BJP RSS British Raj Comparison: પશ્ચિમની “આસુરી શક્તિઓ” ભારતને અસ્થિર કરવા માગે છે અને અહીં “પોતાના લોકોને સત્તા પર બેસાડવા” માગે છે, એવો દાવો RSSના વડા મોહન ભાગવતે આ અઠવાડિયે કર્યો. તાજેતરનાં વિરોધ પ્રદર્શનોને બદનામ કરવા માટે BJPએ પણ આવી જ ભાષા પસંદ કરી છે. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહનું કહેવું છે કે દેશના યુવાનોને “અરાજકતાની રાજનીતિનાં મહોરાં બનાવવાનો” પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. પક્ષના પ્રવક્તા સુધાંશુ ત્રિવેદી વિપક્ષ પર આરોપ મૂકે છે કે તે “વિદેશી શક્તિઓ સાથે મળીને ‘રેજીમ ચેન્જ’ની ભાષા બોલી રહ્યો છે”. BJPના અધ્યક્ષ નિતિન નવીન રાહુલ ગાંધીને “વિદેશી ટૂલકિટ ગેંગનાં મહોરાં” ગણાવીને દેશના હિતોની વિરુદ્ધ કામ કરતા હોવાનું કહી રહ્યા છે.
આ વાતને બાજુ પર રાખો કે આ જ વિદેશી શક્તિઓના નેતાઓને નરેન્દ્ર મોદી વૈશ્વિક સંમેલનોમાં ભેટતા જોવા મળે છે. BJP-RSS આવી વાતો કરીને CJP, INDIA ગઠબંધન અને વિદ્યાર્થીઓનાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનો સામે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા લાઠીચાર્જ, ટિયર ગેસના ઉપયોગ અને મોટા પાયે અટકાયતની કાર્યવાહીને યોગ્ય ઠરાવે છે.
11 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટે રવિવારે વિશેષ સુનાવણી કરી. કોર્ટે આદેશ આપ્યો કે શાંતિપૂર્ણ અને નિઃશસ્ત્ર સભામાં ભાગ લેનાર કોઈપણ વ્યક્તિને “કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અનુસાર જ” અટકાયતમાં લઈ શકાય છે. કોર્ટે દિલ્હીમાં મેટ્રો, ટ્રેનો અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પણ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો. અને જ્યારે CJPનાં અગાઉનાં વિરોધ પ્રદર્શનોમાં વિદેશી ભંડોળ અંગે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે તેની પાસે “શેર કરવા માટે કોઈ માહિતી નથી”.
હવે મોટાભાગના લોકોને સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે કે અસલી ટૂલકિટ શું છે: દરેક જનઆંદોલન પર “રાષ્ટ્રવિરોધી” હોવાનો ઠપકો લગાવી દો અને આશા રાખો કે લોકો તેને સાચો માની લેશે. BJPને કદાચ અહેસાસ પણ નથી કે તેની વાતો બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની એ વાતો સાથે કેટલી મળતી આવે છે, જે તે ક્યારેક ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ વિશે કહેતું હતું.
ભારતના ‘અરાજકતાવાદીઓ’ અને ‘તોડફોડ કરનારાઓ’
“દરેક તબક્કે શ્રી ગાંધી પોતાનાં વચનો પૂરાં કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા અને તેમની વિશ્વસનીયતા ઘટતી ગઈ. હું તે વ્યક્તિની વાત નથી કરી રહ્યો, પરંતુ તેમના હેતુઓ અને પદ્ધતિઓની વાત કરી રહ્યો છું, જેના પર સમજદાર લોકોનો વિશ્વાસ ઊઠી ગયો હતો. હવે તેમણે એવા કામ શરૂ કરી દીધાં છે, જે જોખમી છે અને તેમના અરાજક વલણને જોતાં ભારત સરકાર દરેક સમજદાર અને વફાદાર ભારતીયનો ટેકો માગવા માટે હકદાર છે…”
આ BJPના કોઈ પ્રવક્તાએ રાહુલ ગાંધી વિશે કહેલી વાત નથી. આ ભારતના તત્કાલીન સચિવ એડવિન મોન્ટેગ્યુના શબ્દો છે, જેમના નામ પરથી મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફોર્ડ સુધારા થયા હતા. તેમણે ફેબ્રુઆરી 1922માં બ્રિટિશ હાઉસ ઑફ કોમન્સમાં મહાત્મા ગાંધીના અસહકાર આંદોલન અને સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલન વિશે બોલતી વખતે આ વાતો કહી હતી.
