Youth Mental Health: ભારતમાં યુવાઓ વચ્ચે મેન્ટલ હેલ્થ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે. હેલ્થ એક્સપર્ટ્સનું કહેવું છે કે સમયસર સારવાર અને સાચી જાણકારીનો અભાવ આ સંકટને વધુ ગંભીર બનાવી રહ્યો છે. આ વાત બુધવારે ઈન્ડિયન સાયકિયાટ્રિક સોસાયટીની 77મી વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય કોન્ફરન્સ ANCIPS 2026 માં સામે આવી છે, જ્યાં દેશના જાણીતા મેન્ટલ હેલ્થ એક્સપર્ટ્સે આ વિષય પર ઊંડી ચર્ચા કરી હતી. એક્સપર્ટ્સે જણાવ્યું કે આજે ભારતમાં લગભગ 60 ટકા માનસિક રોગો 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોમાં જોવા મળી રહ્યા છે. આ આંકડો ચિંતાજનક છે કારણ કે આ જ ઉંમર અભ્યાસ પૂરો કરવાની, કરિયર બનાવવાની અને સમાજમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવાની હોય છે. જો આ જ સમયે માનસિક સમસ્યાઓ શરૂ થઈ જાય અને તેની સારવાર ન થાય, તો તેની અસર આખી જિંદગી પર પડી શકે છે.
યુવાઓ પર કેમ વધી રહ્યું છે માનસિક દબાણ?
કોન્ફરન્સમાં એ પણ જણાવવામાં આવ્યું કે કોવિડ-19 મહામારી, આર્થિક અસ્થિરતા અને બદલાતા સામાજિક માળખાએ યુવાનોના તણાવને વધુ વધારી દીધો છે. મહામારી પછી અભ્યાસ, નોકરી અને ભવિષ્યને લઈને અનિશ્ચિતતાએ ચિંતા અને ડિપ્રેશનના કેસોમાં વધારો કર્યો છે. ANCIPS દિલ્હીના આયોજન સચિવ ડૉ. દીપક રહેજાએ જણાવ્યું કે જ્યારે 60 ટકા માનસિક રોગો 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરમાં જ સામે આવી રહ્યા છે, ત્યારે એ સ્પષ્ટ છે કે ભારતનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંકટ પહેલા કરતા વહેલું શરૂ થઈ રહ્યું છે.
ડિજિટલ ડિવાઈસ પણ વધારી રહ્યા છે ખતરો?
નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે મોબાઈલ ફોન, સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ દુનિયા પર વધતી નિર્ભરતા આવનારા સમયમાં માનસિક રોગોમાં વધુ વધારો કરી શકે છે. માનવ વ્યવહાર અને સંલગ્ન વિજ્ઞાન સંસ્થા (IHBAS) ના ભૂતપૂર્વ નિર્દેશક ડૉ. નિમેષ જી. દેસાઈએ જણાવ્યું કે ભારતમાં માનસિક રોગો વધવાનું એક મોટું કારણ એ છે કે લોકો સમયસર સારવાર વિશે જાગૃત નથી. જો માનસિક સમસ્યાઓની ઓળખ શરૂઆતના તબક્કામાં થઈ જાય, તો લગભગ તમામ માનસિક રોગોની સફળ સારવાર શક્ય છે.
સમયસર સારવાર ન થાય તો આજીવન સમસ્યા
ડૉ. દેસાઈએ એ પણ જણાવ્યું કે જે માનસિક રોગ યુવાવસ્થામાં શરૂ થાય છે, જો તેની સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે જીવનભરની સમસ્યા બની શકે છે. તેની અસર માત્ર વ્યક્તિ પર જ નહીં, પરંતુ તેના પરિવાર, ઓફિસ અને દેશની પ્રોડક્ટિવિટી પર પણ પડે છે. તેથી તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતમાં મેન્ટલ હેલ્થ સેવાઓને સમસ્યા થયા પછીની સારવારને બદલે અટકાયત અને વહેલા નિદાનના મોડલ તરફ લઈ જવી પડશે.
આજના યુવાઓ કયા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે?
ઈન્ડિયન સાયકિયાટ્રિક સોસાયટીના પ્રમુખ ડૉ. સવિતા મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે આજે યુવાનો સખત એકેડેમિક કોમ્પિટિશન, સોશિયલ મીડિયા પર સતત સરખામણી, જોડાયેલા હોવા છતાં એકલતા અને સંબંધોને લઈને અનિશ્ચિતતા જેવી સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને સરળ અને કોઈ પણ શરમ કે ડર વગર ઉપલબ્ધ કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે.
ડૉ. રહેજાના જણાવ્યા અનુસાર, સ્કૂલ અને કોલેજ સ્તરે મેન્ટલ હેલ્થ ફંક્શન, સમયસર ઓળખ અને માનસિક રોગ સાથે જોડાયેલી શરમ-ડરને ખતમ કરવા એ હવે વિકલ્પ નહીં, પણ દેશના ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે જરૂરી પગલાં બની ગયા છે.
