ADR Women Political Representation Report: દેશના રાજકારણમાં આજે પણ પુરુષોની સરખામણીમાં મહિલાઓની ટકાવારી ઘણી ઓછી છે. એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) એ આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિત્તે જાહેર કરેલા પોતાના રિપોર્ટમાં ભારતમાં મહિલાઓની રાજકીય ભાગીદારી અને પ્રતિનિધિત્વ અંગે ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, દેશભરના કુલ ૪,૬૬૬ સાંસદો અને ધારાસભ્યોમાંથી માત્ર ૪૬૪ એટલે કે લગભગ ૧૦% મહિલાઓ છે.
લોકસભામાં મહિલા પ્રતિનિધિત્વ
ADR અને નેશનલ ઇલેક્શન વોચના વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળે છે કે:
૧૮મી લોકસભાના ૫૪૩ સાંસદોમાંથી ૭૪ (૧૪%) મહિલાઓ છે.
૨૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મહિલા સાંસદો છે.
બંગાળ માં સૌથી વધુ મહિલા સાંસદો (૧૧) છે, ત્યારબાદ યુપી અને મહારાષ્ટ્ર (૭-૭), અને મધ્ય પ્રદેશ (૬) છે.
પક્ષોમાં, ભાજપ માં સૌથી વધુ મહિલા સાંસદો (૩૧) છે, ત્યારબાદ કોંગ્રેસ (૧૩) અને TMC (૧૧) છે.
વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે માત્ર રાષ્ટ્રીય પક્ષો અને રાજ્ય સ્તરના પક્ષો જ પોતાની મહિલા ઉમેદવારોને જીતાડી શક્યા છે. કોઈ પણ બિન-માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષ કે અપક્ષ મહિલા ઉમેદવાર ચૂંટણી જીતી શકી નથી.
ધારાસભ્યોના આંકડા (MLA)
દેશભરના ૪,૧૨૩ ધારાસભ્યોમાંથી ૩૯૦ (૯%) મહિલાઓ છે.
રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વિધાનસભામાં, યુપી માં સૌથી વધુ મહિલા ધારાસભ્યો (૪૭) છે, ત્યારબાદ બંગાળ (૪૦), બિહાર (૨૯) અને મધ્ય પ્રદેશ (૨૭) છે.
પક્ષોમાં, ભાજપમાં સૌથી વધુ મહિલા ધારાસભ્યો (૧૬૩) છે, ત્યારબાદ કોંગ્રેસ (૫૯) અને TMC (૩૪) છે.
છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં વધેલી ભાગીદારી
ભારતમાં રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારીની સ્થિતિ પરનો રિપોર્ટ જણાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ચૂંટણી લડનારી મહિલાઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
૧૯૫૭ની લોકસભા ચૂંટણીમાં માત્ર ૪૫ મહિલા ઉમેદવારો હતી.
૧૮મી લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન આ સંખ્યા વધીને ૮૦૦ થઈ ગઈ છે, જે દર્શાવે છે કે મહિલાઓમાં રાજકીય ઉમેદવાર તરીકે ભાગ લેવાની ઈચ્છા અને તકો વધી રહી છે.
લોકસભામાં, ૧૯૫૧માં મહિલા પ્રતિનિધિઓની સંખ્યા ૨૨ (૫%) હતી, જે ૨૦૨૪માં વધીને ૭૪ (૧૪%) થઈ ગઈ છે.
સ્થાનિક સ્તરે સ્થિતિ અને અનામત બિલ
સ્થાનિક સ્તરે, મહિલાઓ પાસે બેઠકોનો મોટો હિસ્સો છે. ૨૦૨૨માં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓમાં કુલ ૧,૩૭૫,૯૧૪ પ્રતિનિધિઓમાંથી ૪૪% પ્રતિનિધિઓ મહિલાઓ હતી.
મહિલા અનામત બિલ ૨૦૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩માં પસાર થયું હતું. જોકે, તેને વસ્તી ગણતરી (Census) અને સીમાંકન (Delimitation) પછી જ લાગુ કરવાનું છે.
આ પૃષ્ઠભૂમિમાં, રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ‘૨૦૨૬-૨૭ માં આયોજિત વસ્તી ગણતરીનું સમયસર થવું, આ બિલને ૨૦૨૯ સુધીમાં લાગુ કરવા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.’