મોદી સરકારે અંગ્રેજોના શાસનકાળની રાજની ભાષા લગભગ શબ્દશઃ અપનાવી લીધી છે. તે સમયે અને આજે, બંને કાળમાં સૌથી વધુ વારંવાર વપરાતો શબ્દ છે “અરાજકતા”. 1919ના કુખ્યાત રૉલેટ ઍક્ટનું પૂરું નામ હતું અરાજક અને ક્રાંતિકારી ગુનાઓનો કાયદો. આ કાયદા હેઠળ સરકાર ભારતીયોને કોઈ કેસ ચલાવ્યા વિના બે વર્ષ સુધી જેલમાં રાખી શકતી હતી. ઇમ્પિરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલમાં અંગ્રેજોની બહુમતીએ દરેક ભારતીય સભ્યના વિરોધ છતાં આ કાયદો બળજબરીથી પસાર કરાવ્યો હતો. જિન્ના, માલવિયા અને મઝહર-ઉલ-હકે વિરોધમાં એવી સંસ્થામાંથી રાજીનામું આપી દીધું હતું, જ્યાં નિષ્પક્ષતાને બદલે મનમાની ચાલતી હતી. ત્યારબાદ ગાંધીનું પ્રથમ દેશવ્યાપી સત્યાગ્રહ આંદોલન શરૂ થયું. શું આ બધું જાણીતું લાગતું નથી?
લગભગ ત્રણ દાયકા સુધી આરોપોની યાદી લગભગ એકસરખી રહી. નવેમ્બર 1920માં ભારત સરકારના એક ઠરાવમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે અસહકાર આંદોલનને કારણે ભારત “વિદેશી આક્રમણ અને દેશની અંદરની અરાજકતા”નો ભોગ બની શકે છે. ફેબ્રુઆરી 1922માં પોતાના ભાષણમાં મોન્ટેગ્યુએ કહ્યું હતું કે “બોલ્શેવિક પ્રચારથી અશાંતિ વધારવામાં થોડો ફાળો મળ્યો છે”. 1931માં બંગાળના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર લૉર્ડ ઝેટલેન્ડે હાઉસ ઑફ લૉર્ડ્સમાં ચેતવણી આપી હતી કે સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલનથી “આખો દેશ અરાજકતાની સ્થિતિમાં પહોંચી શકે છે”.
ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન ભારતના તત્કાલીન સચિવ લિયોપોલ્ડ એમરીએ ગાંધીને “સૌથી મોટા તોડફોડ કરનાર” ગણાવ્યા હતા અને તેમના મતે ગાંધી જે “અરાજકતા” તરફ નિશ્ચિંતપણે આગળ વધી રહ્યા હતા, તેની મજાક ઉડાવી હતી. એક મહિના પછી તેમણે કૉંગ્રેસ પર “તોડફોડની નીતિ” અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે આ નીતિ પૂર્વ ભારતના એ “મહત્ત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્ર” પર કેન્દ્રિત હતી, જે તે સમયે જાપાનના હુમલાના જોખમ હેઠળ હતું.
દાયકા પછી દાયકા, એ જ વાર્તા: અરાજકતા અને વિદેશી હાથ. પરંતુ જ્યારે પુરાવા માગવામાં આવતા, ત્યારે બ્રિટિશ રાજ પાસે ઘણી વાર કંઈ જ હોતું નહોતું. ઑક્ટોબર 1942માં, ભારત છોડો આંદોલન ચરમસીમાએ હતું ત્યારે, ભારત કાર્યાલયના પોતાના જ મંત્રી ડ્યુક ઑફ ડેવોનશાયરે હાઉસ ઑફ લૉર્ડ્સમાં સ્વીકાર્યું હતું કે ભારતમાં “દુશ્મરના રાજકીય પ્રભાવ”નો “કોઈ સીધો પુરાવો નથી. બિલકુલ પણ નહીં”. ચોર્યાસી વર્ષ પછી, વિદેશ મંત્રાલય પાસે પણ “શેર કરવા માટે કોઈ માહિતી નથી”.
આવા ઠપકાઓનાં ગંભીર પરિણામો આવ્યાં હતાં. 1919માં પંજાબના અધિકારીઓએ પોતાને ખાતરી કરાવી દીધી હતી કે વિરોધ પ્રદર્શનો બળવો છે. પરંતુ પાછળથી રાજની પોતાની હન્ટર સમિતિને પણ આ કાવતરાનો કોઈ પુરાવો મળ્યો નહોતો. આ જ વિચારસરણીને કારણે બ્રિગેડિયર જનરલ રેજિનાલ્ડ ડાયરે વૈશાખીના પ્રસંગે જલિયાંવાલા બાગમાં શાંતિપૂર્ણ સભા કરી રહેલા લોકો પર ગોળીબાર કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેનો હેતુ સમગ્ર પંજાબમાં “નૈતિક અસર” ઊભી કરવાનો હતો.
