિટામિન છે જે ફેફસાંને મજબૂત બનાવી શકે? તેના જવાબમાં નિષ્ણાતો કહે છે કે વિટામિન D, C, E, A અને B શરીરના અલગ-અલગ કાર્યો દ્વારા રેસ્પિરેટરી હેલ્થને સપોર્ટ કરી શકે છે.
શું કોઈ એક વિટામિનથી ફેફસાં મજબૂત થઈ શકે?
NCBI અનુસાર વિટામિન્સ ફેફસાંની બીમારીની સારવાર નથી અને ન તો તેના સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી ડેમેજ થયેલા લંગ્સ સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછા આવી જાય છે. જોકે, શરીરમાં પૂરતા માઇક્રોન્યુટ્રિએન્ટ્સ હોવા સમગ્ર ઇમ્યુન ફંક્શન, ટિશ્યૂ અને એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ માટે જરૂરી છે. ફેફસાં સતત હવાના સંપર્કમાં રહે છે, તેથી અહીં ઑક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસથી બચાવ કરતી એન્ટિઓક્સિડન્ટ સિસ્ટમની પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા હોય છે. અનેક સ્ટડીમાં લંગ્સ ટિશ્યૂને ઑક્સિડેટિવ ડેમેજ પ્રત્યે ખાસ રીતે સંવેદનશીલ ગણાવવામાં આવ્યું છે. તેથી લક્ષ્ય કોઈ એક વિટામિનના હાઇ ડોઝ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાને બદલે બેલેન્સ્ડ ડાયટ દ્વારા પૂરતા પોષક તત્વો મેળવવાનું હોવું જોઈએ.
ફેફસાંની હેલ્થ માટે કયા કયા વિટામિન જરૂરી છે?
વિટામિન D
જો ફેફસાંની હેલ્થ અને શ્વાસના ઇન્ફેક્શનની વાત કરીએ તો વિટામિન D સૌથી વધુ સ્ટડી કરવામાં આવેલા ન્યુટ્રિએન્ટ્સમાંથી એક છે. વિટામિન D માત્ર હાડકાં માટે જરૂરી નથી. તે ઇમ્યુન સિસ્ટમના કાર્ય સાથે પણ જોડાયેલું છે. ધ BMJ અનુસાર એક સ્ટડીમાં 11,321 પાર્ટિસિપન્ટ્સના ડેટાનું એનાલિસિસ કરવામાં આવ્યું. તેમાં વિટામિન D સપ્લિમેન્ટેશનથી એક્યુટ રેસ્પિરેટરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શનનું ઓવરઓલ જોખમ ઘટવાની સંભાવના જોવા મળી. દરરોજ અથવા અઠવાડિયામાં સપ્લિમેન્ટેશન લેનારા લોકોને ફાયદો અને ખાસ કરીને ખૂબ ઓછા બેઝલાઇન વિટામિન D ધરાવતા લોકોમાં વધારે જોવા મળ્યો. જોકે, સ્વસ્થ વ્યક્તિ સૂર્યના કિરણોથી પણ વિટામિન D મેળવી શકે છે.
વિટામિન C
વિટામિન C સામાન્ય રીતે ઇમ્યુનિટી અને એન્ટિઓક્સિડન્ટ ન્યુટ્રિએન્ટ તરીકે ઓળખાય છે. તે શરીરમાં ઑક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસનો સામનો કરતી એન્ટિઓક્સિડન્ટ ડિફેન્સનો ભાગ છે.
