Bhil Pradesh demand: ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલાએ રાજસ્થાનના બાંસવાડા સ્થિત આદિવાસીઓના આસ્થાના પ્રતિક માનગઢ ધામ ખાતે યોજાયેલા વિશાળ સંમેલનમાં હાજરી આપીને અલગ ‘ભીલ પ્રદેશ’ની માંગને સત્તાવાર અને મજબૂત સમર્થન જાહેર કર્યું છે. આદિવાસી પરિવારના બેનર હેઠળ યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં ચાર રાજ્યોમાંથી હજારો આદિવાસીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
ભીલ પ્રદેશની માંગ શું છે?
આદિવાસી સમુદાયો લાંબા સમયથી ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા સરહદી જિલ્લાઓને એકસાથે જોડીને એક અલગ ‘ભીલ પ્રદેશ’ રાજ્ય બનાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. આ પ્રસ્તાવિત ક્ષેત્રમાં ગુજરાતના બનાસકાંઠા, સાબરકાંઠા, અરવલ્લી, મહીસાગર, પંચમહાલ, દાહોદ, છોટાઉદેપુર, નર્મદા, ભરૂચ, તાપી, સુરત, નવસારી, ડાંગ અને વલસાડ સહિતના જિલ્લાઓ તેમજ અન્ય ત્રણ રાજ્યોના સરહદી વિસ્તારોને આવરી લેવાની કલ્પના કરવામાં આવી છે. આંદોલનકારીઓની દલીલ છે કે આ ચારેય સરહદી વિસ્તારોમાં વસતા લોકોની ભાષા, રીતિ-રિવાજો, પરંપરાગત સંસ્કૃતિ અને ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ સમાન છે.
શંકરસિંહ વાઘેલાનું નિવેદન અને સમર્થન
માનગઢ ધામ ખાતે શંકરસિંહ વાઘેલાએ આદિવાસીઓની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે આ સમાજે દેશની સંસ્કૃતિ, જંગલ અને પાણી બચાવ્યા છે છતાં તેઓ મૂળભૂત સુવિધાઓથી વંચિત છે. તેમણે આહ્વાન કર્યું કે વર્ષ 2027 કે 2029 આવે તે પહેલાં એવી કોશિશ થવી જોઈએ કે ઝારખંડની જેમ જ બંધારણમાં અલગ ‘ભીલ પ્રદેશ’ રાજ્ય બને. તેમણે યુવાનોને એક થઈને પોતાના બંધારણીય અધિકારો અને રાજકીય અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવા પ્રેરિત કર્યા.
રાજકીય પક્ષોનું વલણ
ભારત આદિવાસી પાર્ટી (BAP) અને BTP: બાંસવાડાના સાંસદ રાજકુમાર રોત અને છોટુભાઈ વસાવા જેવા નેતાઓ આ માંગના મુખ્ય સમર્થક છે. તેમનું માનવું છે કે બંધારણની પાંચમી અનુસૂચિ મુજબ આદિવાસી વિસ્તારોમાં તેમનું પોતાનું શાસન હોવું જોઈએ.
આમ આદમી પાર્ટી: ધારાસભ્ય ચૈતર વાસાવા પણ આ વિચારધારા સાથે જોડાઈને અનેકવાર અલગ ભીલ પ્રદેશની માંગને સમર્થન આપી ચૂક્યા છે.
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP): શાસક પક્ષ આ માંગને દેશના વિભાજન અને ભૌગોલિક સીમાઓ બદલવાનું વિભાજનકારી રાજકારણ માને છે. સરકાર ગ્રામસભાઓને મજબૂત કરીને અને પેસા કાયદા હેઠળ જંગલ પેદાશો પર સ્વાયતતા આપીને આ માંગને નબળી પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
સંભવિત અસરો અને વિવાદો
આર્થિક અને ભૌગોલિક નુકસાન: ગુજરાત અને રાજસ્થાનના આદિવાસી પટ્ટામાં બોક્સાઈટ, લિગ્નાઈટ, માર્બલ, ગ્રેનાઈટ અને મેંગેનીઝ જેવા કિંમતી ખનીજોનો મોટો ભંડાર છે. અલગ રાજ્ય બનવાથી આ ખનીજોની રોયલ્ટી અને આવક નવા રાજ્યોને મળશે, જેનાથી ગુજરાતની તિજોરીને અસર થઈ શકે છે.
પાણી અને વીજળીના સંસાધનો: ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન નર્મદા ડેમ અને તાપી નદી પરનો ઉકાઈ ડેમ તેમજ સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી જેવા મોટા પ્રવાસન સ્થળો આ જ પટ્ટામાં આવે છે. ભૌગોલિક વિભાજનના કારણે પાણીની વહેંચણી અને વીજળીના પ્રશ્ને આંતરરાજ્ય વિવાદો સર્જાઈ શકે છે, જેથી ગુજરાત સરકાર આનો સખત વિરોધ કરે છે.
શંકરસિંહ વાઘેલાના આ આંદોલનમાં જોડાવાથી આગામી સમયમાં રાજ્યના રાજકારણમાં નવો વળાંક આવી શકે છે.