મહાત્મા ગાંધી, પછી માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયર
સત્યાગ્રહ કરનારા માત્ર ભારતીયો જ નહોતા, જેમને આ રીતે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. માર્ટિન લ્યુથર કિંગ જુનિયરને ગેરકાયદેસર બહિષ્કારનું નેતૃત્વ કરવા બદલ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. તેમને બહારના વ્યક્તિ ગણાવીને બદનામ કરવામાં આવ્યા, સામ્યવાદીઓના સાધન તરીકે તેમની તપાસ કરવામાં આવી અને તેમના પર વિદેશીઓના ઇશારે ચાલવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો. આ બધું એટલા માટે થયું કારણ કે તેઓ સમાન અધિકારોની માગણી કરી રહ્યા હતા.
28 ઑગસ્ટ 1963ના રોજ આપેલા તેમના “મારું એક સ્વપ્ન છે” ભાષણના માત્ર બે દિવસ પછી, FBIના આંતરિક ગુપ્તચર વિભાગના વડા વિલિયમ સુલિવને લખ્યું હતું કે બ્યુરોએ કિંગને “આ દેશમાં ભવિષ્યના સૌથી જોખમી અશ્વેત વ્યક્તિ” તરીકે ચિહ્નિત કરવા જોઈએ, ખાસ કરીને સામ્યવાદ, અશ્વેત લોકો અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી.
1976માં અમેરિકી સેનેટની એક સમિતિએ શોધી કાઢ્યું હતું કે FBIએ કિંગને “અસરહીન” બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સમિતિએ એ પણ શોધી કાઢ્યું હતું કે FBIની પોતાની ફાઇલોમાં એ આરોપનો કોઈ પુરાવો નહોતો કે કિંગના સૌથી નજીકના સલાહકાર પર કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીનો પ્રભાવ હતો. આરોપો હંમેશાં જોરશોરથી લગાવવામાં આવે છે, પરંતુ પુરાવા ક્યારેય સામે આવતા નથી.
એક પછી એક ચૂંટણીલક્ષી સરમુખત્યારશાહી
પછી તે ખેડૂતો હોય, વિદ્યાર્થીઓ હોય કે એવા નાગરિકો હોય જેમને ડર છે કે મતદાર યાદીમાંથી તેમનાં નામ ગાયબ થઈ ગયાં છે, દરેક વખતે જવાબ એકસરખો હોય છે: લાઠીઓ, બેરિકેડ, પ્રતિબંધાત્મક આદેશો, મોટા પાયે અટકાયત અને અરાજકતા તથા વિદેશી હાથની ભાષા.
અલબત્ત, બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય ભૂતકાળની વાત છે. અલબત્ત, આપણે આજના સમયમાં જીવી રહ્યા છીએ. અને આ બંને સમયગાળાની સમાનતાઓ માત્ર સંયોગ છે. બ્રિટિશ રાજ એક ચૂંટણીલક્ષી સરમુખત્યારશાહી હતું. ઓછામાં ઓછું ભારત સરકારના કાયદાઓ પછી ચૂંટણીઓ તો થતી હતી, પરંતુ તેનાથી કોઈ મોટો ફેરફાર આવતો નહોતો. આજનું સ્વતંત્ર ભારત પણ એક ચૂંટણીલક્ષી સરમુખત્યારશાહી છે. તમે મત આપો છો, પરંતુ ચૂંટણીઓ યોજનારા અમ્પાયરો પર ભરોસો કરી શકાય તેમ નથી. અને ગયા વર્ષથી અત્યાર સુધીમાં 13 કરોડ નામ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ થઈ ચૂક્યાં છે.
બ્રિટિશ રાજને પણ પૂરો વિશ્વાસ હતો કે તેના ટીકાકારો વિદેશી નાણાં પર ચાલતા અરાજકતાવાદીઓ છે. જ્યારે તેમની પાસે પુરાવા માગવામાં આવ્યા, ત્યારે બતાવવા માટે તેમની પાસે કંઈ જ નહોતું. FBI પાસે પણ નહોતું. 2021માં તે સરકાર પાસે પણ કોઈ પુરાવો નહોતો, જેણે ખેડૂતોને ખાલિસ્તાની ગણાવ્યા હતા અને પાછળથી પોતાના કૃષિ કાયદા પાછા ખેંચી લીધા હતા.