NCBI અનુસાર શ્વાસના ઇન્ફેક્શન પર વિટામિન C સપ્લિમેન્ટેશન અંગે રિસર્ચના પરિણામો સંપૂર્ણપણે એકસરખા નથી. 2022ની એક સિસ્ટમેટિક રિવ્યૂ અને મેટા-એનાલિસિસમાં 10 સ્ટડીઝનું એનાલિસિસ કરવામાં આવ્યું. નિયમિત વિટામિન C સપ્લિમેન્ટેશનથી રેસ્પિરેટરી ઇલનેસ થવાના જોખમમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો નહોતો, પરંતુ ઇન્ફેક્શનના સમયગાળામાં ઘટાડો જોવા મળ્યો. તમે આમળા, જામફળ, નારંગી, લીંબુ, શિમલા મરચાં અને અન્ય ફ્રૂટ્સમાંથી વિટામિન C મેળવી શકો છો.
વિટામિન A
NCBI અનુસાર વિટામિન Aનું ફેફસાં સાથેનું કનેક્શન ઘણું મહત્વપૂર્ણ છે. તે એરવેની પરત અને સેલ્સ ડિફરન્શિએશનમાં ભૂમિકા ભજવે છે. એક રિવ્યૂમાં વિટામિન Aથી ફેફસાંના વિકાસ અને ટિશ્યૂના રક્ષણ વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે. વિટામિન Aની ઉણપથી રેસ્પિરેટરી ટિશ્યૂમાં ફેરફારો અને રેસ્પિરેટરી સમસ્યાઓનું જોખમ વધી ગયું છે.
વિટામિન E
સાયન્સ ડાયરેક્ટ અનુસાર વિટામિન E ચરબીમાં ઓગળતું એન્ટિઓક્સિડન્ટ છે. તે સેલ મેમ્બ્રેનને ઑક્સિડેટિવ ડેમેજથી બચાવવામાં મદદ કરતી એન્ટિઓક્સિડન્ટ પ્રક્રિયામાં યોગદાન આપે છે. ફેફસાં સતત ઑક્સિજન અને બાહ્ય વાતાવરણના સંપર્કમાં રહે છે. આવી સ્થિતિમાં એર પૉલ્યુશન, સ્મોકિંગ અને અન્ય કેમિકલ્સથી ઑક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ વધી શકે છે. વિટામિન E સહિતના એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સને પલ્મોનરી ઑક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ સાથે સંબંધિત બાયોલોજિકલ ડિફેન્સ સિસ્ટમનો ભાગ ગણાવવામાં આવ્યો છે.
વિટામિન B કૉમ્પ્લેક્સ
B-કૉમ્પ્લેક્સ વિટામિન ફેફસાંના કાર્યમાં મદદ કરે છે. આ લાલ રક્તકણો બનાવવામાં, સેલ્યુલર એનર્જી મેટાબોલિઝમને વધુ સારું બનાવવામાં અને સમગ્ર શરીરમાં ઑક્સિજનને અસરકારક રીતે પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.
તો નબળાં ફેફસાં માટે સૌથી સારું વિટામિન કયું છે? તેનો કોઈ એક સાચો જવાબ નથી. વિટામિન D શ્વસન ઇમ્યુનિટી અને ઇન્ફેક્શનના સંદર્ભમાં સૌથી વધુ અભ્યાસ કરવામાં આવેલા વિટામિન્સમાંથી એક છે, જ્યારે વિટામિન A ફેફસાંના ટિશ્યૂ અને ફેફસાંની પરતની જાળવણીમાં તથા વિટામિન C અને E એન્ટિઓક્સિડન્ટ ડિફેન્સમાં ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ કોઈ વિટામિનને ફેફસાંની બીમારીની સારવાર અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત ફેફસાંને ઠીક કરતી દવા તરીકે માનવું જોઈએ નહીં. સૌથી સારી રીત છે, સંતુલિત આહાર, સ્મોકિંગથી દૂર રહેવું, પૉલ્યુશનના સંપર્કમાં ઘટાડો કરવો, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને જરૂર પડ્યે સમયસર મેડિકલ મૂલ્યાંકન કરાવવું. જો શ્વાસ લેવામાં કોઈપણ પ્રકારની તકલીફ અનુભવાય તો આવી સ્થિતિમાં તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
